به نوشته وال استریت ژورنال، توان جمهوری اسلامی ایران برای مختل کردن جریان نفت از تنگه هرمز و استفاده از آن بهعنوان اهرم فشار در مذاکرات با آمریکا در حال از بین رفتن است؛ وضعیتی که به گفته این روزنامه آمریکایی خطر روی آوردن تهران به تشدید نظامی برای تقویت موقعیت خود را افزایش میدهد.
تضعیف موقعیت جمهوری اسلامی در شرایطی رخ میدهد که نیروی دریایی آمریکا و تولیدکنندگان نفت خلیج فارس در مقابله با حملات سپاه یا دور زدن آنها مهارت بیشتری پیدا کردهاند و در نتیجه، نفتکشهای بیشتری میتوانند از تنگه عبور کنند.
با این حال ایران بر خلاف کشورهای منطقه، هیچ مسیر جایگزینی برای دور زدن تنگه ندارد. نفت خامی که بهتازگی بارگیری شده، پشت محاصره آمریکا در دهانه خلیج فارس گرفتار مانده است. تحلیلگران برآورد میکنند کامیونها حداکثر میتوانند روزانه ۴۰ هزار بشکه نفت حمل کنند؛ رقمی ناچیز در مقایسه با صادرات روزانه نزدیک به دو میلیون بشکه پیش از جنگ.
در همین حال، حجم نفت خام ایران که پیشتر روی نفتکشهای خارج از محدوده محاصره قرار گرفته و همچنان برای تهران درآمد ایجاد میکند، از ۲۹ میلیون بشکه در اوایل شهریورماه به حدود ۱۵ میلیون بشکه کاهش یافته است. کپلر انتظار دارد این محمولهها، که بیشترشان مقصد چین دارند، با روند فعلی تا اواسط آبان ماه به پایان برسند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز یکشنبه در شبکه فاکسنیوز گفت: «احتمالا ظرف دو هفته آینده... آنها آخرین محمولههای نفت خود را به چین تحویل خواهند داد و بعد دیگر چیزی نخواهند داشت.»
این در حالی است که دادههای ردیابی نفتکشها نشان میدهد صادرات نفت خام خاورمیانه در ماه جاری به حدود بالاترین سطح خود از زمان آغاز جنگ در اسفندماه رسیده است. بر اساس دادههای شرکت ردیابی کپلر، محمولههایی که از طریق تنگه هرمز و مسیرهای جایگزین منتقل میشوند، تا هفته گذشته به کمتر از ۸۰ درصد جریان منطقه پیش از جنگ رسیده بودند.
از ابتدای ماه جاری، صادرات نفت خام تولیدکنندگان عمده خاورمیانه، از جمله عربستان سعودی، عراق، امارات متحده عربی و دیگر کشورها، که از طریق هرمز و مسیرهای جایگزین منتقل میشوند، به نزدیک ۱۳ میلیون بشکه در روز رسیده است. بر اساس دادههای شرکت ردیابی کشتی هوآکس، این بالاترین میزان از فوریه است؛ زمانی که صادرات منطقه نزدیک به ۱۹ میلیون بشکه در روز بود.
مقامهای آگاه از عملیات صادرات نفت عربستان سعودی گفتند این کشور همچنین بار دیگر انتقال نفت خام از طریق خط لوله شرق-غرب را که آسیب دیده بود آغاز کرده و نفت را در دریای سرخ روی نفتکشها بارگیری میکند. آنها گفتند بخشی از تولید فعلی نیز به پالایشگاههای داخلی اختصاص خواهد یافت.
در مقابل، ایران از زمان بازگرداندن محاصره دریایی آمریکا در خردادماه نتوانسته نفت خام خود را از طریق تنگه هرمز منتقل کند. برآورد کپلر نشان میدهد ذخایر نفتی که ایران پیش از آغاز محاصره انبار کرده بود، ممکن است تا اواسط آبانماه به پایان برسد؛ مسئلهای که منبع حیاتی درآمدی کشور را در شرایطی قطع میکند که اقتصاد ایران زیر فشار تحریمها و هزینههای جنگ قرار دارد.
این تغییر، توان تهران برای گرفتن امتیاز از طریق گروگان گرفتن عرضه انرژی جهان را کاهش میدهد و یکی از قدرتمندترین اهرمهای فشار جمهوری اسلامی در مذاکرات را تضعیف میکند.
وال استریت ژورنال می نویسد، اما این وضعیت یک انگیزه خطرناک نیز ایجاد میکند. با کاهش درآمد نفتی جمهوری اسلامی و یافتن راههای جایگزین از سوی کشورهای همسایه، تهران ممکن است حملات دوباره را بهترین ابزار باقیمانده برای اعمال فشار ببیند؛ حتی اگر این اقدام خطر واکنش آمریکا را افزایش دهد.
به نوشته این روزنامه آمریکایی، تولیدکنندگان نفت خلیج فارس نگراناند زیرساختهای انرژی آنها در معرض حملات جدید قرار گیرد. مقامهای منطقهای گفتند سپاه پاسداران تاکتیکهای خود را با سرعت تغییر داده و ممکن است حملات به بنادر، پالایشگاهها و خطوط لوله را افزایش دهد.
سپاه پاسداران همچنین شبکهای از شبهنظامیان منطقهای را هماهنگ میکند. جمهوری اسلامی تاکنون در واکنش به افزایش فشار بر اقتصاد خود، دامنه درگیری را با استفاده از متحدان حوثی خود در یمن به دریای سرخ گسترش داده است؛ حوثیها به کشتیها و تأسیسات عربستان سعودی حمله کردهاند.
تهران در ماههای گذشته از اهرم تنگه هرمز برای مذاکره با آمریکا استفاده کرد اما در نهایت با حمله به شناورها در تنگه هرمز، توافق مقدماتی را نقض کرد و پس از آن بود که در خردادماه، آمریکا محاصره دریایی ایران را از سر گرفت.
ترامپ روز جمعه پیشنهاد هفت مادهای تهران برای پایان محاصره و بازگشایی تنگه هرمز را رد کرد.
این درحالی است که مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، که از زمان جانشینی پدر کشتهشدهاش تاکنون در انظار عمومی ظاهر نشده است، در بیانیهای که روز دوشنبه به نام او منتشر شد، به «مدافعان تنگه هرمز» اشاره کرد.
وال استریت ژورنال مینویسد، فعلا به نظر میرسد حملات جمهوری اسلامی به کشتیها در هرمز کاهش یافته است. سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO)، وابسته به نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا، روز یکشنبه اعلام کرد در ۷۲ ساعت پیش از آن هیچ حمله یا اختلال تاییدشدهای در هرمز رخ نداده است، هرچند سطح تهدید همچنان شدید ارزیابی میشود.
باوجود ادعای رسانههای حکومتی ایران درباره ادامه حملات،آخرین حمله ثبتشده در تنگه از سوی این نهاد مربوط به ۲۳ سپتامبر است. به گفته تحلیلگران، این وقفه ممکن است تلاشی برای سنجش آمادگی ترامپ برای توافق در جریان مجمع عمومی سازمان ملل در هفته گذشته بوده باشد، اما ممکن است یک آرامش موقت نیز باشد.
ریچارد برونز، یکی از بنیانگذاران و مدیر بخش ژئوپلیتیک شرکت انرژی اسپکتس، گفت: «اگر رهبران جمهوری اسلامی احساس کنند کنترل آنها بر هرمز در حال تضعیف است، خطر این افزایش مییابد که به دنبال راههای دیگری برای تشدید درگیری باشند.»
