تصویر ماهواره‌ای تجاری از شرکت ایرباس که در ۹ ژوئن ۲۰۲۵ ثبت شده است، چهار روز پیش از آغاز جنگ ۱۲ روزه، نشان می‌دهد یک کامیون کفی حامل ۱۸ بشکه یا مخزن آبی‌رنگ به سمت ورودی جنوبی تونل‌های تاسیسات زیرزمینی اصفهان در حرکت است. 

به گزارش موسسه علوم و امنیت بین‌الملل، در تصویر دیده می‌شود پشت این کامیون کامیونی دیگر در حرکت است که جرثقیلی روی آن قرار دارد و سه خودروی دیگر نیز آن را همراهی می‌کنند که احتمالا حامل نیروهای امنیتی و پرسنل هسته‌ای است. مقایسه این تصویر با داده‌های قدیمی‌تر مسیر دسترسی و دروازه‌های دفاعی مجموعه را روشن‌تر می‌کند.

این تحرکات زمانی انجام شد که جمهوری اسلامی از احتمال هدف قرار گرفتن این مجموعه در یک درگیری نظامی آگاه بوده است. اصفهان از میانه دهه ۲۰۰۰ به‌عنوان مکان نگهداری دارایی‌های مهم هسته‌ای در صورت تهدید نظامی به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی معرفی شده بود. بنابراین، این احتمال مطرح می‌شود که محموله مذکور مواد یا تجهیزات باارزش هسته‌ای بوده است که پیش از حمله احتمالی به تونل‌ها منتقل شده‌اند. این سایت در جریان جنگ نیز چندین بار هدف قرار گرفت.

در عین حال، احتمال، هرچند ضعیف، صحنه‌سازی نیز مطرح است. تصاویر ماهواره‌ای تجاری معمولا حدود ساعت ۱۰:۳۰ صبح به وقت محلی ثبت می‌شوند. مشاهده چنین انتقالی در روزی صاف و در روشنایی کامل، به‌جای شب یا هوای ابری، اگر واقعی باشد، اتفاقی قابل‌توجه است. از سوی دیگر، ممکن است جمهوری اسلامی به‌عمد خواسته باشد این جابه‌جایی دیده شود، به‌ویژه که ذخایر اورانیوم غنی‌شده تا آن زمان تحت نظارت آژانس قرار داشت.

محتویات بشکه‌ها چیست؟

قطر این بشکه‌ها حدود ۱.۱ متر برآورد شده است و وجود جرثقیل نشان می‌دهد که بسیار سنگین‌اند. فضای خالی باقی‌مانده روی کامیون نیز حاکی از آن است که این انتقال احتمالا فقط یک محموله را شامل می‌شود، نه محموله‌های متعدد. در ادامه، چند احتمال درباره محتویات این بشکه‌ها بررسی می‌شود.

اورانیوم طبیعی

جمهوری اسلامی ذخایر قابل‌توجهی از اورانیوم طبیعی (کیک زرد) دارد که معمولا در بشکه‌های ۵۵ گالنی یا مخازن بزرگ‌تر حمل می‌شود. با این حال، بشکه‌های مشاهده‌شده در اصفهان قطری بیش از ۱.۱ متر دارند و با این انواع مطابقت ندارند. علاوه بر این، کیک زرد در برنامه غنی‌سازی از نظر راهبردی ارزش بالایی ندارد، زیرا برای تولید اورانیوم با درجه تسلیحاتی نیاز به فرآوری گسترده و تبدیل شیمیایی به هگزافلوراید اورانیوم دارد.

رادیوایزوتوپ‌ها

یکی دیگر از احتمال‌ها، انتقال رادیوایزوتوپ‌ها است. برخی ایزوتوپ‌ها مانند کبالت-۶۰ به محافظت سنگین نیاز دارند و در مخازن آبی‌رنگ مشابهی حمل می‌شوند. با این حال، چنین موادی عمدتا در بیمارستان‌ها یا مراکز صنعتی نگهداری می‌شوند، نه در تاسیسات اصفهان. همچنین، دلیلی برای انتقال گسترده آن‌ها به این سایت وجود ندارد، به‌ویژه اینکه این نوع تاسیسات هدف حملات اعلام نشده‌اند. از این رو، این گزینه نیز بعید به نظر می‌رسد.

مواد شیمیایی مورد استفاده در تاسیسات

تاسیسات تبدیل در اصفهان از مواد شیمیایی مختلفی مانند فلورین، اسید نیتریک، هیدروژن فلوراید و تری‌بوتیل فسفات استفاده می‌کنند. اما این مواد به‌راحتی قابل جایگزینی‌اند و معمولا در ظروف کوچک‌تر یا مخازن متفاوت حمل می‌شوند. علاوه بر این، انتقال چنین موادی به اسکورت امنیتی یا حضور تیم‌های علمی نیازی ندارد. بنابراین، این سناریو نیز با شواهد موجود همخوانی ندارد.

اورانیوم غنی‌شده

محتمل‌ترین گزینه، وجود اورانیوم غنی‌شده در این بشکه‌ها است. در مجتمع هسته‌ای اصفهان مقادیر قابل‌توجهی اورانیوم با غنای مختلف، از جمله ۲۰ و ۶۰ درصد، نگهداری می‌‌شود. شکل قرارگیری عمودی بشکه‌ها نشان می‌دهد که احتمالا حاوی اورانیوم با غلظت پایین نیستند، زیرا این نوع معمولا در محفظه‌های استوانه‌ای بزرگ و به‌صورت افقی حمل می‌شود.

این بشکه‌ها می‌توانند حاوی محفظه‌های استوانه‌ای اورانیوم با غلظت ۲۰ یا ۶۰ درصد باشند که در پوشش‌های محافظ قرار گرفته‌اند. برخی طراحی‌های شناخته‌شده از چنین مخازنی، که اغلب آبی‌رنگ‌اند، قلاب‌هایی برای جابه‌جایی با جرثقیل‌ دارند، و با ابعاد مشاهده‌شده در تصویر ماهواره‌ای همخوانی دارند.

اگر این بشکه‌ها حاوی اورانیوم ۶۰ درصد باشند، هر مخزن ممکن است یک محفظه استوانه‌ای استاندارد با ظرفیت حدود ۲۵ کیلوگرم را در خود جای دهد. بر اساس برآوردها، ممکن است بیش از نیمی از ذخیره ۴۴۰ کیلوگرمی اورانیوم با غلظت ۶۰ درصد (حدود ۲۲۰ کیلوگرم) به این مجموعه منتقل شده باشد. این مقدار به حداقل ۱۳ محفظه استوانه‌ای نیاز دارد، و وجود ۱۸ بشکه را می‌توان با دلایل ایمنی، تفاوت در ظرفیت‌، یا حتی استفاده از تعدادی مخزن برای فریب توجیه کرد.

همچنین احتمال دارد بخشی از اورانیوم با غلظت ۲۰ درصد نیز در این محموله وجود داشته باشد، به‌ویژه در قالب هگزافلوراید اورانیوم که برای غنی‌سازی استفاده می‌شود.

ارزیابی نهایی

با تکیه بر یک تصویر ماهواره‌ای، نمی‌توان درباره محتویات این بشکه‌ها اظهارنظر قطعی کرد یا احتمال فریب اطلاعاتی را کاملا رد کرد. با این حال، مجموعه شواهد‌ــ از جمله زمان انتقال، محل، حضور نیروهای امنیتی و احتمالا پرسنل علمی، و استفاده از جرثقیل برای تخلیه‌ــ نشان می‌دهد که این عملیات ماهیتی حساس و راهبردی داشته است.

در میان گزینه‌های بررسی‌شده، سناریوی انتقال اورانیوم غنی‌شده، به‌ویژه با غلظت ۶۰ درصد بیش از سایر موارد با شواهد موجود سازگار است.