در حالی که قرار است مذاکرات هستهای میان ایران و آمریکا در سوییس آغاز شود، اختلافها بر سر اجرای توافق موقت اخیر و وضعیت تنگه هرمز از هماکنون خود را نشان داده است.
میک مالروی، مقام پیشین وزارت دفاع آمریکا که در دولت نخست دونالد ترامپ مسئول سیاستگذاری دفاعی خاورمیانه بود، به ایبیسی نیوز گفت جمهوری اسلامی حاضر است خطر به بنبست رسیدن مذاکرات هستهای و حتی بستن تنگه هرمز را بپذیرد، زیرا معتقد است در موقعیت برتر قرار دارد.
سپاه پاسداران روز شنبه اعلام کرد تنگه هرمز را بسته است. تهران این اقدام را واکنشی به ادامه حملات اسرائیل در لبنان و «نقض آشکار» بند نخست یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا خواند. این بند از تفاهمنامه خواستار پایان جنگ در همه جبههها است. با این حال، فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) اعلام کرد ایران کنترل این آبراه را در اختیار ندارد و رفتوآمد کشتیها همچنان ادامه دارد.
در شرایطی که فقط چند روز از امضای توافق موقت میان دو کشور گذشته است، نشانههایی از تنش در اجرای تعهدات مشاهده میشود.
مالروی گفت ایران خود را در موضعی میبیند که میتواند بر بخش بزرگی از بازار انرژی جهان تاثیر بگذارد. به گفته او، تهران اکنون اهرمی در اختیار دارد که پیش از جنگ از آن استفاده نکرده بود، یعنی امکان ایجاد اختلال در مسیر انتقال حدود یکپنجم انرژی جهان از طریق تنگه هرمز. این در حالی است که دولت ترامپ با فشارهای اقتصادی داخلی و افزایش قیمت سوخت در آستانه انتخابات میاندورهای روبهرو است.
به گفته مالروی، ایران پیش از آغاز مذاکرات اصلی درباره برنامه هستهای، از مزایای مهمی از جمله کاهش فشار تحریمها و امکان فروش نفت برخوردار شده است. او در ادامه افزود تهران بخش بزرگی از امتیازهایی را که پیشتر دولتهای آمریکا حاضر به اعطای آن نبودند، پیش از ورود به مذاکرات هستهای دریافت کرده است.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
درمقابل، دونالد ترامپ همچنان تاکید میکند جمهوری اسلامی در این جنگ بهشدت تضعیف شده است. او روز جمعه در رسانههای اجتماعی نوشت که [جمهوری اسلامی] ایران بخش مهمی از توان هوایی، دریایی، سامانههای راداری و پدافند هواییاش را از دست داده و «کارش تمام است».
موضوع دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز نیز به یکی از محورهای اختلاف تبدیل شده است. ترامپ روز شنبه چند ساعت پس از اینکه جمهوری اسلامی اعلام کرد تنگه هرمز را بسته است، بار دیگر تاکید کرد در طول دوره ۶۰ روزه آتشبس و پس از آن هیچ عوارضی برای عبور کشتیها دریافت نخواهد شد؛ مگر آنکه مذاکرات شکست بخورد و آمریکا تصمیم بگیرد بابت «خدماتی که بهعنوان فرشته نگهبان کشورهای خاورمیانه» ارائه میدهد، چنین عوارضی وضع و دریافت کند.
این درحالی است که در متن توافق امضاشده تصریح شده است ایران بهمدت ۶۰ روز اجازه میدهد کشتیها بدون پرداخت هزینه از تنگه عبور کنند.
همزمان، وضعیت لبنان نیز به یکی از عوامل تاثیرگذار بر مذاکرات تبدیل شده است. مالروی گفت اسرائیل که نقش مهمی در تصمیم آمریکا برای ورود به جنگ داشت، اکنون از توافقی که با آن موافق نیست کنار گذاشته شده است. او در ادامه افزود ایران اکنون بهجای تغییر رژیم، «نمونه جوانتری از همان رژیم» را دارد، و اسرائیل معتقد است کمکهای اقتصادی پیشبینیشده در توافق میتواند به جمهوری اسلامی امکان بازسازی توان نظامیاش را بدهد.
اختلاف میان دولت ترامپ و برخی مقامهای اسرائیلی در روزهای اخیر آشکارتر شده است. روزنامه واشنگتن پست گزارش داد نهادهای اطلاعاتی آمریکا به دولت هشدار دادهاند بنیامین نتانیاهو ممکن است دست به اقدامهایی بزند که تلاشهای ترامپ برای دستیابی به توافق صلح را تضعیف کند.
در همین حال، ترامپ در گفتوگویی با اکسیوس خود را عامل مهار اسرائیل خواند و گفت اگر او و نتانیاهو نبودند، اسرائیل آسیب بسیار بیشتری میدید. جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، نیز گفت بخشی از جامعه و نظام سیاسی اسرائیل تحت تاثیر اطلاعات نادرست درباره توافق قرار گرفتهاند.
ونس در گفتوگو با نیویورک تایمز با اشاره به انتقادهای ایتامار بنگویر و بتسالل اسموتریچ، دو وزیر راستگرای اسرائیلی، گفت نتانیاهو شخصا چنین موضعی اتخاذ نکرده است.
او گفت: «پیشنهاد مشخص شما چیست؟ کشور شما ۹ میلیون نفر جمعیت دارد. نمیتوانید همه مشکلات امنیت ملیتان را با کشتن حل کنید.»
ونس برای حضور در مذاکرات ایران و آمریکا به سوییس سفر کرده است. او به استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا، و جرد کوشنر، داماد ترامپ، ملحق شده است که پیشتر وارد اروپا شدهاند. ونس همچنین گفته است که پاکستان و قطر نیز در مذاکرات مشارکت خواهند داشت.
او پیش از عزیمت به سوییس ابراز امیدواری کرد گفتوگوها درمورد برنامه هستهای ایران و آتشبس لبنان پیشرفت داشته باشد و افزود مذاکرات احتمالا چند روز ادامه خواهد داشت.
اما جمهوری اسلامی سابقهای طولانی در کشدادن مذاکرات دارد و ممکن است این بار نیز راهبردش تاخیر و خرید زمان باشد.
مالروی گفت ایران هنوز حتی با توقف برنامه غنیسازی اورانیوم موافقت نکرده و ممکن است با کشدادن مذاکرات، منتظر روی کار آمدن دولتی در آمریکا بماند که با خواستههای تهران همسوتر باشد.
