نیروهای امنیتی مکزیک پس از سال‌ها تعقیب و گریز، طی عملیاتی پیچیده و پرخطر که موجی از خشونت و هرج‌ومرج را در پی داشت، نمسیو اوسگوئرا سروانتس مشهور به «ال منچو»، تحت تعقیب‌ترین رهبر کارتل‌های مواد مخدر این کشور، را کشتند.

اوسگوئرا رهبر و از بنیان‌گذاران کارتل قدرتمند «نسل جدید خالیسکو» بود؛ گروهی جنایتکار که در سال‌های اخیر به‌سرعت نفوذش را گسترش داد و به یکی از اصلی‌ترین قاچاقچیان مواد مخدر صنعتی مت‌آمفتامین (شیشه) و فنتانیل به ایالات متحده تبدیل شد.

این عملیات به لحاظ زمانی در مقطعی حساس برای مکزیک اجرا شد. کلودیا شینباوم، رئیس‌جمهوری این کشور، مدت‌ها است تحت فشار فزاینده دونالد ترامپ قرار دارد تا با قاچاق مواد مخدر به آمریکا از این کشور قاطعانه‌تر برخورد کند. از طرفی این عملیات در شهر گوادالاخارا اجرا شد که چند ماه دیگر میزبان چهار دیدار مرحله گروهی جام جهانی ۲۰۲۶ خواهد بود.

نحوه اجرای عملیات؟

پلیس مکزیک در ۲۰ فوریه، پس از سال‌ها تعقیب اوسگوئرا، درباره محل اختفای این رهبر مخوف سرنخی قطعی به دست آورد. تحقیقات درباره شبکه اوسگوئرا، آن‌ها را به فردی کلیدی رساند که می‌توانست دسترسی به مخفی‌گاه او را فراهم کند. به گفته ریکاردو تروییا تریخو، وزیر دفاع مکزیک، این مرد یکی از افراد مورداعتماد یکی از معشوقه‌های اوسگوئرا بود.

معشوقه اوسگوئرا روز بعد، از مجتمع کلبه‌های اوسگوئرا در حومه تاپالپا خارج شد، اما خود اوسگوئرا همراه محافظانش آنجا ماند. در پی آن، نیروهای ویژه ارتش و یگان واکنش سریع گارد ملی طرح عملیاتی را آماده و ظرف ۲۴ ساعت حمله را آغاز کردند.

سی‌ان‌ان می‌نویسد که برای جلوگیری از جلب توجه، ماموریت عمدتا از طریق نیروهای زمینی و با پشتیبانی محدود هوایی هلی‌کوپتر انجام شد. به گفته شینباوم، ایالات متحده اطلاعاتی در اختیار مکزیک گذاشت که به اجرای عملیات کمک کرد، اما نیروی زمینی اعزام نکرد.

نیروهای مکزیکی ابتدا مجموعه را محاصره‌ و سپس پیشروی کردند و در این هنگام با تیراندازی محافظان اوسگوئرا مواجه شدند. تحلیل ویدیوهای شاهدان عینی نشان می‌دهد محل احتمالی حضور ال منچو در منطقه‌ای جنگلی و در مجموعه‌ای موسوم به کابانیاس لا لوما بود؛ اقامتگاهی تفریحی در نزدیکی باشگاه کانتری تاپالپا که وزارت خزانه‌داری آمریکا پیش‌تر در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۷ به دلیل «ارائه کمک مادی به فعالیت‌های قاچاق مواد مخدر کارتل خالیسکو» تحریم کرده بود.

در این تبادل آتش، هشت عضو کارتل کشته و دو سرباز زخمی شدند و اوسگوئرا و چند تن از معاونانش به منطقه‌ای جنگلی گریختند و گروهی مسلح را برای ادامه درگیری جا گذاشتند. نیروهای ویژه در تعقیب، موفق شدند آن‌ها را در میان درختان جنگل پیدا کنند. پس از یک درگیری، رهبر کارتل و دو محافظش بازداشت شدند. در حالی که هر سه به‌شدت زخمی بودند و برای زنده ماندن باید فورا به بیمارستان رسانده می‌شدند.

این سه نفر را همراه با یک سرباز زخمی سوار هلی‌کوپتر کردند تا به بیمارستانی در گوادالاخارا منتقل کنند، اما هر سه در طول پرواز جان باختند. پس از آن مقام‌ها به دلیل نگرانی از واکنش‌های خشونت‌آمیز در گوادالاخارا، مسیر را تغییر دادند و هلی‌کوپتر را به فرودگاه بین‌المللی مورلیا هدایت کردند؛ جایی که هواپیمای نیروی هوایی آماده انتقال اجساد به مکزیکوسیتی بود.

موج خشونت پس از مرگ «ال منچو»

خبر مرگ اوسگوئرا باعث هرج‌ومرج در بخش‌های گسترده‌ای از مکزیک شد و اعضای کارتل او خشونت‌های تلافی‌جویانه، از ایجاد موانع آتشین در خیابان‌ها تا درگیری‌ مسلحانه با ارتش را آغاز کردند.

در این مقطع شرکت‌های هواپیمایی پروازهایشان به منطقه را تعلیق کردند و آمریکا از شهروندانش خواست در محل‌های امن بمانند. در جریان این ناآرامی‌ها، ۲۵ عضو پلیس نظامی گارد ملی کشته شدند.

چرا اکنون اقدام شد؟

همان‌طور که ذکر شد، این عملیات در زمانی حساس اجرا شد. در پی تهدید ترامپ به مداخله فرامرزی، شینباوم احتمالا مایل بود نشان دهد که با کارتل‌ها قاطعانه برخورد می‌کند. با این حال، این اقدام ریسکی حساب‌شده نیز به شمار می‌رود، چرا که نزدیک بودن جام جهانی به خشونت‌های ناشی از مرگ این رهبر کارتل می‌تواند نگرانی‌هایی ایجاد کند. گوادالاخارا قرار است میزبان مسابقاتی باشد که انتظار می‌رود برای ایالت خالیسکو رونق اقتصادی به ارمغان آورد.

آمریکا اوسگوئرا را به‌عنوان «تروریست بین‌المللی ویژه» طبقه‌بندی کرده و برای اطلاعات منجر به دستگیری او ۱۵ میلیون دلار جایزه تعیین کرده بود.

به گفته آرماندو وارگاس، هماهنگ‌کننده برنامه امنیتی اندیشکده «مکزیکو اِوالوآ»، به نظر می‌رسد دولت مکزیک بعد از محاسبه‌ اینکه اقدام به سودش بود و فرصت بهتری برای دستگیری او وجود نداشت، وارد عمل شد.

کارشناسان معتقدند احتمال فروپاشی فوری کارتل خالیسکو کم است، زیرا تعداد زیادی از رهبران آن همچنان آزادند و ساختاری شبیه نظام «فرانچایز» (مدلی شبیه نظام شعب مستقل زیر نظر هسته مرکزی) دارد که در آن سران محلی از استقلال تصمیم‌گیری برخوردارند.

برخی تحلیلگران نیز می‌گویند حذف اوسگوئرا علاوه بر اهمیت عملیاتی، جنبه‌ای نمادین دارد و ممکن است به تضعیف کارتل یا رقابت دیگر کارتل‌ها برای تصاحب قلمرو آن بینجامد.

در نهایت، فارغ از تاثیر واقعی این رویداد بر کارتل خالیسکو، مکزیک امیدوار است دست‌کم یک نفر مرگ اوسگوئرا را تحولی معنادار بداند و آن هم دونالد ترامپ است.