در حالی که حملات جمهوری اسلامی به پایگاه‌های آمریکا و متحدانش طی هفته گذشته شدت گرفته است، رهبران جمهوری اسلامی بر سر ادامه مقاومت نظامی و نمایش توانایی بیشتر ایران در تحمل فشار در مقایسه با آمریکا و متحدانش اتفاق نظر دارند، اما درباره هدف نهایی جنگ اختلاف دیدگاه وجود دارد.

اسوشیتدپرس می‌نویسد در یک سو، جریان موسوم به «پایداری» قرار دارد که مخالف هرگونه مذاکره با آمریکا است و دستیابی به پیروزی کامل در جنگ را دنبال می‌کند. اعضای این جریان از جناح‌های ایدئولوژیک تندرو به شمار می‌روند و بر حفظ و تقویت کنترل جمهوری اسلامی بر جامعه تاکید دارند.

در سوی دیگر، حامیان مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری، و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، معتقدند فشار نظامی باید ابزاری برای دستیابی به توافق از طریق مذاکره با آمریکا باشد. این جریان علاوه بر مسائل نظامی، نگران پیامدهای اقتصادی جنگ و ضرورت سازگاری حکومت با تغییرات اجتماعی در داخل کشور است.

اسوشیتدپرس در ادامه می‌نویسد رقابت آشکار میان این دو جریان در ساختار جمهوری اسلامی نشان‌دهنده اختلاف بر سر آینده ایران پس از جنگ است. در این میان، موضع مجتبی خامنه‌ای، رهبر جدید جمهوری اسلامی، همچنان نامشخص است. او که بنا بر گزارش‌ها در حمله روز نخست جنگ، که به کشته شدن علی خامنه‌ای انجامید، زخمی شده است، همچنان در مکانی نامعلوم به سر می‌برد و هر دو جناح مدعی‌اند او از موضع آن‌ها حمایت می‌کند.

توافق آتش‌بس با آمریکا در ماه آوریل از حمایت گسترده شورای عالی امنیت ملی برخوردار شد. از ۱۳ عضو شورا، ۱۲ نفر از جمله مقام‌های ارشد سپاه پاسداران و ارتش رای مثبت دادند. گفته می‌شود تنها مخالف این توافق سعید جلیلی، از چهره‌های شاخص جریان پایداری، بوده است. 

با این حال، آتش‌بس پس از تبادل دوباره حملات میان دو طرف و تلاش جمهوری اسلامی برای کنترل عبور‌ومرور از تنگه هرمز فروپاشید. همچنین، وعده‌های مالی مطرح‌شده در توافق از جمله آزادسازی میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدودشده ایران عملی نشد و محاصره دریایی آمریکا دوباره برقرار شد.

مراسم تشییع علی خامنه‌ای نشانه‌ای از نفوذ جریان پایداری بود. شرکت‌کنندگان شعارهایی در حمایت از انتقام‌گیری از آمریکا و اسرائیل سر دادند. ویدیوهایی نیز از استقبال مردم از سعید جلیلی و هم‌زمان شعارهایی علیه پزشکیان با مضمون «مرگ بر سازشگر» منتشر شد.

جریان تندرو از تجمع‌های شبانه و نفوذ در صداوسیمای جمهوری اسلامی برای مخالفت با مذاکره استفاده کرده است. در این برنامه‌ها، ایران در آستانه پیروزی کامل در جنگ توصیف و از حامیان مصالحه با آمریکا انتقاد قرار می‌شود.

صداوسیما در نهم تیرماه هنگام گفت‌وگوی زنده قالیباف درباره مذاکرات با آمریکا پخش برنامه را قطع کرد. همچنین، سخنرانی پزشکیان خطاب به فعالان اقتصادی نیز چند ثانیه پس از اشاره او به موافقت علی خامنه‌ای با ازسرگیری مذاکرات با آمریکا پیش از مرگش، متوقف شد.

پزشکیان و نزدیکانش این اقدام‌ها را عامل ایجاد شکاف در کشور دانستند. او صداوسیما را متهم کرد که القا می‌کند نیروهای نظامی و دولت در دو جبهه متفاوت قرار دارند. دفتر رسانه‌ای رئیس‌جمهوری نیز ماه گذشته با انتشار بیانیه‌ای، صداوسیما را به «سانسور» سخنان رئیس‌جمهوری و دیگر مقام‌های دولتی متهم کرد.

تندروها در حوزه اجتماعی نیز بر نفوذشان افزوده‌اند. در هفته‌های اخیر، چند کافه در مرکز تهران که در دوران آتش‌بس محل تجمع شهروندان بود، تعطیل شد. ویدیوهای منتشرشده در رسانه‌های اجتماعی حضور زنان بدون حجاب اجباری و اختلاط آزادانه مردم در این مکان‌ها را نشان می‌داد. هرچند تعطیلی این کافه‌ها کوتاه‌مدت بود، از دید محمدعلی ابطحی، روحانی اصلاح‌طلب و از نزدیکان محمد خاتمی، نشانه افزایش نفوذ گروه‌های مذهبی تندرو بود.

حامیان سعید جلیلی از نظر تعداد در اقلیت‌اند، اما از منابع مالی، نفوذ سیاسی، حضور گسترده در دستگاه اداری و ارتباط با سپاه پاسداران برخوردارند.

در مقابل، جریان عمل‌گرا معتقد است حفظ انسجام داخلی در دوران جنگ مستلزم رسیدگی به نارضایتی‌های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی مردم است. هم‌زمان ارزش ریال کاهش پیدا کرده، تورم افزایش یافته و بیکاری رو به رشد است. از دید این جریان، دستیابی به توافق نهایی با آمریکا می‌تواند با رفع تحریم‌ها و آزاد شدن میلیاردها دلار دارایی، منافع اقتصادی قابل توجهی برای ایران به همراه داشته باشد.

نشانه‌هایی از افزایش نارضایتی در مورد ادامه جنگ نیز دیده می‌شود. ماه گذشته، بیش از ۲۵۰ نماینده پیشین مجلس، روحانی، استاد دانشگاه و شخصیت عمومی با امضای بیانیه‌ای ضد جنگ نسبت به هزینه‌های ادامه درگیری هشدار دادند و اعلام کردند اکثریت مردم ایران خواهان صلح و برخورداری از زندگی شایسته‌اند. برخی نیز به افزایش اعدام معترضان پس از اعتراض‌های گسترده ماه ژانویه اعتراض کرده‌اند.

یکی از احزاب اصلاح‌طلب که از نامزدی پزشکیان حمایت کرده بود، هشدار داد پیامدهای داخلی جنگ موجب تضعیف انسجام اجتماعی شده است. یوسف پزشکیان، فرزند و مشاور رئیس‌جمهوری، نیز در مجموعه‌ پیام‌هایی بر ضرورت ایجاد توازن میان اهداف نظامی و وضعیت ضعیف اقتصادی تاکید کرد و نوشت ایران در نتیجه دهه‌ها تحریم و تقابل با غرب از رشد بازمانده و آسیب دیده است.

در نهایت، هر دو جناح با توجه به وضعیت غیرمعمول و نامطمئنی که در پی تغییر رهبر جمهوری اسلامی ایجاد شده است، برای کسب قدرت در دوران پس از جنگ رقابت می‌کنند. موضع واقعی مجتبی خامنه‌ای هنوز روشن نیست و در حالی که برخی او را تندروتر از پدرش می‌دانند، برخی دیگر احتمال می‌دهند زمینه‌ساز تغییرات معتدل‌تری شود. به گفته ابطحی، رهبر جمهوری اسلامی با توجه به اختیارات گسترده‌ای که دارد، می‌تواند نقشی بازدارنده در برابر جناح‌های افراطی ایفا کند، اما در صورتی که از این ظرفیت استفاده نشود، رویارویی با جریان‌های تندرو می‌تواند خطرناک‌تر شود.