ونزوئلا عصر چهارشنبه با یکی شدیدترین زمینلرزههای خود در بیش از یک قرن گذشته مواجه شد که ساختمانها را ویران کرد و جان بیش از ۳۰۰ نفر را گرفت. بنا بر اعلام سازمان زمینشناسی آمریکا، این رویداد پدیدهای نادر موسوم به «زمینلرزه دوقلو» (Doublet) بود، یعنی به جای یک زلزله، دو زمینلرزه بزرگ رخ داد.
زمینلرزههای دوقلو زمانی رخ میدهند که دو زلزله با بزرگی تقریبا مشابه، در فاصله زمانی بسیار کوتاهی از یکدیگر اتفاق بیفتند؛ رخدادی که نسبت به یک زلزله منفرد میتواند خسارت بیشتری به بار آورد. در این مورد، ابتدا زمینلرزهای با بزرگی ۷.۲ شمال ونزوئلا را لرزاند و تنها ۳۹ ثانیه بعد، زمینلرزهای با بزرگی ۷.۵ رخ داد.
سیانان به نقل از رائول پرزــلوپس، زمینشناس موسسه زمینشناسی و معدن اسپانیا در مادرید، مینویسد: «زمینلرزههای دوقلو بسیار ویرانگرند. تفاوت اصلی این است که در زلزلههای دوقلو، هر دو زمینلرزه انرژی تقریبا یکسانی دارند، در حالی که در یک زلزله منفرد، قدرت پسلرزهها بسیار کمتر است.»
با این حال، برخی پژوهشگران احتمال میدهند پس از جمعآوری دادههای بیشتر طی روزهای آینده، مشخص شود که این رویداد در واقع یک زمینلرزه بزرگ بوده است، نه دو زلزله مجزا.
تفاوت میان یک زمینلرزه طولانی و یک جفت زمینلرزه شاید از نظر پیامدهای انسانی چندان اهمیتی نداشته باشد، اما میتواند درباره این پدیده نادر و نحوه پیشبینی شدت زمینلرزهها، اطلاعات ارزشمندی در اختیار دانشمندان قرار دهد.
جودیت هابارد، زمینشناس دانشگاه کرنل که فعالیت لرزهای اخیر را بررسی کرده است، دراینباره گفت: «احتمالا چند روز یا حتی بیشتر طول میکشد تا لرزهشناسان بتوانند تمام جزئیات این رویداد را کنار هم بگذارند. البته حتی پس از آن هم شاید نتوانند با قطعیت بگویند که آیا با یک زمینلرزه روبرو بودیم یا دو زمینلرزه.»
زمینلرزههای دوقلو پدیدهای نادرند، هرچند این منطقه با آنها بیگانه نیست. به گفته سازمان زمینشناسی آمریکا، سپتامبر ۲۰۲۵ نیز دو زمینلرزه ضعیفتر با بزرگی ۶.۲ و ۶.۳ در همین منطقه رخ داد.
هابارد گفت: «هنوز بهدرستی نمیدانیم کدام گسلها زمینلرزههای دوقلو ایجاد میکنند و کدامها نه؛ حتی مشخص نیست آیا اساسا نوع خاصی از گسلها چنین زمینلرزههایی تولید میکنند یا نه. این رخداد آنقدر نادر است که نمیتوان از آن یک قاعده کلی استخراج کرد.»
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
زمینلرزه به طور کلی زمانی رخ میدهد که دو صفحه تکتونیکی زمین در حال حرکت به یکدیگر گیر کنند، تنش در آنها انباشته شود و سپس این انرژی ذخیرهشده بهطور ناگهانی آزاد شود.
زمینلرزههای روز چهارشنبه در مرز میان صفحات تکتونیکی کاراییب و آمریکای جنوبی رخ داد؛ دو صفحهای که سالانه حدود ۲۰ میلیمتر نسبت به یکدیگر جابهجا میشوند. در شمال ونزوئلا بارها زمینلرزههای بزرگ و ویرانگر رخ داده، اما طی یک قرن گذشته تنها هفت زمینلرزه با بزرگی ۶ یا بیشتر در این منطقه ثبت شده است.
هابارد میگوید به دلیل فاصله زمانی بسیار کوتاه میان دو لرزش روز چهارشنبه، تایید اینکه واقعا دو زمینلرزه مستقل رخ دادــ با دادههای اولیهــ دشوار است و برای آنچه اکنون در لرزهنگارها دیده میشود، توضیحهای دیگری نیز وجود دارد.
او توضیح داد که یک زمینلرزه بزرگ با قدرت ۷.۵ معمولا بهصورت آنی رخ نمیدهد. چنین زلزلهای از یک نقطه آغاز میشود و سپس در امتداد گسل گسترش مییابد و بخشهای مختلف آن را در زمانهای متفاوت میشکند. به گفته هابارد، در مورد ونزوئلا، اولین پالس لرزهایــ که مسئول زمینلرزه ۷.۲ بودــ ممکن است زنجیرهای از پالسهای بعدی را فعال کرده باشد که در نهایت به زمینلرزه بزرگتر انجامیدند.
او افزود که معمولا ۳۰ تا ۴۰ ثانیه طول میکشد تا فرایند گسیختگی یک زمینلرزه کامل شود، اما «از آنجا که پالس بزرگتر در دل لرزشهای ناشی از پالس نخست رخ داد، با دادههای فعلی، تشخیص نوع آن بسیار دشوار است».
به گفته هابارد، اگر این دو پالس در واقع بخشی از یک گسیختگی واحد بوده باشند، این رویداد از نظر انرژی آزادشده معادل یک زمینلرزه با بزرگی ۷.۶ خواهد بود.
با این حال، در گزارش اولیه سازمان زمینشناسی آمریکا، تصویر متفاوتی ارائه شده است. این سازمان از وقوع دو زمینلرزه مجزا در فاصله حدود ۵ تا ۱۰ کیلومتری از یکدیگر سخن گفته است؛ موضوعی که احتمال را مطرح میکند که یکی از آنها باعث وقوع دیگری شده باشد. با وجود نزدیکی محل وقوع، این سازمان معتقد است گسلهای عامل این دو زمینلرزه با جهت لغزش مخالف حرکت کردهاند.
هابارد گفت: «دادههای لرزهای هنوز ابهام دارند. تا زمانی که دادههای بیشتری در دسترس نباشد، نمیتوان میان این دو جهتگیری گسل و نوع لغزش آنها تمایز قائل شد.»
از زمان وقوع این زمینلرزهها، چندین پسلرزه ضعیفتر در نزدیکی کاراکاس ثبت شد که میتوانند به روشن شدن ماجرا کمک کنند. هابارد میگوید اگر این پسلرزهها الگوی گسیختگی مشابه لرزشهای اولیه داشته باشند، میتوانند درستی یا نادرستی فرضیههای مطرحشده را درباره جهتگیری گسلها تایید کنند.
با این حال، بررسی آنچه واقعا در محل رخ داد، به دلیل خسارتهای گسترده، کار آسانی نخواهد بود. بهویژه اطراف کاراکاس که رسوبات زیرزمینی ممکن است سرعت امواج لرزهای را کاهش داده و همزمان دامنه آنها را تقویت کرده باشند؛ عاملی که قدرت تخریب را افزایش میدهد.
افزون بر این، فرونشست زمین نیز میتواند به آسیب بیشتر پی ساختمانها منجر شود. از سوی دیگر، این منطقه شبکه لرزهنگاری گستردهای ندارد و قطع برق در مراکز اصلی نیز ممکن است روند بررسیها را به تاخیر بیندازد. انتظار میرود دادههای ماهوارهای که طی روزهای آینده در دسترس قرار میگیرند، درباره جابهجایی گسلها و نحوه گسیختگی آنها اطلاعات بیشتری ارائه دهند.
با وجود نادر بودن این پدیده، زمینلرزههای دوقلو همواره توجه دانشمندان را جلب میکنند. در سال ۲۰۲۳ نیز دو زمینلرزه با بزرگی ۷.۸ و ۷.۷ ترکیه و سوریه را لرزاند. آن دو زمینلرزه با فاصله ۹ ساعت از یکدیگر رخ دادند و خسارتهای گستردهای به جا گذاشتند.
هابارد معتقد است این رویداد در جامعه علمی بهطور گسترده بررسی خواهد شد و میتواند به دانشمندان کمک کند تا تنها بر اساس چند ثانیه نخست آغاز یک گسیختگی، بهتر براورد کنند که یک زمینلرزه تا چه اندازه میتواند بزرگ شود.
او در پایان گفت: «هر آنچه امروز درباره زمینلرزهها میدانیم، حاصل مطالعه موردی زمینلرزههای بزرگ مانند همین رویدادند. حتی زمانی که دادههای بسیار اندکی در اختیار داشتیم، هم توانستیم چیزهای زیادی درباره آنها بیاموزیم.»
