دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده، روز دوشنبه عازم آسیا میشود؛ سفری که در نهایت به دیداری بیسابقه با شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین، و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، منتهی خواهد شد و رهبران سه قدرت هستهای بزرگ جهان را گرد هم میآورد.
این سه رهبر قرار است پنجشنبه ۱۹ نوامبر در حاشیهٔ نشست همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) در شهر شنژن چین، با یکدیگر دیدار کنند. کاخ سفید و کرملین برگزاری این نشست را تأیید کردهاند و انتظار میرود تسلیحات هستهای و جنگی که ایران در آن درگیر است، از جمله موضوعات گفتوگوها باشد.
به گزارش نیوزویک، این نشست کمتر از سه هفته پس از آن برگزار میشود که جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای آمریکا شکستهای قابلتوجهی متحمل شدند. به این ترتیب ترامپ در حالی توجه خود را به دیپلماسی خارجی معطوف کرده که در داخل آمریکا، با شرایط سیاسی تازهای روبهرو است.
در این سفر، مقامهای ارشد دولت ترامپ که بر سر نحوهٔ اجرای محدودیتهای وضعشده برای جلوگیری از ورود تراشههای پیشرفته آمریکایی به چین، با یکدیگر اختلاف دارند، نیز او را همراهی میکنند.
تسلیحات هستهای و ایران؛ محورهای دستور کار نشست
کاخ سفید اعلام کرده است که ترامپ قصد دارد با شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین دربارهٔ کاهش زرادخانههای هستهای گفتوگو کند. یکی از مقامهای ارشد آمریکا این نشست را آغاز مسیری برای گفتوگویی سازنده توصیف کرد که دولت آمریکا امیدوار است نتایج مثبتی به همراه داشته باشد، با این حال افزود که انتظار ندارد توافقی فوری از آن حاصل شود.
این گفتوگوها پس از آن صورت میگیرد که «پیمان جدید کاهش تسلیحات راهبردی» (استارت نو) (New START) در ماه فوریه منقضی شد و به این ترتیب، آخرین توافقی که زرادخانههای هستهای آمریکا و روسیه را محدود میکرد، پایان یافت. ترامپ پیشنهاد روسیه را برای تمدید یک ساله این پیمان رد کرده و خواستار توافق تازهای است که چین را نیز در بربگیرد.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
با این حال میزان ذخایر هستهای این سه کشور تفاوت قابلتوجهی با یکدیگر دارد. بر اساس ارزیابیهای آمریکا که آسوشیتدپرس به آنها استناد کرده است، شمار کل کلاهکهای هستهای آمریکا و روسیه هر یک از پنج هزار فراتر میرود، در حالی که شمار کلاهکهای چین بیش از ۶۰۰ براورد میشود. پکن به پیوستن به توافقی با واشنگتن و مسکو برای کنترل تسلیحات تمایل چندانی نشان نداده است.
انتظار میرود موضوع ایران نیز در گفتوگوها مطرح شود. آمریکا مستقیماً در جنگ دخیل است و روسیه و چین روابط نزدیکی با جمهوری اسلامی ایران دارند. یک مقام ارشد آمریکایی گفت ترامپ قصد دارد موضوع جنگ را با هر دو رهبر در میان بگذارد، هرچند گشایشی در این زمینه انتظار ندارد.
این نشست به ترامپ فرصت میدهد خود را رهبری معرفی کند که میتواند قدرتهای هستهای بزرگ جهان را گرد هم آورد. برخی تحلیلگران هم اشاره کردهاند که اهمیت نمادین این دیدار میتواند از دستاوردهای دیپلماتیک فوری آن بیشتر باشد.
چه موضوعهایی قرار نیست در این نشست مطرح شوند
به گفتهٔ مقامهای آمریکایی، انتظار نمیرود جنگ روسیه در اوکراین در دستور کار نشست سهجانبه قرار گیرد. واشنگتن گفتوگوهای دیپلماتیک جداگانهای را با مشارکت کییف و مسکو دنبال میکند و دولت آمریکا گفته است چین در این مذاکرات حضور ندارد. از ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهوری اوکراین، نیز برای شرکت در نشست دعوت نشده است.
با این حال، کنار گذاشتن اوکراین ممکن است توجهها را جلب کند. زلنسکی دربارهٔ اینکه آمریکا، روسیه و چین بدون مشارکت اوکراین درباره مسائلی گفتوگو کنند که بر این کشور تأثیر میگذارد، ابراز نگرانی کرده است.
مقامهای آمریکایی همچنین گفتهاند که ترامپ قصد ندارد ماجرای جنجالی آلیس هوانگ را با شی در میان بگذارد. نیوزویک پیشتر گزارش داده بود که مقامهای اطلاعاتی آمریکا هوانگ را از عوامل وزارت امنیت دولتی چین میدانند. البته تاکنون تأیید مستقل و علنی برای این ادعاها ارائه نشده است.
آنچه به این ماجرا توجه بیشتری جلب کرده، گزارشهایی دربارهٔ رابطه آلیس هوانگ با جنسن هوانگ است که از مدیرعاملی انویدیا کنارهگیری کرد. انویدیا گفته دلیلی ندارد که گمان کند اطلاعات محرمانه شرکت افشا شده است. پکن نیز اتهامهای جاسوسی را رد کرده است.
مگاسپید نیز هرگونه تخلف را رد و اعلام کرده است که رعایت مقررات را جدی میگیرد. این شرکت به رویترز گفت آلیس هوانگ اوت ۲۰۲۵ از شرکت جدا شد و دیگر آنجا سمتی ندارد.
تاد بلانش، دادستان کل آمریکا، گفت وزارت دادگستری هنوز به این نتیجه نرسیده که آیا آلیس هوانگ برای چین جاسوسی میکرده است یا خیر. با این حال اداره تحقیقات فدرال آمریکا (FBI) همچنان در حال بررسی این گزارشها است.
اختلاف لاتنیک و بسنت بر سر تراشهها
به گفتهٔ مقامهای آمریکایی، سیاستهای دولت ترامپ در زمینهٔ کنترل صادرات هم قرار نیست در جریان این سفر جزو موضوعهای مذاکرات با چین باشد. این موضعگیری در شرایطی مطرح میشود که در دولت آمریکا، بر سر میزان سختگیری در محدود کردن ورود تراشههای پیشرفته آمریکایی به چین اختلاف وجود دارد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، از نحوه رسیدگی وزارت بازرگانی به پرونده مگاسپید علناً انتقاد کرده و گفته وزارتخانههای خزانهداری، دفاع، خارجه و نیز دفتر نمایندهٔ تجاری آمریکا ماهها بود خواهان قرار گرفتن نام این شرکت در «فهرست نهادها» (Entity List) در وزارت بازرگانی بودند. قرار گرفتن در این فهرست دسترسی شرکتها را به فناوریهای آمریکایی محدود میکند.
بسنت به سیانبیسی گفته بود که «تصمیم با وزارت بازرگانی است و دربارهٔ روند داخلی کار باید از خودشان بپرسید» و از آنچه «رخنه در محدودیتها و رسیدن تراشههای پیشرفته آمریکایی به چین» توصیف کرد، اعلام نارضایتی کرد.
اکسیوس گزارش داد که بسنت در اتاق بحران کاخ سفید، هوارد لاتنیک، وزیر بازرگانی، را بابت تأخیر در افزودن نام مگاسپید به آن فهرست بازخواست کرد. وزارت بازرگانی وقوع چنین گفتوگویی میان دو عضو کابینه را تکذیب کرد. بسنت نیز علناً تأیید نکرد که چنین برخوردی رخ داده است.
ایلان ماسک نیز در گفتوگوهای داخلی دولت نقش داشت. اکسیوس گزارش داد که ترامپ در نشستی دربارهٔ مقابله با انتقال احتمالی تراشههای انویدیا به چین از مسیرهای غیرمستقیم، با ماسک مشورت کرد و ماسک هم از تشدید محدودیتها حمایت کرد. به گفتهٔ مقامهای آمریکایی، انتظار میرود ماسک در بخشهایی از سفر آسیایی ترامپ او را همراهی کند، اما در نشست سهجانبه حضور نخواهد داشت.
ترامپ جداگانه نیز با شی دیدار خواهد کرد و انتظار میرود دو رهبر دربارهٔ اجرای توافق تجاری میان دو کشور گفتوگو کنند. مقامهای آمریکایی گفتهاند ترامپ از سرعت و حجم ارسال محمولههای عناصر خاکی کمیاب از چین ناراضی است و قصد دارد این موضوع را مطرح کند.
این سفر در حالی انجام میشود که دموکراتها آماده میشوند در ماه ژانویه کنترل مجلس نمایندگان را به دست بگیرند. این تحول به آنها برای نظارت بر سیاست خارجی دولت و تصمیمهای تجاری آن، اختیار بیشتری خواهد داد. شکستهای جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای دربارهٔ موقعیت سیاسی ترامپ هم پرسشهایی مطرح کرده است. در این شرایط، او میکوشد نفوذ خود را در عرصهٔ بینالمللی نشان دهد.
نشست شنژن فرصتی کمسابقه در اختیار ترامپ میگذارد تا همزمان با شی و پوتین دیدار کند. با این حال هنوز مشخص نیست این نشست به پیشرفتی در زمینهٔ تسلیحات هستهای، ایران یا دیگر مسائل بینجامد. از طرفی، اختلافهای درون دولت بر سر سیاست آمریکا در قبال چین هم احتمالاً در این سفر ترامپ را همراهی خواهد کرد.

