اسرائیلی‌ها روز ۲۷ اکتبر رأی‌هایشان را به صندوق خواهند انداخت تا تعیین کنند چه کسی نخست‌وزیر شود و چه کسانی به مجلس دارای ۱۲۰ کرسی اسرائیل، موسوم به کنست، راه یابند.
از زمان تأسیس این کشور در سال ۱۹۴۸ تاکنون، اسرائیل ۱۴ نخست‌وزیر و ۲۵ دوره مجلس داشته، با این حال مسیر صندوق رأی تا تعیین نخست‌وزیر بعدی پیچیده است. تایمز اسرائیل در مطلبی به توضیح به این فرایند پرداخته است.
۱ــ مردم دقیقاً به چه رأی می‌دهند؟
از نظر سازوکار انتخاباتی، مردم به یک حزب رأی می‌دهند و رهبر حزبی که بیشترین آرا را کسب کند، در صورتی که بتواند دولت تشکیل دهد،، بیشترین احتمال را برای رسیدن به نخست‌وزیری دارد، اما این اتفاق بلافاصله رخ نمی‌دهد و با اعلام رسمی نتایج‌ــ حداکثر تا ۴ نوامبر‌ــ صرفاً فرایند تشکیل دولت و انتخاب نخست‌وزیر به جریان انداخته می‌شود.
۲ــ چند نفر و چه درصدی از جمعیت اسرائیل واجد شرایط رأی دادن‌اند؟
حدود هفت میلیون و ۳۳۱ هزار و ۹۸۱ اسرائیلی واجد شرایط رأی دادن‌اند که معادل ۷۱.۱۵ درصد از جمعیت کل این کشور است. در انتخابات قبلی در سال ۲۰۲۲، تعداد واجدان شرایط رأی دادن شش میلیون و ۷۸۸ هزار و ۸۰۴ نفر بود که ۷۰.۳۱ درصد از جمعیت بیش از ۹ میلیون نفری این کشور را تشکیل می‌داد.
میزان مشارکت انتخاباتی در اسرائیل معمولاً بالا است و در آن انتخابات، ۷۰.۶۳ درصد از واجدان شرایط، رأیشان را به صندوق انداختند.
۳ــ یک حزب برای ورود به کنست به چند رأی نیاز دارد؟
هر حزب برای ورود به کنست باید ۳.۲۵ درصد از آرای مأخوذه را به دست آورد که «حد نصاب» نامیده می‌شود و معادل چهار کرسی است که به آنها «ماندات» گفته می‌شود. بر اساس چندین نظرسنجی اخیر، انتظار می‌رود از میان ۳۸ حزب ثبت‌شده، تنها ۱۱ حزب به این میزان حمایت دست یابند. چهار حزب دیگر نیز نزدیک به حد نصاب قرار دارند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
رهبر حزبی که بتواند متحدان کافی برای تشکیل ائتلاف گرد آورد، نخست‌وزیر می‌شود. این ائتلاف معمولاً اکثریت کرسی‌های کنست، یعنی دست‌کم ۶۱ کرسی از مجموع ۱۲۰ کرسی، را در اختیار دارد، اما این شرط الزامی نیست. دولت‌های اقلیت به رهبری اسحاق رابین و شیمون پرز در فاصله سال‌های ۱۹۹۳ تا ۱۹۹۶، از نظر شمار کرسی‌ها بزرگ‌ترین مجموعه در کنست بودند، اما اکثریت کرسی‌ها را در اختیار نداشتند و با حمایت احزاب خارج از ائتلاف توانستند قدرت را به دست بگیرند.
احزاب پیش از انتخابات، فهرست نامزدهای خود و ترتیب قرار گرفتن آنها را‌ــ یا از طریق انتخابات مقدماتی درون‌حزبی یا با تصمیم یک‌جانبه رهبر حزب‌ــ مشخص می‌کنند. هرچه سهم یک حزب از آرا بیشتر باشد، شمار بیشتری از اعضای آن به کنست راه می‌یابند. رأی دادن در اسرائیل اغلب مستلزم محاسبه‌ای راهبردی است و رأی‌دهندگان باید میان حمایت از حزبی که ورودش به کنست قطعی است و حمایت از حزبی که ممکن است به حد نصاب نرسد و رأیشان را بی‌اثر کند، یکی را انتخاب کنند.
۴ــ نامزدهای نخست‌وزیری چه کسانی‌اند؟
بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر فعلی که رهبری حزب حاکم لیکود را بر عهده دارد، برای حفظ مقام نخست‌وزیری تلاش می‌کند. با این حال بر اساس بیشتر نظرسنجی‌ها، حزبی که پیش‌بینی می‌شود بیشترین کرسی‌ها را به دست آورد، حزب یاشار به رهبری گادی آیزنکوت است. البته نظام پارلمانی اسرائیل دوحزبی نیست و از نظر قانونی، رهبر هر حزبی که از حد نصاب عبور کند و خودش نیز در جایگاهی از فهرست باشد که به کنست راه یابد، می‌تواند نخست‌وزیر شود، به شرط آنکه بتواند ائتلافی تشکیل دهد که حمایت اکثریت کنست را کسب کند. با این حال، معمولاً نخستین فرصت تشکیل ائتلاف به رهبر بزرگ‌ترین حزب داده می‌شود.
۵ــ آرایش ائتلاف‌ها در حال حاضر چگونه است؟
در بسیاری از انتخابات گذشته اسرائیل، احزاب در قالب بلوک‌هایی با ایدئولوژی مشترک به یکدیگر پیوند می‌خوردند و مسائلی مانند مناقشه اسرائیل و فلسطینی‌ها، سیاست‌های رفاه اجتماعی یا موضوع‌های مذهبی از جمله خطوط تمایز میان آنها بود. با این حال در این دوره سابقه نتانیاهو به‌عنوان فردی که طولانی‌ترین دوران نخست‌وزیری را در تاریخ اسرائیل داشته، کارزارهای انتخاباتی را بیش‌ازپیش از رقابت بر سر مسائل و سیاست‌ها به رقابت بر محور شخص او تبدیل کرده و اکنون آنچه بیش از هر موضوع دیگری بلوک‌ها را از هم متمایز می‌کند، حمایت یا مخالفت با نتانیاهو است؛ وضعیتی که به احزاب راست و چپ امکان داده است به شیوه‌هایی با یکدیگر متحد شوند که پیش‌تر شاید ممکن به نظر نمی‌رسید.
با ورود رقابت انتخاباتی به مرحله پایانی، بلوک نتانیاهو، متشکل از احزاب راست‌گرا و یهودیان فوق‌ارتدوکس، اندکی از بلوک آیزنکوت عقب بود. بلوک آیزنکوت طیفی از راست تا چپ را در برمی‌گیرد و شامل احزابی است که کم‌وبیش در میانه طیف ایدئولوژیک قرار داشتند و در دهه‌های پس از انتفاضه دوم و حمله حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، به‌شدت به راست متمایل شدند.
اما نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند هیچ‌یک از دو بلوک به ۶۱ کرسی نمی‌رسند. بنابراین، جهت‌گیری دولت بعدی احتمالاً یا به دست چند حزب کوچک‌تر تعیین خواهد شد که برای عبور از حد نصاب ۳.۲۵ درصدی تلاش می‌کنند، یا احزاب عربی که احزاب صهیونیست معمولاً به مشارکت دادن آنها در ائتلاف‌های حاکم تمایلی ندارند.
دولت نفتالی بنت در سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۲ یک حزب عرب را در ائتلاف خود داشت، اما هیچ‌یک از وزیرانش از آن حزب نبودند. دولت‌های رابین و پرز در فاصله سال‌های ۱۹۹۳ تا ۱۹۹۶ نیز از حمایت احزاب عرب خارج از ائتلاف برخوردار بودند.
۶ــ پس از اعلام نتایج، برای تشکیل و آغاز به کار دولت جدید چه مراحلی باید طی شود؟
اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهوری اسرائیل، ظرف هفت روز پس از انتشار نتایج رسمی انتخابات تصمیم می‌گیرد نخستین فرصت تشکیل دولت به چه کسی داده شود. مبنای تصمیم این است که به تشخیص او، کدام رهبر حزب در کنست بیشترین بخت را برای جلب مشارکت تعداد کافی از احزاب و تشکیل ائتلاف حاکم دارد. نامزد باید عضو کنست باشد، اما لازم نیست حزب او بیشترین یا حتی دومین شمار آرا را کسب کرده باشد.
هرتزوگ پس از دیدارهای خصوصی با رهبران همه احزاب و دریافت نظر آنها درباره اینکه از کدام عضو کنست برای نخست‌وزیری حمایت می‌کنند، تصمیم خواهد گرفت. نامزدی که هرتزوگ انتخاب می‌کند، ۲۸ روز برای تشکیل ائتلاف حاکم فرصت دارد و این مهلت می‌تواند ۱۴ روز تمدید شود. سپس ائتلاف باید به تأیید اکثریت اعضای کنست که در رأی‌گیری حاضرند، برسد.
در این مهلت ۲۸روزه و تمدید احتمالی آن، نامزد نخست‌وزیری می‌کوشد احزاب را به پیوستن به ائتلافش ترغیب کند؛ اغلب با وعدهٔ واگذاری وزارتخانه‌های مهم و موافقت با حمایت از برنامه‌های سیاسی آنها. این کار مستلزم برقراری توازنی ظریف است، زیرا برخی احزاب از حضور در کنار احزاب دیگر خودداری می‌کنند یا نمی‌خواهند در ائتلافی باشند که سیاست‌های مشخصی را پیش می‌برد.
۷ ــ اگر نامزد نخست‌وزیری نتواند دولت تشکیل دهد، چه اتفاقی می‌افتد؟
اگر نخستین نامزد نخست‌وزیری شکست بخورد، رئیس‌جمهوری سه روز فرصت دارد نامزد دیگری را انتخاب کند. این فرد اغلب عضو کنستی است که رهبری دومین حزب بزرگ را بر عهده دارد. تنها شرط این است که نامزد عضو کنست باشد. همان مهلت ۲۸ روزه برای او نیز اعمال می‌شود، اما اگر موفق به تشکیل دولت نشود، امکان تمدید مهلت وجود ندارد.
رئیس‌جمهوری همچنین می‌تواند تصمیم بگیرد نامزدی معرفی نکند و به کنست اطلاع دهد که هیچ نامزدی قادر به تشکیل دولت نیست. اگر دومین نامزد نخست‌وزیری نیز در تشکیل دولت شکست بخورد، نیز رئیس‌جمهوری موظف است به کنست اعلام کند که هیچ نامزدی نمی‌تواند دولت تشکیل دهد.
۸ــ پس از آنکه رئیس‌جمهوری به کنست اعلام کند تشکیل دولت ممکن نیست، چه اتفاقی می‌افتد؟
مهلتی ۲۱روزه آغاز می‌شود که طی آن، ۶۱ نماینده می‌توانند از رئیس‌جمهوری بخواهند مأموریت تشکیل دولت را به نامزدی عضو کنست بدهد. رئیس‌جمهوری دو روز فرصت دارد با این درخواست موافقت کند و به نامزد موردنظر ۱۴ روز مهلت می‌دهد تا دولت تشکیل دهد؛ دولتی که سپس باید حمایت کنست را به دست آورد. اگر درخواستی ارائه نشود یا نامزد تعیین‌شده نتواند دولت تشکیل دهد، کنست منحل می‌شود و دوره‌ای ۹۰روزه برای برگزاری انتخابات جدید آغاز خواهد شد.
۹ــ آیا کنست در طول فرایند تشکیل دولت می‌تواند قانون‌گذاری کند؟
بله. ۱۲۰ عضو دوره بیست‌وششم کنست ۱۴ روز پس از ۲۷ اکتبر سوگند یاد می‌کنند و بدون آنکه دولت یا نخست‌وزیر جدیدی تعیین شده باشد، قانون‌گذاری را آغاز خواهند کرد. با این حال، اگر تشکیل دولت ممکن نشود و انتخابات تازه‌ای اعلام شود، کنست ظرف چند ماه منحل خواهد شد. در این فاصله، نخست‌وزیر و دولتِ در آستانه خروج، با اختیارات محدودِ دوره انتقالی به کار ادامه می‌دهند.
