هیچ‌کس واقعا نمی‌داند دونالد ترامپ در هفته‌های آینده چه تصمیمی در قبال ایران خواهد گرفت‌ــ شاید حتی خود ترامپ هم نداند. اما برای رئیس‌جمهوری آمریکا که به پیش‌بینی‌‌ناپذیری‌اش می‌بالد، کارنامه کلی سیاست خارجی‌اش نامطمئن است. ترامپ در نخستین سال حضورش در قدرت، در صحنه جهانی به موفقیت‌هایی دست پیدا کرده، اما هم‌زمان با ناکامی‌هایی نیز مواجه بوده است. از جنگ اوکراین گرفته تا جنگ تعرفه‌ای جهانی، هنوز نمی‌توان حکم نهایی را صادر کرد.

مواجهه ترامپ با مسئله ایران نیز در همین چارچوب قرار می‌گیرد. اینکه کار به یک جنگ تمام‌عیار بکشد، به یک حمله هدفمند «قطع سر» محدود شود، یا به دور دیگری از مذاکرات ختم شود، مشخص نیست. اما به نظر می‌رسد آمریکا آماده اقدام است، با وجود آنکه ترامپ ظاهرا از تهدیدهای چند هفته پیش عقب‌نشینی کرده است، زمانی که از معترضان ایرانی خواست «نهادها را در دست بگیرند» و وعده داد «کمک در راه است».

از آن زمان، ترامپ دامنه گزینه‌هایش درباره ایران را گسترش داده است: هم در دیپلماسی را باز نگه داشته و هم قدرت آتش بیشتری به خاورمیانه گسیل کرده است. ترامپ از مشاوران نظامی‌اش «گزینه‌های قاطع» خواسته است.

در ادامه، چند عامل مطرح می‌شود که می‌تواند بر مسیر نهایی ترامپ اثر بگذارد یا سرنخ‌هایی از جهت‌گیری او ارائه دهد:

۱) افزایش استقرار نظامی آمریکا در منطقه

این واقعیت که ترامپ زمانی قدرت نظامی بیشتری به خاورمیانه فرستاده که دولتش به‌تازگی اسناد راهبرد امنیت ملی و دفاع ملی را منتشر کرده است، اسنادی که بر کاهش منابع و تعهدات آمریکا در خاورمیانه و تمرکز بر نیمکره غربی تاکید دارند، گمانه‌زنی‌ها درباره حمله قریب‌الوقوع به ایران را تشدید می‌کند.

تقویت قدرت آتش می‌تواند صرفا تاکتیکی برای مذاکره باشد؛ یا آن‌طور که در مورد بازداشت نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهوری ونزوئلا، رخ داد، نشانه‌ای باشد که اقدام نظامی در راه است. با این حال، اگر آمریکا دست به حمله بزند، نباید انتظار تکرار عملیات زمینی در عراق و افغانستان را داشت که دو دهه طول کشید.

با توجه به آسیب‌پذیری نیروها و دارایی‌های نظامی آمریکا که در سراسر منطقه، از اسرائیل و سوریه گرفته تا عراق و چند کشور حاشیه خلیج فارس پراکنده‌اند، احتمالا حمله‌ای با دامنه محدود خواهد بود. 

۲) کانال‌های دیپلماتیک آمریکا با جمهوری اسلامی

بهار گذشته، مذاکره‌کنندگان آمریکایی در چند دور گفت‌وگو که به میزبانی عمان در مسقط و نیز در رم برگزار شد، با مقام‌های جمهوری اسلامی دیدار کردند تا درباره برنامه هسته‌ای ایران، که در آستانه جنگ ۱۲روزه به کانون اختلاف تبدیل شد، گفت‌وگو کنند. اما در میانه مذاکرات، اسرائیل به ایران حمله کرد و همین امر بی‌اعتمادی شدید جمهوری اسلامی به جدیت آمریکا در دیپلماسی را برانگیخت.

در نهایت، قطر نقش میانجی کلیدی را ایفا کرد تا به جنگ پایان داده شود. روشن نیست که این بار کانال‌های دیپلماتیک فعال‌اند یا نه، اما نشانه‌های آشکاری از تماس مشاهده نمی‌شود. دیپلماسی تنها زمانی کار می‌کند که یک کشور واقعا وارد تعامل شود، نه اینکه صرفا درباره‌اش سخن بگوید.

۳) متحدان منطقه‌ای آمریکا

در حالی که اسرائیل مشتاق حمله آمریکا به ایران است، چند کشور عربی حاشیه خلیج فارس به‌دنبال مسیری متفاوت برای کاهش تنش بوده‌اند. همین هفته، امارات متحده عربی به‌صراحت اعلام کرد با استفاده از حریم هوایی‌اش برای حمله به ایران مخالف است. فشار متحدان منطقه‌ای می‌تواند تصمیم ترامپ را به سمت محدود‌سازی دامنه هرگونه حمله احتمالی یا حتی صرف‌نظر کامل سوق دهد.

۴) مردم ایران

با وجود شجاعت مردم ایران در ایستادگی در برابر حاکمیت، عقب‌نشینی ترامپ پس از وعده «کمک در راه است» می‌تواند شهروندان را از بازگشت به خیابان‌ها منصرف کند، به‌ویژه با توجه به سرکوب خشنی که متحمل شدند و گزارش‌هایی که از کشته‌ شدن هزاران نفر حکایت دارد.

علاوه بر این، رویکرد آمریکا در ونزوئلا‌ــ یعنی دستگیری مادورو بدون برچیدن کامل رژیم چاویستی‌ــ می‌تواند این نگرانی را در ایرانیان تقویت کند که سناریو مشابهی تکرار شود، و ترامپ با تهران به توافقی برسد که به بهای نادیده‌ گرفتن مردم ایران تمام شود.

۵) رژیم حاکم بر ایران

واکنش تهران به فشارها، تهدیدها و هرگونه گشایش دیپلماتیک احتمالی ترامپ بسیار تعیین‌کننده خواهد بود. ناظران به‌دنبال نشانه‌هایی از شکاف در صفوف حاکمیت خواهند بود، به‌ویژه میان کسانی که کنترل نیروهای امنیتی را در دست دارند.

۶) افکار عمومی آمریکا

اگر ترامپ باور داشته باشد که حمله به ایران می‌تواند محبوبیتش را افزایش دهد، چنان‌ که پس از بازداشت مادورو شاهد جهشی ناگهانی بود، این تصور می‌تواند بر مسیر اقدامش اثر بگذارد. همچنین ممکن است برای انحراف توجه‌ها از پوشش‌های منفی رسانه‌ای درباره یورش‌های ماموران اداره مهاجرت، تمایل بیشتری به حمله نشان دهد.

در نهایت، ترامپ آشکارا گفته است تنها نیرویی که می‌تواند او را متوقف کند «اصول اخلاقی خودش» است. آنچه رخ خواهد داد همچنان نامعلوم است، اما نشانه‌ها حاکی از آن است که حمله‌ای قریب‌الوقوع به ایران محتمل به نظر می‌رسد.

ترجمه از المجله