هم‌زمان با موج کم‌سابقه حمله به مهاجران افغان در ایران، ۵۴۰ فعال مدنی، روزنامه‌نگار، هنرمند، دانشگاهی، وکیل و پزشک ایرانی با انتشار بیانیه‌ای با مهاجران افغان «اعلام همبستگی» کردند.

در روزهای گذشته، گزارش‌هایی از حمله به خانه‌های مهاجران در شماری از شهرهای ایران منتشر شد. در یک مورد که ۱۹ مهر در شهرک اقبالیه قزوین رخ داد، گروهی به خانه مهاجران افغان در این محل حمله کردند که ویدیو آن در شبکه‌های اجتماعی بازتابی گسترده‌ یافت.

فرمانده پلیس قزوین اعلام کرده است که ۱۹ تن از مهاجمان بازداشت شده‌اند.

فعالان مدنی ایرانی در بیانیه‌شان تاکید کرده‌اند که «عده‌ای» می‌خواهند جامعه را به «ورطه نژادپرستی و نفرت‌پراکنی» بکشانند و «متاسفانه از روزهای پایانی تابستان شکل‌گیری جریانی علیه مهاجران افغان را شاهدیم».

احترام برومند، رخشان بنی‌اعتماد، ژیلا بنی‌یعقوب، کاظم کردوانی، عصمت بهرامی، شهرنوش پارسی‌پور، پرویز پرستویی، طاهره پژوهش، آیدا پناهنده، نیره توحیدی، فاطمه تیموری، نغمه ثمینی، هادی خانیکی، مهدیه گلرو، مجید دری، بهروز گرانپایه، احمد کریمی حکاک، اعظم ویسه و بدرالسادات مفیدی از جمله امضاکنندگان این بیانیه‌اند.

در هفته‌های گذشته، فشار بر مهاجران افغان در ایران شدید‌تر شده است و آن‌ها بیش از گذشته با محرومیت‌های اجتماعی مواجه‌اند. علاوه بر مطالب هشدارآمیز در مورد مهاجران که در روزنامه‌های چاپ تهران منتشر شده، موجی از «افغان‌ستیزی» هم در شبکه‌های اجتماعی به راه افتاده است که با بازنشر ویدیوها و تصاویری قدیمی یا جعلی، مهاجران افغان را عامل ناامنی در ایران می‌دانند.

برخی روزنامه‌های چاپ تهران از جمله کیهان که نزدیک به رهبر جمهوری اسلامی است، هم در مورد استفاده مهاجران از «یارانه‌های پنهان»  هشدار داده‌اند.

امضاکنندگان این بیانیه هشدار دادند: «با فرافکنی و بزرگ‌نمایی و انتشار مطالب خلاف واقع و گاه با رفتارها و گفتارهای نژادپرستانه کوشش می‌کنند مهاجران را عامل مشکلات معیشتی و امنیتی جامعه معرفی کنند و تاثیری منفی بر افکار عمومی بگذارند. ما کوبیدن بر طبل خشونت، نفرت‌پراکنی و تبعیض را یک عقب‌گرد فاجعه‌بار برای جامعه ایران و نافی حقوق و ارزش‌های بنیادین انسانی و مدنی می‌دانیم و بر رعایت کرامت انسانی و حقوق مهاجران طبق اصول اخلاق ایرانی، ارزش‌های معنوی و حقوق بین‌المللی تاکید می‌کنیم.»

در بیانیه یادشده، این ادعا که «ایران در آستانه تسخیر توسط افغانستانی‌ها و تغییر تعادل جمعیتی» است، مردود دانسته شده است.

برخی روزنامه‌های تهران شمار مهاجران افغان در ایران را حدود هشت میلیون و حضور آن‌ها را «چالش امنیتی بزرگ» برای ایران خوانده‌اند. در حالی که آمار کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان نشان می‌دهد تعداد افغان‌های مهاجر  در ۱۰۳ کشور جهان از جمله ایران و پاکستان ۸.۲ میلیون نفر است که از این تعداد، ۱.۶ میلیون نفر ظرف دو سال گذشته از افغانستان خارج شده‌اند.

فعالان ایرانی هم در این بیانیه خاطرنشان کردند که طبق آمار کمیساریای عالی پناهندگان، تعداد مهاجران در ایران ۴.۵ میلیون نفر و به گفته وزیر کشور جمهوری اسلامی ایران، مجموع کل مهاجران افغان نزدیک به پنج میلیون نفر است که منطقی به نظر می‌آید.

به گفته آن‌ها، اگر نهادهای دولتی ایران «ناکارآمد و بلاتکلیف» نبودند، «امروز بخش اعظم [مهاجران] شهروند ایران شده بودند». این فعالان در بیانیه‌شان تصریح کردند که بیشتر شهروندان افغانستان بیشتر از ۴۰ سال است که در ایران زندگی می‌کنند، اما نتوانسته‌اند تابعیت این کشور را بگیرند.

این بیانیه افزود: «با گذشت بیش از ۴۰ سال، با مهاجران نسل اول و دومی روبروییم که هنوز تابعیت ایران را کسب نکرده‌اند یا برای کودکانی که از مادر ایرانی و پدر افغان متولد شده‌اند،‌ شناسنامه صادر نمی‌شود. مهاجران همچنین در زمینه مالکیت اموال منقول و غیرمنقول، افتتاح حساب بانکی، خرید سیم‌کارت، ثبت‌نام دانش‌آموزان در مدارس و غیره مشکلات بسیاری مانند محدودیت‌های قانونی دارند که مانع بهره‌مندی آنان از حقوق اساسی انسانی می‌شود.»