اقدام جمهوری اسلامی به تحویل‌ پنهانی سوخت جت و مواد شیمیایی نقش مهمی در تشدید حملات هوایی ارتش میانمار به غیرنظامیان داشته است. 

به نوشته رویترز، در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۵، نخستین بمبی که به روستای دورافتاده وانها در غرب میانمار اصابت کرد از هواپیمای جنگی ارتش شلیک شد و تنها مدرسه روستا را هدف قرار داد. چند دقیقه بعد نیز حمله‌ای پهپادی صورت گرفت. همان روز، یک نفتکش جمهوری اسلامی پس از تخلیه بیش از ۱۶ هزار تن سوخت جت در میانمار، با پنهان‌سازی الکترونیکی مسیر، این کشور را ترک کرد. این محموله‌ برای انجام هزاران پرواز جنگی کافی بود.

از اکتبر ۲۰۲۴ تا دسامبر ۲۰۲۵، در مجموع حدود ۱۷۵ هزار تن سوخت جت طی ۹ محموله از ایران به ارتش میانمار تحویل داده شد. این ارسال‌ها عمدتا از طریق دو کشتی به نام‌های «ریف» و «نوبل» انجام شد که به‌عنوان تامین‌کنندگان اصلی سوخت جت میانمار عمل کردند. هم‌زمان، صدها هزار تن اوره نیز از ایران به این کشور صادر شد، ماده‌ای که علاوه بر کاربرد کشاورزی، در ساخت مهمات و بمب‌های مورد استفاده ارتش میانمار به‌ کار می‌رود.

این جریان تامین، توان هوایی ارتش میانمار را به‌ میزان چشمگیری افزایش داد و به تشدید بمباران‌ها انجامید. در فاصله آغاز این ارسال‌ها تا پایان سال ۲۰۲۵، بیش از هزار حمله هوایی علیه اهداف غیرنظامی ثبت شد که بیش از دو برابر دوره مشابه پیش از تحویل محموله‌ها بود. 

در این مدت، دست‌کم ۱۷۲۸ غیرنظامی در حملات هوایی جان خود را از دست دادند. در روستای وانها، دو دانش‌آموز کشته و ۲۲ نفر زخمی شدند. بسیاری از کودکان در زمان حمله در محوطه مدرسه بودند و اگر داخل ساختمان بودند، تلفات به‌مراتب بیشتر می‌شد.

ساکنان وانها که حدود ۲۶۰ نفر جمعیت دارد، در شعاع کمتر از ۵۰۰ متری مدرسه زندگی می‌کنند و موج انفجار خانه‌های آنان را نیز لرزاند. این روستا در نزدیکی مرز هند قرار دارد، منطقه‌ای که ارتش میانمار تلاش می‌کند کنترل آن را از گروه‌های شورشی باز پس گیرد. تا پایان سال، دو مدرسه دیگر در شعاع ۷۰ کیلومتری وانها نیز هدف بمباران قرار گرفت. بسیاری از ساکنان اکنون شب‌ها در جنگل‌های اطراف می‌خوابند و فقط در مواقع ضروری به خانه‌هایشان بازمی‌گردند.

افزایش توان هوایی ارتش میانمار در مقطعی حساس از جنگ داخلی پنج‌ ساله این کشور رخ داد. حکومت نظامی میانمار با مجموعه‌ای از گروه‌های شورشی درگیر است که نیروی هوایی یا تسلیحات هم‌سطح بمب‌ها و موشک‌های شلیک‌شده از جنگنده‌ها در اختیار ندارند. 

ناوگان هوایی ارتش میانمار حدود ۱۰۰ هواپیما، از جمله جنگنده‌های جی‌اف–۱۷ ساخت چین، میگ–۲۹ و سوخو–۳۰ ساخت روسیه را شامل می‌شود. با افزایش واردات سوخت جت، شمار حملات هوایی به‌ میزان محسوسی بالا رفت و شورشیان در حفظ مناطق تحت کنترل با دشواری بیشتری مواجه شدند.

محموله‌های ارسالی جمهوری اسلامی با دور زدن تحریم‌های غرب علیه هر دو کشور انجام شد. این تحریم‌ها پیش‌تر بسیاری از تامین‌کنندگان تجاری سوخت را وادار کرده بود بازار میانمار را ترک کنند. کشتی‌های ریف و نوبل که آمریکا در سال ۲۰۲۴ تحریم کرده است، مسیر حدود ۵۵۰۰ کیلومتری میان ایران و میانمار را بارها طی کردند و برای پنهان‌سازی مبدا واقعی، از تکنیک «جعل موقعیت» استفاده کردند.

در یکی از موارد، در سپتامبر ۲۰۲۵، فرستنده موقعیت کشتی ریف نشان می‌داد در نزدیکی پایانه نفتی بصره در عراق قرار دارد، در حالی که تصاویر ماهواره‌ای مشخص کرد کشتی در بندرعباس و در حال بارگیری سوخت جت بوده است. این بندر در نزدیکی پالایشگاهی قرار دارد که تحت نظارت شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران فعالیت می‌کند. آمریکا این شرکت را نهادی مرتبط با سپاه پاسداران معرفی کرده است.

ریف بخشی از «ناوگان سایه» جمهوری اسلامی به شمار می‌رود، شبکه‌ای از کشتی‌ها که برای انتقال مخفیانه محموله‌های غیرقانونی به کار گرفته می‌شوند. این ناوگان سالانه ده‌ها میلیارد دلار نفت و فرآورده‌های نفتی جابه‌جا می‌کند و منبع اصلی ارز خارجی برای جمهوری اسلامی محسوب می‌شود. سپاه پاسداران نقش اصلی را در این شبکه‌های قاچاق و دیگر فعالیت‌های اقتصادی غیررسمی ایفا می‌کند.

تخلیه سوخت جت در پایانه‌ای در حومه یانگون، پایتخت تجاری میانمار، انجام شد. این تاسیسات پیش‌تر با نام «پوما» شناخته می‌شد و تمام بازار سوخت جت میانمار را پوشش می‌داد. شبکه‌ای از شرکت‌ها و افراد مرتبط با این پایانه به‌دلیل تامین سوخت برای ارتش میانمار، از سوی آمریکا، بریتانیا، اتحادیه اروپا و کانادا تحریم شده‌اند.

در کنار سوخت جت، جمهوری اسلامی طی سال‌های اخیر به یکی از منابع اصلی تامین اوره برای میانمار تبدیل شده است. حجم سالانه این واردات بین ۴۰۰ تا ۶۰۰ هزار تن برآورد می‌شود. دست‌کم دو کشتی باری دیگر نیز اوره را از ایران به میانمار منتقل کرده‌اند و آن‌ها نیز برای پنهان‌سازی مسیر از جعل موقعیت استفاده کرده‌اند. این ماده در کارخانه‌های مهمات‌سازی میانمار به انواع مختلف مواد منفجره از جمله بمب‌های پهپادها و پاراگلایدرها تبدیل می‌شود.

هم‌زمان با تعمیق روابط تجاری، تماس‌های سیاسی سطح بالا نیز افزایش پیدا کرده است. در دسامبر ۲۰۲۵، مسعود پزشکیان و نخست‌وزیر میانمار در حاشیه نشستی در ترکمنستان دیدار کردند و بر گسترش همکاری در زمینه واردات نفت و فناوری‌های استخراج تاکید شد. جمهوری اسلامی همچنین برای اعزام ناظر به انتخابات میانمار دعوت شد، انتخاباتی که مخالفان و نهادهای بین‌المللی آزاد و عادلانه نمی‌دانستند.

در آستانه این انتخابات، حملات هوایی ارتش میانمار ادامه پیدا کرد. در دسامبر ۲۰۲۵، بمباران یک بیمارستان ۳۰۰ تختخوابی در شهر مروک-یو دست‌کم ۳۰ کشته و بیش از ۷۰ زخمی بر جا گذاشت. فقط چند روز پیش از این حمله، یکی از نفتکش‌های جمهوری اسلامی محموله دیگری از سوخت جت را مخفیانه در میانمار تخلیه کرده بود. 

بیمارستان شهر مروک–یو ویران شده است، اما نفتکش‌هایی که امکان این ویرانی را فراهم کردند همچنان در حرکت‌اند. در اواخر ژانویه، هم‌زمان با سرکوب اعتراض‌‌ها در ایران، داده‌های سین‌مکس نشان می‌داد کشتی نوبل بار دیگر وانمود می‌کند در نزدیکی جنوبی‌ترین نقطه عراق لنگر انداخته است. در واقع، این کشتی در حوالی بندرعباس سرگردان و در انتظار حرکت بود. کشتی ریف نیز بارگیری شده و در مسیر بازگشت به سوی یانگون بود.