دانشگاه خصوصی دعوت، متعلق به عبدالرب رسول سیاف، یکی از رهبران جهادی پیشین افغانستان، روز یکشنبه ۲۹ شهریور (۲۰ سپتامبر) اعلام کرد که در اعتراض به تصرف این دانشگاه و تعیین هیأتمدیره جدید از سوی طالبان، فعالیتش را در کابل متوقف کرده است.
در اطلاعیه دانشگاه دعوت آمده است که طالبان این نهاد علمی را به رغم چهار دهه سابقه فعالیت، «به زور و به ظلم» تصرف کردهاند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
در این اطلاعیه آمده است: «طالبان بدون ارائه هیچ دلیل موجه شرعی، قانونی و اداری و بدون رضایت مدیران و مؤسسان، این نهاد را به زور و ظلم تصرف کرده و از جانب خود هیأتمدیره تعیین کردهاند. ما این اقدام را تجاوز آشکار به حقوق شرعی مدیران و مؤسسان دانشگاه میدانیم و آن را بهشدت محکوم میکنیم.»
مسئولان دانشگاه دعوت تأکید کردهاند که دانشگاهها نباید قربانی «سیاست و منازعات سیاسی» شود و این دانشگاه هیچگونه فعالیت سیاسی نداشته و فعالیتهایش تنها بر حوزههای علمی و فرهنگی متمرکز بوده است.
در بخش دیگری از اطلاعیه آمده است: «از این رو، اعلام میداریم که هیأتمدیره و مؤسسان فعالیت دانشگاه را تا روشن شدن وضعیت قانونی آن متوقف میکنند و هیأتمدیرهای که بدون رضایت و موافقت مدیران و مؤسسان تعیین شده، از جانب ما مشروعیت ندارد.»
ایندیپندنت فارسی برای دریافت دیدگاه وزارت تحصیلات عالی طالبان با این نهاد تماس گرفت، اما تا لحظه انتشار این گزارش پاسخی دریافت نکرده است.
عبدالرب رسول سیاف از فرماندهان پیشین مجاهدین و از روحانیان شناختهشده افغانستان است. او در دوره حکومت پیشین، با استناد به متون و آموزههای دینی، روایت طالبان از شریعت اسلامی را بارها به چالش کشید و حملات مسلحانه، انفجاری و انتحاری این گروه را محکوم کرد.
سیاف پس از بازگشت طالبان به قدرت نیز از سیاستها و عملکرد این رژیم انتقاد کرده است. تعیین هیأت رهبری جدید برای دانشگاه متعلق به او، این نگرانی را ایجاد کرده است که این اقدام با مواضع مذهبی و سیاسی سیاف در برابر طالبان ارتباط دارد. طالبان تاکنون درباره دلیل تغییر مدیریت این دانشگاه توضیح روشنی ارائه نکردهاند.
توقف فعالیت دانشگاه دعوت حدود یک هفته پس از لغو جواز دانشگاه خصوصی خاتمالنبیین صورت گرفته است. ضیاءالله هاشمی، سخنگوی وزارت تحصیلات عالی طالبان، هفته گذشته اعلام کرد که جواز فعالیت این دانشگاه در کابل و غزنی لغو شده است.
او مدعی شد که فعالیت دانشگاه خاتمالنبیین به دلیل اجرا نشدن سیاستهای وزارت تحصیلات عالی، «توهین به ارزشهای اسلامی» و عملکرد خلاف «اصول» متوقف شده است.
دانشگاه و حوزه علمیه خاتمالنبیین از بزرگترین مراکز علمی، فرهنگی، پژوهشی و مذهبی شیعیان افغانستان بود. این دو مرکز را آیتالله محمد آصف محسنی، از شیعیان برجسته افغانستان، بنیان گذاشته بود. محسنی در سال ۲۰۱۹ در کابل درگذشت.
وزارت تحصیلات عالی طالبان پس از لغو جواز دانشگاه خاتمالنبیین اعلام کرد که دانشجویان این دانشگاه با تخفیف در دانشگاههای خصوصی دیگر جذب خواهند شد. هنوز روشن نیست که طالبان درباره دانشجویان، استادان و کارمندان دانشگاه دعوت چه تصمیمی خواهند گرفت.
برخورد با این دو دانشگاه در فاصلهای کوتاه از این جهت اهمیت دارد که دانشگاه خاتمالنبیین یکی از مراکز مهم علمی و مذهبی شیعیان افغانستان بود و دانشگاه دعوت نیز به عبدالرب رسول سیاف، از منتقدان مذهبی و سیاسی طالبان، تعلق دارد. این اقدامات نگرانیها درباره حذف و مهار نهادهای علمی مستقل، مذهبی و منتقد را افزایش میدهد.
طالبان پیشتر فعالیت احزاب سیاسی را در افغانستان ممنوع کرده بودند و اکنون نشانههایی از تلاش این رژیم برای افزایش کنترل بر دانشگاههای خصوصی مشاهده میشود. عملکرد این گروه در برابر دانشگاه خاتمالنبیین و دانشگاه دعوت نشان میدهد که ادامه فعالیت نهادهای تحصیلات عالی خصوصی بیش از گذشته به پذیرش و اجرای سیاستهای طالبان وابسته است.
طالبان میخواهند روایت خود از «شریعت اسلامی» را در دانشگاههای دولتی و خصوصی رواج دهند و تمامی این نهادها را به اجرای سیاستهای آموزشی و ایدئولوژیک رژیم وادارند. در سالهای گذشته، برنامههای درسی دانشگاهها تغییر کرده، آموزشهای دینی گسترش یافته و شماری از استادان و مدیران دانشگاهها از کار برکنار شدهاند.
همزمان، شماری از فرماندهان، روحانیان و هواداران طالبان به سمتهای مدیریتی و آموزشی دانشگاهها منصوب شدهاند؛ افرادی که در برخی موارد تحصیلات دانشگاهی مرتبط یا تجربه کافی در حوزه آموزش عالی ندارند.
از سوی دیگر، پس از بازگشت طالبان به قدرت، شمار زیادی از استادان دارای مدرک فوق لیسانس و دکترا افغانستان را ترک کردند. خروج استادان متخصص، مداخلههای ایدئولوژیک طالبان و تمرکز بر آموزشهای دینی، کیفیت تحصیلات عالی در افغانستان را تحت تأثیر قرار داده است.
برخورد طالبان با دانشگاه خاتمالنبیین و دانشگاه دعوت دو شیوه متفاوت برای مهار نهادهای تحصیلات عالی خصوصی را نشان میدهد: لغو جواز فعالیت از یک سو و تحمیل هیأتمدیره جدید از سوی دیگر. ادامه این روند استقلال اداری و علمی دانشگاههای خصوصی افغانستان را از میان برمیدارد و فعالیت آنها را به پذیرش کامل سیاستهای ایدئولوژیک طالبان مشروط میکند.
