همزمان با اظهارات متناقض مقامات ایالات متحده و جمهوری اسلامی ایران درباره ادامه مذاکرات بر سر تنگه هرمز و برنامه هستهای ایران، ابهامها همچنان درباره به نتیجه رسیدن تهران و واشنگتن یا از سرگیری جنگ پابرجاست.
خبرگزاری رویترز در گزارشی که روز دوشنبه منتشر کرد، نوشت بر اساس اظهارات مقامهای کشورهای حاشیه خلیج فارس و تحلیلگران، ایران بر این باور است که میتواند با تبدیل مسیرهای تجاری، خطوط کشتیرانی و زیرساختهای انرژی خاورمیانه به نقاط فشار، در برابر واشنگتن دوام بیاورد؛ اقدامی که بهتدریج هزینه رویارویی را افزایش میدهد.
بر اساس این گزارش، تهران به جای تلاش برای دستیابی به یک پیروزی قاطع نظامی، راهبردی از تشدید کنترلشده تنش را دنبال میکند؛ راهبردی که هدف آن گسترش دامنه درگیری بدون کشاندن آن به یک جنگ تمامعیار است.
به گفته این منابع، هدف ایران این است که آمریکا و متحدانش را متقاعد کند مهار بحران، هزینهای بیشتر از پذیرش خواستههای ایران درباره تنگه هرمز دارد.
پیام تهران این است که اگر واشنگتن وضعیت جدیدی را نپذیرد که در آن ایران نقش بیشتری در مدیریت و کنترل هرمز داشته باشد، درگیری میتواند فراتر از منطقه خلیج فارس گسترش پیدا کند.
ایران با قرار دادن چندین نقطه حیاتی دریایی و تاسیسات انرژی در معرض خطر، معتقد است میتواند در هر مذاکره احتمالی آینده، موقعیت چانهزنی خود را تقویت کند. از این رو، به باور برخی تحلیلگران، بزرگترین مزیت جمهوری اسلامی ایران در حال حاضر این نیست که میتواند به آمریکا یا اسرائیل آسیب بزند بلکه مزیت اصلی آنها این است که میتوانند به کشورهای منطقه و اقتصاد جهانی آسیب وارد کنند.
گسترش تهدیدها فراتر از هرمز
پس از آن که جمهوری اسلامی ایران توانایی خود برای مختل کردن تردد دریایی در تنگه هرمز را نشان داد، به نظر میرسد در حال ارسال این پیام نیز است که هیچ گذرگاه دریایی راهبردی از دسترس تهدیدهایش خارج نیست.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
تهدید علیه دریای سرخ و زیرساختهای انرژی عربستان سعودی نشاندهنده تلاش گستردهتر ایران برای افزایش هزینه حفاظت از تجارت جهانی و همزمان آزمودن میزان تحمل واشنگتن در برابر اختلالات منطقهای است.
به باور برخی ناظران، این تهدیدها همزمان با آن است که فرماندهان سپاه گمان میکنند فرصت مناسبی برایشان ایجاد شده است زیرا دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، تمایلی ندارد پیش از انتخابات میاندورهای نوامبر، بیش از حد درگیر یک جنگ دیگر در خاورمیانه شود. آنها بر این تصورند که با گسترش جنگ و افزایش فشار، در نهایت ترامپ تسلیم خواهد شد و بنابراین عقبنشینی نمیکنند.
ترامپ از سال گذشته و از زمان جنگ ۱۲ روزه بارها گفته است که ایران برای رسیدن به توافق التماس میکند. مقامهای جمهوری اسلامی ایران این گفتهها را تکذیب میکنند.
تشدید تنش برای گرفتن امتیاز
ترامپ اعلام کرد که مذاکرات با ایران روز دوشنبه برگزار خواهد شد؛ این در حالی است که پیشتر گفته بود حمله قریبالوقوع علیه ایران را متوقف کرده است تا شاید بتواند به توافقی برای بازگشایی تنگه هرمز دست یابد. با این حال، تهران اعلام کرد که در حال حاضر هیچ مذاکرهای با آمریکا ندارد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران روز دوشنبه در واکنش به گفته دونالد ترامپ درباره آغاز دور تازه مذاکرات با ایران گفت: «در حال حاضر مذاکرها با آمریکا نداریم. مذاکرات ما با عمان و متمرکز بر تنگه هرمز است.»
بقایی افزود که تهران امیدوار است به زودی با عمان به «توافقی موقت» برای تصمین ایمنی کشتیرانی در تنگه هرمز برسد.
این در حالی است که بامداد دوشنبه، دستکم یک کشتی تجاری و یک نفتکش در زمان عبور از تنگه هرمز، «شلیک هشدار» دریافت کردند.
رویترز به نقل از یک مقام ارشد ایرانی نوشت نظام به این نتیجه رسیده است که تلاشهای پیشین برای نشان دادن انعطاف، تنها فشار بیشتر از سوی واشنگتن را به دنبال داشته است؛ موضوعی که این دیدگاه را تقویت کرده که پیش از آغاز مذاکرات واقعی، باید اهرم فشار ایجاد شود.
به گفته این مقام، ارزیابی تهران این است که ترامپ امتیاز دادن را نشانه ضعف میداند و تنها در برابر فشار واکنش نشان میدهد.
مایکل سینگ، پژوهشگر ارشد مؤسسه واشنگتن نیز به رویترز گفت تهران معتقد است هنوز ابتکار عمل را در دست دارد؛ بخشی از این برداشت به این دلیل است که به نظر میرسد دولت ترامپ درباره اینکه تا چه اندازه حاضر است از قدرت نظامی استفاده کند، دچار تردید است.
همچنین آلن ایر، دیپلمات پیشین آمریکایی و کارشناس مسائل ایران، گفت تهران راهبردی بازدارنده را دنبال میکند که هدف آن وادار کردن واشنگتن به لغو محاصره و توقف حملات نظامی است.
محور اصلی اختلاف: آینده مدیریت تنگه هرمز
در مرکز این مناقشه، مسئله آینده نحوه اداره تنگه هرمز قرار دارد. بر اساس گفته منابع منطقهای، عمان پیشنهادی مورد حمایت کشورهای خلیج فارس را به ایران ارائه کرده است که شامل مدیریت این آبراه از طریق سازوکاری مشترک و دریافت هزینههای داوطلبانه از کاربران میشود.
با این حال، تهران به دنبال اختیار مدیریتی و اداری بر تنگه و توانایی دریافت هزینه خدمات از کشتیهای عبوری است. واشنگتن هرگونه دریافت عوارض را رد کرده و تاکید دارد که هرمز باید بهعنوان یک آبراه بینالمللی، آزاد از کنترل ایران باقی بماند.
قمار استقامت
با گسترش تهدیدها فراتر از هرمز، قدرتهای منطقهای و غربی بیش از پیش تمرکز خود را بر حفاظت از مسیرهای تجاری و زیرساختهای انرژی گذاشتهاند، نه افزایش فشار مستقیم بر ایران.
ائتلاف دریایی در حال شکلگیری به رهبری عربستان سعودی نمونهای از این تغییر رویکرد است. منابع خلیجی آن را چارچوبی دفاعی توصیف میکنند که هدفش اسکورت کشتیهای تجاری، تبادل اطلاعات و حفاظت از مسیرهای دریایی است؛ نه رویارویی مستقیم با ایران.
این تلاش با ماموریت آسپیدس اروپا در دریای سرخ مقایسه میشود؛ عملیاتی که برای حفاظت از رفتوآمد کشتیهای تجاری ایجاد شد، نه برای تغییر توازن نظامی منطقه.
برای تهران، این وضعیت نشانهای از موفقیت محسوب میشود. ایران که توان رقابت مستقیم با قدرت نظامی آمریکا را ندارد، همچنان میتواند با وادار کردن دولتها و نیروهای دریایی به اتخاذ موضع دفاعی، هزینههایی را به آنها تحمیل کند.
هر تهدید جدید ــ چه در هرمز، چه در بابالمندب (که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل میکند)، یا هر نقطه دیگر ــ منابع بیشتری را برای حفظ جریان تجارت جهانی ضروری میسازد.
در نهایت، این رقابت بیش از هر چیز یک نبرد فرسایشی و آزمون استقامت است. رهبران ایران ظاهرا بر این باورند که میتوانند فشارهای اقتصادی را برای مدت طولانیتری تحمل کنند، در حالی که ائتلاف تحت رهبری آمریکا توان تحمل اختلالات مکرر در تجارت جهانی و بازارهای انرژی را نخواهد داشت.
این راهبرد همچنین یک هدف دیپلماتیک دارد. تهران با نشان دادن اینکه میتواند در صورت نیاز بحران را گسترش دهد، امیدوار است شرایط و چارچوب هرگونه مذاکره احتمالی آینده را تعیین کند.
با این حال، به نظر نمیرسد هیچیک از طرفین حاضر به عقبنشینی باشد. در شرایطی که واشنگتن و تهران همچنان در حال آزمودن میزان اراده و تحمل یکدیگر هستند، این خطر وجود دارد که راهبردی که با هدف افزایش اهرم فشار طراحی شده، به درگیریای تبدیل شود که هیچکدام از طرفها دیگر قادر به کنترل کامل آن نباشند.
