از زمان فروپاشی دولت جمهوری و بازگشت طالبان به قدرت، ساختن حزب سیاسی و جبهه نظامی در میان مخالفان این گروه که عمدتا در تبعید و خارج از افغانستان به سر میبرند، به ابزاری برای واکنش به وضعیت جاری در افغانستان تبدیل شده است، با این حال تنها چند جبهه توانستهاند در داخل افغانستان علیه طالبان فعالیت کنند و در برابر سرکوب طالبان دوام بیاورند.
جبهه مقاومت ملی به رهبری احمد مسعود، نخستین جبههای بود که در واکنش به پیشروی طالبان به سمت کابل و سقوط شهرهای افغانستان، در اوایل اوت ۲۰۲۱ در پنجشیر شکل گرفت. هرچند سازوکار این جبهه هفتهها پیش از سقوط کابل سازماندهی شد، با سقوط شهرهای بزرگ به دست طالبان، احمد مسعود با دعوت از نظامیان دولت جمهوری که از مناطق تحت سلطه طالبان به کابل تجمع کرده بودند، از آنان خواست به این جبهه ملحق شوند و به مبارزه با طالبان ادامه دهند.
سقوط کابل به دست طالبان بدون درگیری و فرار اشرف غنی به امارات متحده عربی، صدها نظامی دولت جمهوری را به سمت پنجشیر کشاند تا به جبهه مقاومت ملی ملحق شوند. بیشتر این نظامیان تسلیحات دولتی را نیز با خود به پنجشیر بردند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
حامد سیفی، از فرماندهان ارتش دولت جمهوری، یکی از این نظامیان بود که در آستانه سقوط کابل، با گروهی از افرادش به پنجشیر رفت و به جبهه مقاومت ملی پیوست. سیفی که در نبردهای متعدد در بسیاری از شهرها و روستاهای افغانستان علیه طالبان جنگیده بود، در پنجشیر نیز همراه با دیگر فرماندهان جبهه مقاومت ملی مقابل طالبان ایستاد، اما هجوم گسترده طالبان باعث شد مرکز پنجشیر بهسرعت به تصرف طالبان دربیاید.
با گذشت پنج سال از بازگشت طالبان به قدرت، حامد سیفی از افغانستان خارج شده است، اما همچنان در خارج از این کشور برای مقاومت مسلحانه علیه طالبان فعالیت میکند. البته اکنون مبارزه مسلحانه علیه طالبان را نه در چارچوب جبهه مقاومت ملی، بلکه با نام و پرچمی جداگانه پیش میبرد. سیفی و شماری از همراهانش به دلایل مختلف از جمله نارضایتی از برخی مسئولان جبهه مقاومت ملی، جبهه جدیدی با نام «نهضت آزادی و عدالت» تاسیس کردند که در شش ماه گذشته، مسئولیت چندین حمله و تیراندازی به طالبان را، عمدتا در استان کاپیسا، برعهده گرفته است.
پس از جبهه مقاومت ملی که با وجود عقبنشینی از مرکز پنجشیر به درگیری مسلحانه با طالبان ادامه داد، جبهه آزادی افغانستان هم در آوریل ۲۰۲۲ اعلام حضور کرد و در بخشهای مختلف، از جمله اندراب، با طالبان درگیر شد. این جبهه به فرماندهی ژنرال یاسین ضیاء، از فرماندهان ارتش دولت پیشین افغانستان، تاکنون به فعالیت ادامه داده و اخیرا با حضور در شهرستان زیباک استان بدخشان و تصرف دستکم دو پاسگاه طالبان، به یکی از جبهههای قدرتمند در میدان جنگ تبدیل شده است.
جبهه مقاومت ملی و جبهه آزادی از اواخر سال ۲۰۲۳، درگیری جبههای با طالبان را متوقف کردند و به حملات چریکی روی آوردند، با این حال جبهه آزادی از سه هفته پیش درگیری جبههای با طالبان در بدخشان را از سر گرفت.
دبیرکل سازمان ملل متحد بارها در گزارشهایی که هر سه ماه یک بار از وضعیت امنیتی افغانستان به شورای امنیت ارائه میکند، حملات جبهههای مقاومت و آزادی به طالبان را تایید کرده است، اما تاکید میکند که این جبههها جغرافیای مشخصی را در اختیار ندارند و از روش «بزن در رو» استفاده میکنند.
تعدد جبههها
با این حال خارج از میدان و در فضای مجازی افغانستان، شمار نامها و پرچمها با عناوین «جبهه» بسیار بیشتر است. بهویژه پس از درگیری اخیر جبهه آزادی با طالبان در شهرستان زیباک و پیش از آن حمله غافلگیرکننده جبهه نوظهور سپاهی میهن به شهرستان یفتل و تصرف موقت آن، نامها و پرچمهای جدیدی به صف مخالفان طالبان افزوده شدند.
ارزیابی صفحات خبری در فضای مجازی افغانستان در دو هفته اخیر، نشان میدهد بیش از ۱۴ نام بهعنوان جبهه نظامی مخالف طالبان در این فضا فعالیت میکنند که تنها حضور شش مورد از آنها در داخل افغانستان تایید شده است.
در کنار نام جبهه مقاومت ملی، جبهه آزادی افغانستان، جبهه سپاهی میهن، جبهه نهضت آزادی و عدالت، جبهه متحد افغانستان و روند سبز که طالبان حضور آنها را در افغانستان تایید کردهاند، نامهای دیگری از جمله جبهه ملی استقلال، جبهه جمهوریت، جبهه دموکراتیک خلق، جنبش پاسداران میهن، جبهه انقلاب ملی افغانستان، جبهه آزادی و مردمسالاری، جبهه ملی آزادگان و جبهه شورای نظار نیز مطرح است.
برخی از این نامها، از جمله جبهه ملی استقلال وبسایت راهاندازی کرده و از فرد مشخصی بهعنوان رهبر نام بردهاند. ویدیوهایی هم با حضور افراد مسلح منتشر کردهاند، اما دیگر آدرسها هیچ نشانی از فعالیت رسمی ندارند و تنها در رسانههای مجازی از حمله به طالبان خبر میدهند.
جبهه ملی استقلال هفته گذشته، با صدور اطلاعیهای جداگانه، مسئولیت دو حمله به طالبان در اندراب و کابل را که جبهه آزادی افغانستان انجام داد، برعهده گرفت.
از درگیریها و حضور نظامیان دو جبهه مقاومت ملی و جبهه آزادی افغانستان در کوهستانهای اندراب ویدیوها و عکسهای متعددی منتشر شده است که هم از سوی طالبان و هم در گزارشهای دبیرکل سازمان ملل متحد تایید شدهاند. با این حال، هیچ شواهد قابلاستنادی از حضور دیگر جبههها در اندراب وجود ندارد.
در ماههای اخیر، در کنار جبهه مقاومت ملی و جبهه آزادی افغانستان، شماری دیگر از جبههها از جمله روند سبز به رهبری امرالله صالح، نهضت عدالت و آزادی به رهبری حامد سیفی، سپاهی میهن به فرماندهی قیوم ملنگ و جبهه متحد به فرماندهی سمیع سادات در شماری از استانهای افغانستان به طالبان حمله کردند. از این میان، روند سبز، سپاهی میهن و نهضت آزادی و عدالت را افرادی راهاندازی کردهاند که پیشتر با جبهه مقاومت ملی همکاری میکردند.
برخی کارشناسان تعدد نامها و پرچمها در صف مخالف طالبان را نشانه اختلاف نظر و پراکندگی میدانند، اما برخی فرماندهان این جبههها میگویند به هر میزان که جنگ علیه طالبان پراکنده شود، به همان میزان فرصت ضربه زدن به این گروه افزایش مییابد.
برای پیوستن به جنگ علیه طالبان درهای بیشتری باز میشود
حامد سیفی که اکنون فرماندهی نهضت آزادی و عدالت را برعهده دارد، به ایندیپندنت فارسی گفت به دلیل «تقاضا و شرایط موجود» از جبهه مقاومت ملی جدا شد و برای مبارزه نظامی با طالبان گروه جدیدی را ایجاد کرد: «نیاز بود در یک رقابت مثبت، فعالیتهای نظامی بیشتری علیه طالبان صورت گیرد و همچنین با دید متفاوت، کار متفاوتی علیه طالبان انجام شود.»
حامد سیفی، فرمانده «نهضت آزادی و عدالت»- facebook.com/hamidsaifi01/X
سیفی حتی احتمال داد که به دلیل ظلم طالبان به مردم، جبهههای بیشتری هم در نقاط مختلف افغانستان علیه طالبان گشوده شود. او تعدد جبهههای نظامی را در شرایط فعلی افغانستان به نفع مخالفان طالبان میداند و معتقد است که «هر قدر حملات بیشتری در استانهای مختلف صورت گیرد، دشمن فرسودهتر، زمینگیر، پراکنده و خسته میشود. در عین حال، برای مبارزانی که علاقه دارند به جبهههای مخالف طالبان بپیوندند، درهای مبارزه در استانهای مختلف باز میشود و این صفوف احتمالا هر روز قویتر خواهند شد».
با این حال، محدودیتهای شدید طالبان برای دسترسی به اطلاعات در افغانستان، امکان راستیآزمایی و تایید ادعاهای برخی از جبهههای نظامی را برای خبرنگاران دشوار کرده است. در حالی که شماری از این جبههها، از جمله شش جبههای که نام برده شد، در میدان علیه طالبان میجنگند، شماری دیگر با مطرح کردن ادعاهایی، حتی حملات تاییدشده را هم زیر سوال میبرند. در برخی موارد هم جبهههایی که در داخل افغانستان حضور ندارند، با صدور اطلاعیه، مسئولیت حملات دیگر جبههها را برعهده میگیرند. حتی در برخی موارد، حملاتی را که داعش خراسان انجام شدهاند، به نام خود اعلام کردهاند.
در ماه مه ۲۰۲۲، داعش خراسان به یک مراسم طالبان در کابل که رهبران این گروه نیز در آن حضور داشتند، حمله کرد. بهسرعت مشخص شد که نوع حمله انتحاری بود. با این حال یکی از جبهههای مخالف طالبان که تنها فعالیت رسانهای دارد، با نام «جبهه ملی آزادگان»، اطلاعیهای پخش کرد و مسئولیت حمله را برعهده گرفت. بیبیسی فارسی و شماری دیگر از رسانهها هم بدون راستیآزمایی، این اطلاعیه را پخش کردند و نوشتند حمله را این جبهه انجام داد، در حالی که همه نشانهها حاکی از آن بود که از روشهای داعش در آن استفاده شده است.
در روزهای اخیر نیز پس از درگیریها در بدخشان، نامها و پرچمهای جدید بهعنوان جبهههای مخالف طالبان مطرح شدهاند که تایید برخی از ادعاهایشان به دلیل دسترسی محدود رسانهها در داخل افغانستان دشوار است و این وضعیت باعث شده است مسئولیت یک حمله یا تیراندازی را چندین جبهه برعهده بگیرند.
