بنا بر اعلام ائتلاف بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، این کشور ۲۷ اکتبر انتخابات سراسری برگزار خواهد کرد. این نخستین انتخابات پس از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس و جنگ‌هایی است که پس از آن در غزه، لبنان و ایران درگرفت.

 از ماه مه که پارلمان اسرائیل (کنست) به انحلال خود رأی داد، تاریخ دقیق برگزاری انتخابات نامشخص بود و این گمانه‌زنی را ایجاد کرده بود که ممکن است انتخابات زودتر از موعد برگزار شود. با این حال، اوفیر کاتز، رئیس ائتلاف حاکم، اعلام کرد که همان تاریخ پیشین، یعنی ۲۷ اکتبر، حفظ خواهد شد.

نظرسنجی‌های مکرر نشان می‌دهند که ائتلاف احزاب ملی‌گرا و مذهبیِ نتانیاهو در این انتخابات شکست خواهد خورد؛ هرچند رقبای سیاسی او هنوز مسیر مشخصی برای رسیدن به قدرت ندارند و ممکن است فضای سیاسی همچنان دستخوش تغییر شود.

 کمتر از یک سال پس از آنکه نتانیاهو در سال ۲۰۲۲ در رأس راست‌گراترین دولت تاریخ اسرائیل به قدرت بازگشت، حملهٔ غافلگیرکنندهٔ حماس در ۲۰۲۳ اعتبار او را به‌شدت مخدوش کرد. اکنون نظرسنجی‌ها حاکی از آن است که بسیاری از مردم اسرائیل به دلیل پیامدهای جنگ‌های متعدد از نتانیاهو ناراضی‌اند. با این حال، در اسرائیل، کمتر پیش می‌آید که دولتی دورهٔ کامل چهارسالهٔ خود را به پایان برساند، اما نتانیاهو، که طولانی‌ترین دوران زمامداری را در تاریخ اسرائیل دارد، ثابت کرده است که در بقای سیاسی همتا ندارد.

سیاستمداران اسرائیلی که در پی جایگزینی نتانیاهو هستند

نگاهی به رهبران اصلی مخالفان، احزاب و مواضعشان که دربارهٔ غزه و دیگر جنگ‌ها تا حد زیادی به هم نزدیک است، نشان می‌دهد این انتخابات ممکن است چه تغییراتی برای مردم اسرائیل به همراه داشته باشد.

در ۲۶ سپتامبر، پنج تن از چهره‌های برجستهٔ مخالفان، در خانهٔ یائیر لاپید، رهبر مخالفان، در تل‌آویو گرد هم آمدند و پیمانی برای برکنار کردن بنیامین نتانیاهو امضا کردند. این پنج نفر عبارت بودند از: نفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین و رهبر فهرست مشترک «بِیاخاد» که لاپید نفر دوم آن است، گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش اسرائیل و رهبر حزب تازه‌تأسیس «یاشار»، یائیر گولان، رهبر حزب «دموکرات‌ها»، و آویگدور لیبرمن، رئیس حزب «اسرائیل خانه ما».

این رهبران در بیانیهٔ اصولی که پس از نشستی چندساعته منتشر کردند گفتند: «با وجود اختلاف‌های ایدئولوژیک میان ما، هدف کلان مشترکمان تشکیل دولتی مسئولیت‌پذیر برای اصلاح و بازسازی است.»

با این حال، هنوز پرسش‌های متعددی دربارهٔ این توافق وجود دارد، از جمله اینکه این پیمان تا چه مدت دوام خواهد آورد ــ به‌ویژه آنکه لیبرمن پیش‌تر آیزنکوت را که یکی از نامزدهای پیشتاز محسوب می‌شود به تلاش برای دستیابی به توافقی با نتانیاهو متهم کرده است؛ این رهبران تا چه اندازه می‌توانند تغییری واقعی در ماهیت سیاست‌ها، و نه صرفاً در سبک ادارهٔ کشور، ایجاد کنند؛ و کدام‌یک از آنها ممکن است رهبری ائتلاف آینده را بر عهده بگیرد.

به جز گولان، همهٔ این چهره‌ها در مواجهه با چالش‌های اسرائیل، از رویکرد راست‌گرایانه پیروی می‌کنند. هیچ یک از آنها به تشکیل کشور مستقل فلسطین متعهد نیستند و تنها حزب دموکرات‌ها این موضوع را هدفی دوردست و بدون جدول زمانی مشخص به رسمیت می‌شناسد.

همچنین هیچ یک از این رهبران حملات نظامی اسرائیل به لبنان، سوریه، یمن، قطر و ایران را زیر سؤال نبرده‌اند، انتقادهایشان بیشتر بر این متمرکز بوده است که این حملات چه اثری بر وجهه و جایگاه بین‌المللی اسرائیل گذاشته است.

احزاب چهره‌های اصلی مخالفان از چه مواضعی دفاع می‌کنند؟

گادی آیزنکوت ــ حزب یاشار

آیزنکوت از مدافعان مقابلهٔ جدی با گروه‌های شبه‌نظامی مانند حزب‌الله و حماس است. او از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹ ریاست ستاد کل ارتش اسرائیل را بر عهده داشت.

این ژنرال ۶۶ ساله در سال ۲۰۲۲ با پیوستن به ائتلاف «وحدت ملی» به رهبری بنی گانتز، وزیر دفاع پیشین، وارد عرصهٔ سیاست شد. او بعدها به کابینهٔ جنگی پیوست که نتانیاهو پس از حملات حماس به جنوب اسرائیل در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ تشکیل داده بود.

در دسامبر همان سال، پسرش گال و دو برادرزاده‌اش در جریان مشارکت در جنگ اسرائیل در غزه کشته شدند. به گفتهٔ برخی مفسران، این موضوع به شکل‌گیری پیوندی میان آیزنکوت و بخشی از رأی‌دهندگانی کمک کرد که خود را جامعه‌ای زخم‌خورده از جنگ تلقی می‌کنند.

آیزنکوت در ژوئن ۲۰۲۴، همزمان با گانتز، از کابینهٔ جنگی کناره گرفت و نتانیاهو را به نداشتن راهبردی برای پایان دادن به جنگ متهم کرد. او یک سال بعد، حزب میانه‌رو «یاشار» را تأسیس کرد. این حزب از ادارهٔ حرفه‌ای دولت، خدمت نظامی همگانی و تشکیل کمیسیون تحقیق دولتی دربارهٔ ناکامی‌های پیش از حملهٔ هفتم اکتبر حمایت می‌کند.

آیزنکوت به مبهم‌گویی دربارهٔ بسیاری از مسائل سیاست خارجی اسرائیل شهرت دارد. با این حال، از اتکای دولت به ایالات متحده برای تحقق اهداف جنگی اسرائیل انتقاد کرده است، بی‌آنکه خود این اهداف را زیر سؤال ببرد.

او در ماه ژوئن، مذاکرات میانجی‌گرانهٔ واشنگتن با تهران برای پایان دادن به جنگ علیه ایران را چنین توصیف کرد: «توافقی که در فاصله‌ای دور از اینجا و دور از منافع اسرائیل در حال شکل‌گیری است.» او در همان ماه از محدودیت‌هایی که آمریکا بر آزادی عمل اسرائیل در لبنان اعمال می‌کرد نیز به‌شدت انتقاد کرد.

رهبر حزب یاشار در مصاحبه‌ای با رادیو ارتش اسرائیل، سقوط جمهوری اسلامی ایران را ضروری دانست، اما تأکید کرد تحقق این هدف از طریق عملیات نظامی امکان‌پذیر نیست و تغییر حکومت باید از درون جامعهٔ ایران و به دست مردم این کشور صورت گیرد. به این ترتیب، او میان مقابله با تهدید هسته‌ای و سرنگونی حکومت به منزلهٔ هدف جنگ، تفاوت قائل شد.

او همچنین در همایش روزنامهٔ یدیعوت آحارونوت گفت که اهداف جنگ با ایران محقق نشده‌اند و او به نتانیاهو برای اتخاذ تصمیم‌های درست در هفته‌های پیش رو اعتماد ندارد. آیزنکوت این بی‌اعتمادی را به اتهام‌های تازه دربارهٔ تلاش دفتر نخست‌وزیر برای تغییر اسناد مرتبط با حملهٔ هفتم اکتبر پیوند زد.

نفتالی بنت و یائیر لاپید ــ حزب بیاخاد

«بیاخاد» به معنای «با هم»، فهرست انتخاباتی مشترکی است که نفتالی بنت و یائیر لاپید، نخست‌وزیران پیشین اسرائیل، در آوریل ۲۰۲۶ تشکیل آن را اعلام کردند. این دو در مجموع طی سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۲ و در فاصلهٔ میان دو دولت نتانیاهو، به مدت ۱۸ ماه نخست‌وزیر بودند.

بنت، ۵۴ ساله، که سال‌ها از شهرک‌سازی‌ها در کرانه باختری حمایت کرده است، در رأس این فهرست قرار دارد و لاپید ۶۲ ساله در جایگاه دوم است.

هیچ یک از این دو حل‌وفصل مناقشهٔ اسرائیل و فلسطین را در اولویت قرار نداده‌اند و از تشکیل کشور مستقل فلسطین حمایت نکرده‌اند.

لاپید یکی از صریح‌ترین منتقدان اسرائیل در میان سیاستمداران این کشور دربارهٔ نحوهٔ بازتاب بین‌المللی جنگ غزه و حملات اسرائیل به کشورهای همسایه بوده است؛ با این حال، او به‌ندرت دلایل اصلی این اقدامات را زیر سؤال برده است.

در مقابل، بنت دیدگاه‌های تندروانه‌تر و جنگ‌طلبانه‌تری دارد. او با تمام قوا از جنگ اسرائیل علیه ایران حمایت می‌کند و همچنین ارتش و نهادهای امنیتی اسرائیل را به دلیل حملهٔ سپتامبر ۲۰۲۵ به دوحه، پایتخت قطر، می‌ستاید. در آن حمله رهبران ارشد حماس هدف قرار گرفتند؛ آنها برای بررسی پیشنهاد آتش‌بس در غزه که آمریکا ارائه کرده بود گرد هم آمده بودند.

آویگدور لیبرمن ــ حزب اسرائیل خانهٔ ما

لیبرمن، ۶۸ ساله، تندروترین صدای حاضر در نشست لاپید بود. او حزب «اسرائیل خانهٔ ما» را در سال ۱۹۹۹ تأسیس کرد تا نمایندهٔ مهاجران روس‌زبان با گرایش‌های راست‌گرا باشد.

لیبرمن که زمانی از نزدیکان و شاگردان سیاسی نتانیاهو به شمار می‌رفت، اکنون حضور در دولتی به رهبری او را رد کرده است. او همچنین با پیوستن به هر ائتلافی که شامل یهودیان فوق‌ارتدوکس باشد یا برای تشکیل دولت به احزاب عربی متکی شود، مخالفت کرده و این احزاب را ضدصهیونیست خوانده است.

رهبر حزب «اسرائیل خانهٔ ما» همواره از جنگ اسرائیل در غزه حمایت کرده است. او پیش‌تر دولت نتانیاهو را متهم کرده بود که با اجازهٔ ورود کمک‌های بشردوستانه به غزه، در عمل به تأمین مالی حماس کمک می‌کند.

در سپتامبر ۲۰۲۵، او به دیگر سیاستمداران اسرائیلی پیوست و از نتانیاهو به دلیل عذرخواهی از قطر انتقاد کرد. نتانیاهو در پی فشار دولت ترامپ مجبور شده بود بابت حمله همان ماه به دوحه عذرخواهی کند، اما لیبرمن گفت که این عذرخواهی باید در قبال مردم اسرائیل می‌بود نه قطر.

او همچنین با هرگونه خویشتن‌داری در جریان تهاجم اسرائیل به لبنان مخالفت کرده است.

پایگاه اصلی رأی‌دهندگان او را مهاجران و رأی‌دهندگان برخاسته از جامعهٔ اتحاد جماهیر شوروی سابق تشکیل می‌دهند، اما لیبرمن به دلیل تصویری که از استقلال سیاسی خود ارائه می‌کند، اعتماد گسترده‌تری به دست آورده است. ناظران می‌گویند او ممکن است بار دیگر به بلوک راست‌گرای نتانیاهو بازگردد.

یائیر گولان ــ حزب دموکرات‌ها

گولان تنها رهبر حاضر در نشست لاپید بود که به جناح چپ تعلق دارد و تنها کسی است که آمادگی‌اش برای همکاری با احزاب فلسطینی را اعلام کرده است.

او رهبری حزب لیبرال «دموکرات‌ها» را بر عهده دارد؛ حزبی که در سال ۲۰۲۴ از ادغام حزب کارگر با حزب سوسیال‌دموکرات و سکولار مرتس تشکیل شد.

گولان، ۶۴ ساله، سرلشکر بازنشسته و معاون پیشین رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل است. او در جریان حملهٔ اکتبر ۲۰۲۳ حماس، با حرکت به سمت جنوب و کمک به دفع حمله، تحسین بسیاری را در داخل اسرائیل برانگیخت.

گولان در میان بسیاری از اعضای بلوک مخالف نتانیاهو تنها چهره‌ای است که از اهداف جنگی دولت انتقاد می‌کند. او استدلال می‌کند که دستاوردهای نظامی اسرائیل، به دلیل نبود راهبردی منسجم در حوزهٔ دیپلماسی و سیاست، در حال هدر رفتن است.

او وزیران دولت اسرائیل را متهم می‌کند که از گرسنگی دادن به کودکان فلسطینی در غزه ابراز خوشحالی می‌کنند. گولان پس از انتقادهای گسترده در داخل اسرائیل اظهاراتش را تعدیل کرد.

او در ماه اکتبر، درحالی‌که از دستاوردهای جنگ ۱۲روزه علیه ایران تمجید می‌کرد، به اعضای حزبش گفت که کشتن علی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی ایران، در آغاز آن درگیری «اشتباه» بوده است. او توضیح داد که «نه به این دلیل که او سزاوار مرگ نبود، بلکه فقط به این دلیل که این اقدام در خدمت منافع دولت اسرائیل نیست».