بازار لوازم یدکی خودرو در ایران با موج تازه‌ای از گرانی روبه‌رو شده است و برخی فروشندگان در محدودهٔ خیابان ملت و چراغ‌برق تهران، از افزایش ۵۰ تا ۱۰۰ درصدی قیمت تعدادی از قطعات از ابتدای سال ۱۴۰۵ خبر می‌دهند. همزمان، افزایش دستمزد تعمیرات و کاهش قدرت خرید برخی مالکان را به تعویق تعمیر خودرو یا خرید قطعات ارزان‌تر و دست‌دوم واداشته است.

در شرایطی که جهش قیمت خودرو، امکان خرید و جایگزینی ماشین را از دسترس بسیاری از خانوارها خارج کرده، نگهداری از خودرو موجود نیز به فشار مالی دیگری تبدیل شده است. مالکانی که توان تعویض خودروهای فرسوده خود را ندارند، برای ادامه استفاده از آن‌ها باید هزینه‌هایی بپردازند که گاه بخش بزرگی از درآمد ماهانه‌شان را مصرف می‌کند.

گزارش‌های رسیده به ایندیپندنت فارسی نشان می‌دهد مشتریان برای یافتن قطعهٔ موردنیاز، از چند فروشگاه قیمت می‌گیرند و برخی پس از شنیدن مبلغ، خرید را به تعویق می‌اندازند. فروشندگان نیز از افزایش هزینه تأمین موجودی و کم شدن مشتری گلایه دارند.

میلیون‌ها تومان برای قطعات خودروهای اقتصادی

قیمت‌های اعلام‌شده برای برخی محصولات عرضه‌شده در وب‌سایت دیجی‌کالا نشان می‌دهد خرید قطعات مصرفی حتی برای خودروهای پرتیراژ داخلی چندین میلیون تومان تمام می‌شود. در این سامانه، مجموعه کلاچ عظام مناسب پراید حدود هشت میلیون و ۳۸۰ هزار تا ۹ میلیون و ۸۰ هزار تومان قیمت دارد و بهای نمونه مناسب برای پژو ۴۰۵، نیز بین ۱۰ میلیون و ۵۰۰ هزار تا ۱۱ میلیون تومان اعلام شده است.

قیمت دیسک و صفحه مناسب پژو ۲۰۶ تیپ ۵ هم به حدود ۱۳ میلیون و ۷۶۰ هزار تومان و در برخی مدل‌های مناسب رانا، به ۱۴ میلیون و ۱۵۰ هزار تومان می‌رسد. البته این مبالغ تنها بهای قطعه‌اند و دستمزد باز کردن مجموعه کلاچ، نصب و سایر هزینه‌های احتمالی به آن‌ها اضافه می‌شود.

در بخش لنت ترمز، برخی نمونه‌های لنت جلو پراید حدود ۹۲۶ هزار تا یک میلیون تومان و نمونه‌های مناسب پژو ۴۰۵ حدود یک میلیون و ۲۲۰ هزار تا یک میلیون و ۳۷۰ هزار تومان قیمت دارند. بهای لنت جلو تکستار برای پژو ۴۰۵، به سه میلیون و ۵۹۰ هزار تومان و برای دنا، به بیش از چهار میلیون و ۳۰۰ هزار تومان می‌رسد.

این ارقام نشان می‌دهند خرابی همزمان چند قطعه ممکن است هزینهٔ تعمیر یک خودرو معمولی را به مبلغی سنگین برای خانوار تبدیل کند.

افت واردات و افزایش هزینه تأمین

نرخ ارز از عوامل اصلی فشار بر بازار قطعات است. وابستگی این بازار تنها به واردات کالای آماده محدود نمی‌شود و تولید برخی قطعات داخلی نیز به مواد اولیه، تجهیزات و اجزای خارجی نیاز دارد. بنابراین افزایش هزینه تأمین ارز می‌تواند هم قطعات وارداتی و هم تولیدات داخلی را گران‌تر کند.

داده‌های منتشرشده به نقل از گمرک چین در هفت‌ماهه نخست سال ۲۰۲۶، نشان می‌دهد ارزش صادرات چهار گروه قطعات خودرو شامل بدنه، موتور، گیربکس و سیستم تعلیق به ایران از حدود ۲۹۸ میلیون و ۴۰۰ هزار دلار در مدت مشابه سال قبل، به ۸۸ میلیون و ۷۰۰ هزار دلار رسیده است.

این افت حدود ۷۰ درصدی در بخش قطعات موتور، به ۷۷ درصد و در مورد قطعات بدنه، به ۷۳ درصد می‌رسد. صادرات گیربکس نیز ۵۴ درصد و سیستم تعلیق ۶۵ درصد کاهش یافته است.

تحریم‌ها و محدودیت‌های حمل‌ونقل و انتقال پول نیز تأمین کالا را دشوارتر کرده‌اند. محمدرضا مودودی، رئیس سابق سازمان توسعه تجارت ایران، با اشاره به مشکلات تجارت با چین توضیح داد که ادامهٔ همکاری تجاری لزوما به معنای پذیرش هزینه‌ و خطر تحریم از سوی شرکت‌های چینی نیست و بخشی از این فشار به طرف ایرانی منتقل می‌شود.

براوردهای مطرح‌شده از افزایش هزینهٔ حمل هر کانتینر از حدود سه هزار دلار در مسیر دریایی پیشین به حدود ۱۲ هزار دلار در برخی مسیرهای زمینی حکایت دارد.

تعمیرات عقب می‌افتد، درآمد کاهش می‌یابد

وعده‌ها و برنامه‌های اعلام‌شده دولت پزشکیان برای تسهیل تأمین قطعات یدکی هم تاکنون گره از مشکلات بازار باز نکرده است و فعالان این حوزه همچنان از دشواری تخصیص ارز و تأمین کالا گلایه دارند. در نتیجه افزایش هزینه‌ها مستقیم به خریداران منتقل می‌شود. در سوی دیگر بازار، مشتریانی قرار دارند که برای کاهش هزینه به تعمیر قطعهٔ قدیمی یا خرید نمونهٔ دست‌دوم روی می‌آورند. فروشندگان همچنین دربارهٔ احتمال گسترش تقاضا برای قطعات سرقتی نیز هشدار می‌دهند.

برای رانندگان تاکسی، مسافربرها و کسانی که با خودرو کار می‌کنند، خرابی ماشین همزمان دو پیامد دارد؛ هم هزینه تعمیر باید پرداخته شود و هم با توقف کار، درآمدی در کار نخواهد بود. به این ترتیب، گرانی قطعات فقط نگهداری خودرو را دشوار نمی‌کند، بلکه توان کسب درآمد و تأمین مخارج ضروری خانوار را نیز کاهش می‌دهد.

این در حالی است که قیمت خود خودروها نیز به ارقامی نجومی رسیده و جایگزینی خودروهای فرسوده را برای بسیاری از خانوارها ناممکن کرده است. به‌‌ طور مثال، ساینااس یک میلیارد و ۶۶۰ میلیون تومان، پژو ۲۰۷ اتوماتیک سقف‌شیشه‌ای سه میلیارد و ۸۵۰ میلیون تومان و ری‌را چهار میلیارد و ۹۰۰ میلیون تومان قیمت خورده‌اند. بهای تیگو۸ پرومکس نیز به ۱۰ میلیارد تومان رسیده است.

در چنین شرایطی، بسیاری از مردم در ایران دیگر نه توان خرید خودرو دارند و نه از عهدهٔ هزینه تعمیر و نگهداری خودرو فعلی‌شان برمی‌آیند. بنابراین ناچارند میان عقب انداختن تعمیرات، استفاده از قطعات ارزان‌تر یا کنار گذاشتن وسیلهٔ رفت‌وآمد و کسب درآمدشان، یکی را انتخاب کنند.