هشتادویکمین مجمع عمومی سازمان ملل امسال در شرایطی آغاز می‌شود که آنتونیو گوترش، دبیر کل سازمان ملل، قرار است در پایان سال میلادی جاری با اتمام دوره مسئولیتش، از این سمت کنار رود؛ موضوعی که ممکن است بر نشست امسال سایه بیندازد. با این حال موضوعات بسیار مهم دیگری نیز هستند که انتظار می‌رود در این نشست موردتوجه قرار بگیرند؛ از جمله نگرانی‌ها درباره مدل‌های نوظهور هوش مصنوعی و همچنین جنگ جمهوری اسلامی ایران و آمریکا.

سی‌ان‌ان در گزارشی، به مواردی که پیش‌بینی می‌شود در مجمع عمومی سازمان ملل که از امروز سه‌شنبه ۳۱ شهریور آغاز می‌شود، خبرساز شوند و موردتوجه باشند، پرداخته است.

توافق‌ها و دیدارهای دیپلماتیک

حضور هم‌زمان شمار زیادی از دیپلمات‌ها و رهبران جهان مجمع عمومی سازمان ملل را به موقعیتی مناسب برای برگزاری دیدارهای حاشیه‌ای تبدیل می‌کند. دو مقام آمریکایی به سی‌ان‌ان گفتند ترامپ قرار است روز سه‌شنبه با رهبران کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس دیدار کند تا درباره مرحله بعدی جنگ با ایران گفتگو کنند.

به گفته یک منبع آگاه، در طول هفته درباره «شورای صلح» ترامپ نیز نشستی «در سطح عالی» برگزار خواهد شد. این هم‌زمانی قابل‌توجه است، زیرا ترامپ پیش‌تر گفته بود این شورا که قرار است بر بازسازی غزه نظارت کند، «ممکن است» در نهایت جای سازمان ملل را بگیرد.

در همین حال، منابع دیپلماتیک گفتند فرانسه قصد دارد این هفته درباره راه‌حل دوکشوری برای مناقشه اسرائیل و فلسطینی‌ها نشستی پیگیرانه برگزار کند. فرانسه و چند کشور غربی دیگر هم‌زمان با نشست‌های مجمع عمومی سازمان ملل در سال گذشته، اعلام کردند که کشور فلسطین را به رسمیت می‌شناسند.

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهوری اوکراین، هم می‌گوید مانند سال گذشته، در نیویورک با ترامپ دیدار خواهد کرد. این در حالی است که استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، و جرد کوشنر، داماد ترامپ، اوایل ماه جاری به‌طور جداگانه با زلنسکی در کی‌یف و ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه، در مسکو دیدار کردند، اما ترامپ در هفته‌های پس از آن سفر، فقط با پوتین گفتگو کرد.

هم‌زمان، رسانه‌های دولتی روسیه گزارش دادند که سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، با مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، دیدار خواهد کرد.

مجمع عمومی همچنین محلی برای دستیابی به توافق‌ها یا رسمی‌ کردن آن‌ها است. چند ماه پس از آنکه ترامپ تهدید کرد گرینلند را به خاک آمریکا ضمیمه خواهد کرد، انتظار می‌رود او توافقی را که با دانمارک و گرینلند مذاکره شده است، امضا کند؛ توافقی که «کنترل دائمی» امنیت گرینلند را به آمریکا واگذار خواهد کرد. هنوز مشخص نیست این توافق با ترتیبات کنونی که امکان حضور نظامی گسترده آمریکا در این جزیره را فراهم کرده است، چه تفاوتی دارد.

چه کسانی سخنرانی خواهند کرد؟

سخنرانی‌هایی که از تریبون مجمع عمومی ایراد می‌شوند، اغلب به اندازه سخنرانان، به دلیل رفتار حاضران نیز موردتوجه قرار می‌گیرند. سال گذشته، هنگام سخنرانی بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، شمار زیادی از نمایندگان سالن را ترک کردند. 

از این رو، به باور کارشناسان، این فهرست سخنرانان است که حال‌وهوای نشست امسال را مشخص خواهد کرد. با اینکه به نظر می‌رسد بیش از ۱۳۰ رئیس کشور یا دولت در این نشست حضور داشته باشند، پیام‌هایی که رهبران جهان به سازمان ملل مخابره می‌کنند، بسیار متفاوت و متنوع خواهد بود.

یکی از پرسش‌های بزرگ این است که آیا شی جین‌پینگ، رهبر چین، به‌طور غافلگیرکننده‌ای در نیویورک حاضر خواهد شد یا نه. شی قرار است در زمانی که نشست مجمع عمومی در جریان است، برای یک سفر رسمی به واشنگتن برود. اگر ترامپ و شی در واشنگتن با یکدیگر دیدار کنند، اما این دو قدرت بزرگ جهان در هفته نشست‌های سطح عالی، در فعالیت‌های دیپلماتیک سازمان ملل حضور نداشته باشند، این تضاد موقعیت بسیار ناخوشایندی برای سازمان ملل ایجاد خواهد کرد.

وقتی از گوترش درباره برنامه سفر شی پرسیده شد، او به خبرنگاران گفت که هرچند «مایل است رئیس‌جمهوری شی جین‌پینگ را در مجمع عمومی ببیند»، ماه گذشته «دو بار» با او دیدار کرده است و درباره پایبندی رهبر چین به «نظم جهانی مبتنی بر چندجانبه‌گرایی با محوریت سازمان ملل» نگرانی‌ ندارد.

از دیگر سخنرانان مهم می‌توان به لوئیز ایناسیو لولا داسیلوا، رئیس‌جمهوری برزیل، اشاره کرد که طبق فهرست اولیه، نخستین سخنران روز سه‌شنبه خواهد بود. نتانیاهو نیز روز پنجشنبه سخنرانی می‌کند.

دلسی رودریگز، رئیس‌جمهوری موقت ونزوئلا، هم روز پنجشنبه برای نخستین بار در سازمان ملل سخنرانی خواهد کرد. در حالی که نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهوری برکنارشده ونزوئلا، تنها چند کیلومتر آن‌سوتر در زندانی در بروکلین به سر می‌برد. انتظار می‌رود رودریگز پیش از سخنرانی خود، با ترامپ دیدار کند.

زمان سخنرانی برای محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطینی، روز پنجشنبه و پیش از سخنرانی نتانیاهو در نظر گرفته شده است. با این‌ حال، دولت ترامپ بار دیگر از صدور ویزا برای عباس خودداری کرد. بنابراین تقریبا قطعی است که او از طریق ویدیو برای مجمع سخنرانی کند.

از سوی دیگر، در جریان نشست امسال، آمریکا تنها به «هیأت اصلی» جمهوری اسلامی ایران اجازه خواهد داد وارد نیویورک شود. این هیأت شامل مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری ایران و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، خواهد بود. امسال برای گروه رسانه‌ای پزشکیان ویزای ورود به آمریکا صادر نشد.

یک سخنگوی وزارت خارجه آمریکا روز پنجشنبه گفت: «در راستای تعهداتمان به‌عنوان کشور میزبان، هیأت اصلی حکومت ایران می‌تواند در هفته نشست‌های سطح عالی مجمع عمومی سازمان ملل شرکت کند.»

او افزود: «اعضای این هیأت با محدودیت‌های تردد روبه‌رو خواهند بود و مطابق سیاست تحریمی ما، اجازه خرید کالاهای لوکس و برخی کالاهای دیگر را نخواهند داشت. شمار اعضای این هیأت از سال گذشته کمتر است.»

سخنرانی پزشکیان در نیویورک، در حالی‌ که کشورش عملا درگیر نبرد با آمریکا است، تقریبا بی‌سابقه محسوب می‌شود. شاید نزدیک‌ترین نمونه سفر انور سادات، رئیس‌جمهوری وقت مصر، به اسرائیل در سال ۱۹۷۷ باشد که دو کشور از نظر رسمی همچنان در وضعیت جنگی قرار داشتند. هرچند آن سفر بخشی از یک روند صلح گسترده‌تر بود.

ترامپ گفته است که برای دیدار احتمالی با پزشکیان آمادگی دارد، اما بعید به نظر می‌رسد که چنین دیداری رخ دهد و میان این دو رئيس‌جمهوری گفتگوی مستقیمی برقرار شود. جمهوری اسلامی ایران تاکید کرده که شروط مدنظرش را از طریق میانجی‌ها به واشنگتن رسانده و منتظر پاسخ است. در همین حال، تهدیدهای دو طرف همچنان ادامه دارد.

خداحافظی با سازمان ملل

امسال چند خداحافظی مهم در سازمان ملل رقم خواهد خورد. امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه، برای آخرین بار در مجمع عمومی حضور دارد و این نشست برای گوترش نیز آخرین حضور در مقام دبیرکل خواهد بود.

دبیرکل کنونی سازمان ملل بخش زیادی از دوره ۱۰ ساله مسئولیتش را بر تامین مالی طرح‌های توسعه، تغییرات اقلیمی و آماده‌سازی سازمان ملل برای ظهور هوش مصنوعی متمرکز کرد، اما مورد آخر برای این دبیرکل در حال کناره‌گیری، اهمیت ویژه‌ای دارد. گوترش در آخرین نشست خبری خود هم بیش از نیمی از زمان سخنرانی‌اش را به هوش مصنوعی اختصاص داد.

او به خبرنگاران گفت: «هوش مصنوعی قطعا یکی از موضوع‌های اصلی گفتگوهای من با رهبران جهان در هفته آینده خواهد بود.»

پس از چند هفته هشدارهای آخرالزمانی درباره این فناوری، هوش مصنوعی امسال به یکی از موضوع‌های اصلی و برجسته مجمع عمومی سازمان ملل تبدیل شده است. قرار است شورای امنیت روز چهارشنبه درباره هوش مصنوعی تشکیل جلسه دهد و آمریکا نیز در همان روز، رویداد دیگری در همین زمینه را میزبانی خواهد کرد.

روز جمعه، یک نظرسنجی غیررسمی و مقدماتی در شورای امنیت سازمان ملل برای جانشینی گوترش برگزار شد و منابع به رویترز گفتند که ربه‌کا گرینسپن، معاون سابق رئیس‌جمهوری کاستاریکا، با اختلافی اندک، پیشتاز است. آمریکا هنوز به‌طور رسمی از هیچ نامزدی حمایت نکرده است.

مجمع عمومی سال ۲۰۲۶ در شرایطی برگزار می‌شود که وضعیت مالی سازمان ملل نسبت به سال گذشته باثبات‌تر است. این سازمان سال ۲۰۲۵ با یک بحران بودجه‌ای شدید مواجه بود و آمریکا تهدید کرده بود که پرداخت‌هایش به سازمان ملل را به‌طور کامل قطع خواهد کرد.

به نظر می‌رسد دولت ترامپ دست‌کم در بخشی از بدبینی خود به سازمان ملل تجدیدنظر کرده است. دولت آمریکا پیش از برگزاری مجمع عمومی، ۸۲۷ میلیون دلار از حق عضویتش را به سازمان ملل پرداخت کرد. البته این مبلغ تنها بخشی از حدود چهار میلیارد دلاری است که آمریکا به این سازمان بدهکار است، اما برای نهادی که در ماه ژانویه با خطر «فروپاشی مالی قریب‌الوقوع» روبه‌رو بود، رقم قابل‌توجهی محسوب می‌شود.

با این حال، مجمع عمومی سازمان ملل به‌طور فزاینده‌ای به محلی برای منتقدان این سازمان نیز تبدیل شده است تا این پرسش را مطرح کنند که آیا سازمان ملل اساسا هنوز اهمیتی دارد یا نه. ترامپ سال گذشته مستقیما از مجمع عمومی پرسید: «هدف سازمان ملل چیست؟»

او گفت: «این سازمان پتانسیل بسیار بسیار زیادی دارد، اما در بیشتر موارد حتی به نزدیکی استفاده از این ظرفیت هم نرسیده است. دست‌کم در حال حاضر، به نظر می‌رسد تمام کاری که آن‌ها انجام می‌دهند این است که یک نامه با لحنی بسیار تند و قاطع بنویسند و بعد هرگز آن نامه را پیگیری نکنند. این‌ها حرف‌هایی توخالی‌اند و حرف‌های توخالی نمی‌توانند جنگ‌ها را پایان دهند.»

با وجود پرسش‌هایی که درباره مشروعیت سازمان ملل و به حاشیه رانده شدن روزافزون آن مطرح است، سازمان ملل همچنان اهمیت دارد. به باور تحلیلگران، شرایط کنونی جهان که در آن، نسبت به دهه‌های گذشته، با جنگ‌های بیشتری مواجهیم، سبب شده همچنان به مکانی که کشورها بتوانند آنجا دور هم جمع شوند، از برخورد و تشدید درگیری‌ها جلوگیری کنند و درباره قواعد و چارچوب‌های حاکم بر روابط بین‌الملل به توافق برسند، نیاز باشد و سازمان ملل تنها نهادی است که مشروعیت، اختیارات قانونی و توانایی گرد هم آوردن همه کشورهای جهان را دارد.