در شماری از خانواده‌های افغان، زنانی که می‌خواهند از بارداری دوباره پیشگیری کنند، با مخالفت شوهرانشان روبرو می‌شوند. معصومه و شکریه در گفت‌وگو با ایندیپندنت فارسی، از دو دلیل این مخالفت گفته‌اند.

یکی از این دو زن با این استدلال روبه‌رو است که مصرف قرص ضدبارداری «گناه» است و دیگری هم به دلیل اصرار شوهرش برای داشتن فرزند پسر، اجازهٔ این کار را ندارد. این در حالی است که در برخی خانواده‌های پرجمعیت، فرزندآوری در شرایطی ادامه دارد که تأمین هزینه‌های اولیه زندگی نیز دشوار است. 

معصومه ۳۰ سال دارد، مادر پنج فرزند است و در شهرستان کرخ استان هرات در غرب افغانستان، زندگی می‌کند. او می‌گوید هرگاه می‌خواهد برای پیشگیری از بارداری قرص مصرف کند، شوهرش مخالفت می‌کند. 

او به ایندیپندنت فارسی گفت: «شوهرم می‌گوید که استفاده کردن از قرص‌های ضدبارداری گناه دارد. باید فرزندان بیشتری به دنیا بیاوریم تا تعداد مسلمانان در جهان بیشتر شوند، اما من پنج فرزند دارم و بدنم خیلی ضعیف شده و بارداری دوباره برایم خیلی سخت است.» 

شوهر معصومه کشاورز است و به‌سختی از عهده هزینه‌های زندگی خانواده برمی‌آید. صبحانه‌ آنها بیشتر روزها نان خشک و چای شیرین است و اگر خوش‌‌شانس باشند، در هفته‌ یک یا دو بار گوشت می‌خورند، آن هم به مقدار بسیار کم. 

معصومه دربارهٔ تغذیه‌اش در دوران بارداری و شیردهی گفت: «اطرافیان می‌گویند روزی هرکس را خدا می‌دهد و ما نباید نگران زیاد شدن فرزندانمان باشیم، اما در خانه ما هیچ‌ چیز پیدا نمی‌شود. وقتی باردار می‌شوم، هم هیچ‌ چیز برای خوردن نیست و من بیشتر وقت‌ها گرسنه‌ام. وقتی به کودکانم شیر می‌دهم هم هیچی در خانه پیدا نمی‌شود. من با نان خشک و چای شکر کودکانم را شیر دادم.» 

در شماری دیگر از خانواده‌ها نیز «افزایش شمار امت پیامبر اسلام» یکی از استدلال‌هایی است که برای تشویق به داشتن فرزندان بیشتر مطرح می‌شود. یک باور دیگر در همین راستا هم این است که ثواب عبادت فرزندان از جمله گفتن شهادتین، به پدر و مادر هم می‌رسد. این باور غالب در خانواده‌های سنتی برای تشویق به فرزندآوری با عبارت‌هایی مانند «غم نان را نخورید» و «روزی را خداوند می‌دهد» همراه می‌شود.

روحانیان نیز در خطبه‌ها و برنامه‌های تبلیغی بر فرزندآوری تأکید می‌کنند. با این حال مجمع بین‌المللی فقه اسلامی، از نهادهای وابسته به سازمان همکاری اسلامی، در قطعنامه شماره ۳۹ خود دربارهٔ ادامهٔ نسل، مصوب دسامبر ۱۹۸۸ در کویت، شرایط پیشگیری موقت از بارداری را هم مشخص کرده است و بند سوم این قطعنامه پیشگیری موقت برای فاصله‌گذاری میان بارداری‌ها را برای مدتی معین، در صورت داشتن دلیل شرعی معتبر، مجاز می‌داند.

بر اساس این بند، زن و شوهر باید با یکدیگر مشورت کنند و هر دو با تصمیم موافق باشند. روش پیشگیری هم باید از نظر شرعی مجاز باشد، زیانی در پی نداشته باشد و به بارداری موجود آسیب نرساند.  

با این حال در برخی خانواده‌های افغان، مناسبات پدرسالارانه اختیار تصمیم‌ گیری دربارهٔ زمان بارداری و تعداد فرزندان را هم به مردان می‌دهد. ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر افغانستان، در گزارش سال ۲۰۲۶ خود، به نقل از کارکنان بخش سلامت، نوشت که استفاده از شماری از روش‌های پیشگیری از بارداری، به‌‌ویژه روش‌های بلندمدت، معمولاً به رضایت شوهر وابسته است.  

در زندگی شکریه، فشار برای بارداری دوباره با ترجیح فرزند پسر گره خورده است. شکریه ۳۵ سال دارد و مادر شش دختر است. او در حالی دوباره باردار شده که یکی از فرزندانش تازه یک‌سال و نیمه است. او به ایندیپندنت فارسی گفت: «اینکه همگی فرزندانم دختر شدند گناه من نیست، اما شوهرم اصرار می‌کند که باردار شوم و من باردار شدم. خیلی دعا می‌کنم که این بار بچه پسر باشد و من از این درد و رنج رها شوم.» 

شکریه می‌خواست در بیمارستان زنان و زایمان هرات برای پیشگیری دائمی از بارداری جراحی انجام دهد، اما شوهرش مانع شد. او می‌گوید: «شوهرم مرا درک نمی‌کند و سختی‌های زمان بارداری و زایمان را نمی‌داند. من حتی نمی‌توانم قرص ضدبارداری مصرف کنم. گاهی پنهانی استفاده می‌کردم، اما برای همیشه نشد که استفاده کنم و باردار شدم.» 

سازمان بهداشت جهانی توصیه می‌کند که زنان پس از تولد نوزاد، دست‌کم ۲۴ ماه صبر کنند و سپس برای بارداری بعدی اقدام کنند. فاصلهٔ کوتاه میان زایمان و بارداری بعدی، با خطر بیشتر و عوارضی مانند زایمان زودرس و وزن کم نوزاد هنگام تولد همراه است. اگر بارداری بلافاصله پس از پایان این دوره آغاز شود و تا موعد معمول زایمان ادامه یابد، فاصلهٔ میان تولد دو فرزند حدود دو سال و ۹ ماه خواهد بود. 

یکی از پزشکان زن در بخش زنان و زایمان بیمارستان هرات به ایندیپندنت فارسی گفت که بارداری‌ها و زایمان‌های پی‌درپی می‌تواند به کمبود مواد مغذی در بدن مادر بینجامد و سلامت مادر و جنین را به خطر بیندازد. این پزشک افزود که طالبان او و همکارانش را از مصاحبه با رسانه‌ها منع کرده‌اند و به همین دلیل خواست نامش فاش نشود. 

او تصریح کرد: «بارداری پی‌درپی به سلامت زنان آسیب می‌زند. باید وقفه‌ مناسب میان تولد فرزندان مدنظر گرفته شود. بارداری‌های متعدد و نداشتن تغذیه متنوع و سالم باعث می‌شود که مادران با کمبود شدید ویتامین‌ها و آهن مواجه شوند. وقتی مادر خوب تغذیه نکند، خطر زایمان زودرس و همچنین مرگ جنین و حتی مرگ مادر وجود دارد.» 

این پزشک توصیه کرد زنان در دوران بارداری به‌ طور منظم تحت مراقبت پزشک قرار گیرند و سلامت مادر و جنین در معاینه‌های دوره‌ای بررسی شود، زیرا این مراقبت‌ها به کاهش خطر مرگ مادران و نوزادان کمک می‌کند.