وزارت دفاع عربستان سعودی از راهاندازی یک نیروی دریایی چندملیتی برای مقابله با تهدیدها علیه تردد کشتیهای تجاری در خلیج عدن، دریای سرخ و نقطه راهبردی تنگه بابالمندب خبر داد.
این ابتکار بیسابقه به رهبری عربستان سعودی، یک نیروی دریایی مشترک ایجاد میکند که توانمندیها و تجهیزات دریایی ۱۴ کشور عمدتا مسلمان را در قالب یک همکاری تاریخی گرد هم میآورد.
نیل کویلیام، کارشناس سیاست انرژی، ژئوپلیتیک و روابط خارجی خاورمیانه و شمال آفریقا، در این زمینه به عربنیوز گفت: «عربستان سعودی پیشتر نیز عضو شورای دریای سرخ بوده و در این حوزه نقش داشته است، اما اکنون بهطور جدی تمایل دارد سکاندار امور باشد و این ائتلاف جدید از کشورهای آماده همکاری را شکل دهد.»
او افزود: «حضور تعداد زیادی از کشورها که پیشتر برای مشارکت فعال در ائتلاف چندملیتی دفاع دریایی اعلام آمادگی کردهاند، نشان میدهد که عربستان سعودی در حال ایفای نقش خود در مقام یک رهبر منطقهای است.»
اگرچه دریای سرخ در ماههای اخیر به مسیر مهمی برای صادرات نفت عربستان سعودی تبدیل شده است، حضور ۴۳ کشور و سازمان در نشست روز پنجشنبه در ریاض نشان داد این آبراه برای تجارت جهانی اهمیتی فراتر از منافع یک کشور دارد.
وزارت دفاع عربستان سعودی در بیانیهای که منتشر کرد، واکنش کشورها به فراخوان این کشور را نشانه «افزایش علاقه بینالمللی به تقویت همکاریهای دفاع دریایی و تأکید بر اهمیت تلاشهای هماهنگ برای مقابله با تهدیدهای مشترک علیه مسیرهای دریایی بینالمللی در محدوده مسئولیت این ائتلاف» دانست.
در نشست ریاض، نمایندگان درباره افزایش تهدیدها علیه امنیت دریایی گفتگو کردند، از جمله حمله به کشتیهای تجاری، نفتکشهای انرژی و زیرساختهای دریایی، و همچنین خطراتی که این تهدیدها برای امنیت کشتیرانی، ثبات زنجیرههای تأمین جهانی و اقتصاد بینالمللی ایجاد میکنند.
اعضای اولیه این ائتلاف عبارتاند از عربستان سعودی، کویت، بحرین، قطر، پاکستان، ترکیه، مصر، اردن، یمن، بنگلادش، نیجریه، سودان، جیبوتی و سومالی.
در حال حاضر، نیروی دریایی آمریکا و کشورهای اروپایی عضو این ائتلاف نیستند. مشخص نیست آیا آمریکا برای حضور در این نشست دعوت شده بود یا نه. هیأت اتحادیه اروپا در عربستان سعودی در این نشست حضور داشت، اما اتحادیه اروپا بهعنوان عضو ائتلاف معرفی نشد.
پیشنویس اساسنامه ائتلاف به نمایندگان ارائه شد. این پیشنویس شامل جزئیاتی درباره ساختار سازمانی پیشنهادی، سازوکارهای فرماندهی و کنترل و همچنین گامهای آینده بود. اکنون برنامهریزان نظامی کشورهای شرکتکننده کار روی جزئیات اجرایی را آغاز کردهاند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
وزارت دفاع عربستان سعودی اعلام کرد: «در این نشست درباره ترتیبات تأسیس ائتلاف گفتگو شد و مهمترین موضوع این بود که مقرر شد عربستان سعودی به عنوان کشور بنیانگذار و رهبر ائتلاف عمل کند و میزبان مقر آن باشد؛ موضوعی که نشاندهنده اعتماد بینالمللی به رهبری عربستان سعودی در پیشبرد امنیت جمعی دریایی است.»
گزارشها بیانگر آن است که عربستان سعودی با سرعتی چشمگیر این طرح را پیش برده است.
کمتر از یک هفته پیش از اعلام این ائتلاف، شبهنظامیان حوثی مورد حمایت جمهوری اسلامی ایران در یمن اعلام کردند که قصد دارند در انتهای جنوبی دریای سرخ، تنگه بابالمندب را مسدود کنند؛ اقدامی که میتوانست کنترل ایران بر جریان جهانی نفت را که پیشتر از طریق تنگه هرمز اعمال شده بود افزایش دهد. با توجه به اقداماتی که حوثیها انجام دادهاند، زمانبندی اهمیت زیادی دارد و ریاض بهسرعت در این زمینه وارد عمل شد.
توان دریایی کشورهای مؤسس این ائتلاف، نیروی قابل توجهی را تشکیل میدهد و احتمالا کشورهای بیشتری به آن بپیوندند.
هنوز تاریخی برای آغاز عملیات این ائتلاف اعلام نشده است، اما به گفته تحلیلگران، این یک ناوگان بسیار بزرگ خواهد بود و ایجاد ساختار فرماندهی و عملیاتی کردن آن به خودی خود چالشبرانگیز است، اما عربستان سعودی بهوضوح اطمینان دارد که ظرفیت و توانایی انجام این کار را دارد.
وزارت دفاع عربستان سعودی درباره اهداف این ائتلاف اعلام کرد که «این یک ابتکار دفاعی بینالمللی باز است که همه کشورهایی که در اهداف و اصول آن اشتراک دارند و به پیوستن و مشارکت در تلاشهای آن متمایلاند، میتوانند به آن ملحق شوند.»
طبق این بیانیه، این ائتلاف با چنین هدفهایی تشکیل شده است: تقویت امنیت جمعی دریایی؛ حفظ آزادی کشتیرانی و تجارت جهانی؛ تحقق اصل مسئولیت مشترک بینالمللی برای مقابله با تهدیدهای مشترک.
مراحل بعدی تشکیل ائتلاف
در بیانیه وزارت دفاع عربستان سعودی همچنین آمده است: «شرکتکنندگان توافق کردند که برنامهریزان نظامی کشورهای مایل به پیوستن به ائتلاف، در مرحله بعد به کار خود ادامه دهند تا روند تأسیس آن تکمیل شود.»
این بیانیه هیچ اشارهای به دو عملیات دریایی بینالمللی که هماکنون در دریای سرخ در جریان است نکرده است.
در دسامبر ۲۰۲۳، آمریکا عملیات «نگهبان رفاه» (Operation Prosperity Guardian) را راهاندازی کرد؛ یک مأموریت دریایی چندملیتی که در فوریه ۲۰۲۴ کشتیهای جنگی اتحادیه اروپا نیز با عملیات «آسپیدس» (Operation Aspides) به آن پیوستند.
با این حال، این عملیاتها موفقیت محدودی داشتهاند و حملات حوثیها همچنان تقریبا بدون مانع ادامه یافته است.
حوثیها زمانی که آتشبس غزه در ژانویه ۲۰۲۵ آغاز شد، حملات به کشتیها را متوقف کردند؛ البته به جز کشتیهایی که آنها را به اسرائیل مرتبط میدانستند. این حملات در ماه مارس امسال از سر گرفته شد و اکنون حوثیها تهدید کردهاند که کشتیهایی را که به مقصد بنادر عربستان سعودی در دریای سرخ حرکت میکنند یا از آنجا خارج میشوند، هدف قرار خواهند داد.
در ماه فوریه، شورای اتحادیه اروپا مأموریت عملیات آسپیدس را که مقر آن در لارسای یونان قرار دارد، تا فوریه ۲۰۲۷ تمدید کرد. هزینه این تمدید حدود ۱۵ میلیون دلار اعلام شده است.
نقش عربستان سعودی در امنیت دریای سرخ
در سال ۲۰۲۰، عربستان سعودی نقش مهمی در تشکیل شورای کشورهای عربی و آفریقایی ساحلی دریای سرخ و خلیج عدن ایفا کرد، اما تحولات اخیر نشان دادند که برای حفظ امنیت این آبراه حیاتی اقدامات بیشتری لازم است.
در تحلیلی که سال گذشته شورای روابط خارجی آمریکا (CFR) منتشر کرد، عبدالله جابر الزیدی، مشاور ارشد مطالعات دفاعی و امنیتی در مرکز پژوهشهای خلیج فارس عربستان، نوشت: «از دیدگاه پادشاهی عربستان سعودی و کشورهای ساحلی دریای سرخ، ثبات فقط مسأله امنیت کشتیرانی نیست؛ بلکه مستقیم با امنیت ملی، اقتصادی و ارتباطی، حاکمیت دیجیتال و تابآوری تجاری ارتباط دارد.»
او گفت موضوع فقط حفاظت از کشتیها نیست، بلکه کابلهای زیردریایی عبوری از دریای سرخ نیز زیرساخت حیاتی و حاکمیتی زیرآبی هستند که اهمیتشان کمتر از مسیرهای نفتی و تجاری نیست.
اکنون نیز به باور کارشناسان، تأثیر ابتکار دریایی عربستان سعودی در بازارهای سراسر جهان مشاهده و از آن استقبال قرار خواهد شد.
