به گفته یک مقام پیشین و سه مقام آمریکایی آگاه از مذاکرات، و یک مقام منطقهای، آمریکا و ایران همزمان با امضای یادداشت تفاهم ۱۴ بندی، در حال تدوین مجموعهای از پیشنهادهای محرمانه برای نحوه اجرای این توافق بودهاند، که جزئیات بیشتری درباره آینده برنامه هستهای ایران و سایر موضوعهای محل اختلاف را در بر میگیرد. البته این منابع آگاه تاکید کردند که این اسناد هنوز نهایی نشدهاند و ایران نیز تاکنون سندی غیر از تفاهمنامه ۱۴ بندی را امضا نکرده است.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، روز پنجشنبه در پاسخ به پرسش سیانان تایید کرد دستکم بخشی از آنچه مقامهای دولت آمریکا «توافقهای غیررسمی» فراتر از یادداشت تفاهم مینامند، بهصورت مکتوب تنظیم شده است. او گفت برخی از این موارد روی کاغذ آمدهاند، اما دولت آمریکا به جای اتکا به تعهدهای کتبی یا شفاهی، بر رفتار و اقدامهای عملی ایران تمرکز دارد و پاداشها را بر اساس عملکرد اعطا خواهد کرد.
به گفته منابع آگاه، مذاکرهکنندگان آمریکایی تصمیم گرفتند منتظر تایید نهایی جزئیات نحوه اجرای ۱۴ بند توافق از سوی رهبران ارشد جمهوری اسلامی نمانند، و متن یادداشت تفاهم امضاشده را منتشر کنند. یکی از دلایل این تصمیم، جلوگیری از تاخیر در آغاز مرحله بعدی مذاکرات بود. کسب تایید رسمی ایران برای اسناد محرمانه زمان بیشتری نیاز داشت و طرف آمریکایی ترجیح داد جزئیات باقیمانده در مذاکرات بعدی بررسی شود.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
به گفته یک منبع مطلع، مقامهای دولت ترامپ به قانونگذاران در کنگره گفتهاند از هیچگونه «توافق جانبی» مرتبط با یادداشت تفاهم اطلاع ندارند، اما تایید کردهاند که برخی اسناد مرتبط هنوز منتشر نشدهاند. از جمله این اسناد، نامهای از دولت ایران به آژانس بینالمللی انرژی اتمی است که در آن از مدیرکل آژانس برای انجام بازرسیها و آغاز روند شناسایی محل نگهداری مواد غنیشده دعوت و به آژانس اجازه داده میشود کارشناسان هستهای آمریکایی را نیز برای مشارکت در این روند دعوت کند.
یک مقام منطقهای پیشنهادهای مکتوب را «اسناد کاری» توصیف کرد که دو طرف توافق کردهاند در مرحله بعدی رسمی کنند. به گفته منابع آگاه، این اسناد حاوی جزئیات بیشتری درباره مسیر مورد نظر آمریکا برای ادامه مذاکرات هستهای و مسائل دیگرند. همچنین قرار است یک دوره ۶۰ روزه گفتوگوهای فنی آغاز شود.
اولیویا ولز، سخنگوی کاخ سفید، در بیانیهای به سیانان گفت هیچ توافق نهایی دیگری فراتر از یادداشت تفاهم وجود ندارد و تیم مذاکرهکننده آمریکا امیدوار است در مذاکرات پیشرو به توافقهای بیشتری دست یابد.
به نوشته سیانان، اما وجود همین پیشنهادهای محرمانه نشان میدهد مذاکرهکنندگان آمریکایی برای دستیابی به توافقی که هر دو طرف بتوانند آن را موفقیت بخوانند، فضای مانور محدودی دارند. این موضوع همچنین نشان میدهد دستیابی به توافقی فراتر از مفاد کلی و مبهم یادداشت تفاهم با چالشهای جدی روبهرو است.
این اسناد محرمانه میتواند انتقادهای تازهای علیه راهبرد دولت ترامپ در قبال ایران برانگیزد. جمهوریخواهان در سال ۲۰۱۵ دولت باراک اوباما را به «توافقهای جانبی محرمانه» در توافق هستهای متهم میکردند و کنگره نیز قانونی تصویب کرده بود که هرگونه توافق هستهای با ایران، از جمله توافقهای جانبی یا تفاهمهای شفاهی، باید به کنگره ارائه شود.
به گفته منابع آگاه، یکی از موضوعهای مطرح در پیشنهادهای تکمیلی، درک متقابل درباره مسئله ادامه یا توقف غنیسازی اورانیوم ایران است. این موضوع از مهمترین مسائل فنی و سیاسی در مذاکرات هستهای به شمار میرود.
مقامهای دولت ترامپ استدلال میکنند که یادداشت تفاهم و توافقهای مرتبط مبتنی بر عملکردند و فقط در صورت پایبندی ایران به تعهداتش، مزایا و امتیازها ارائه خواهد شد. در مقابل، منتقدان میگویند این توافق بدون آنکه تعهدات قابل اجرای مشخصی درباره برنامه هستهای ایران ایجاد کند، مزایایی فوری مانند کاهش تحریمها در اختیار تهران قرار میدهد.
جفری لوییس، کارشناس کنترل تسلیحات، معتقد است محرمانه نگه داشتن این اسناد احتمالا با هدف جلوگیری از پیامدهای سیاسی داخلی برای هر دو طرف انجام شده است. او یادآور شد بسیاری از اطلاعات فنی مرتبط با توافق احتمالی، پیشتر در توافق برجام علنی شده بود و از نظر امنیت ملی، دلیلی برای محرمانه نگه داشتن چنین اطلاعاتی وجود ندارد.
در همین حال، یک مقام ارشد آمریکایی روز چهارشنبه تاکید کرد شعار دولت درباره این توافق «نبود توافقهای جانبی و شفافیت کامل» است.
دونالد ترامپ نیز در روزهای اخیر بارها هرگونه شباهت میان توافق کنونی و برجام را رد کرده است. او در پیامی در تروث سوشال توافق دولت اوباما را «مسیری به سوی دستیابی ایران به سلاح هستهای» توصیف کرد و مدعی شد توافق فعلی مانع دستیابی ایران به سلاح هستهای خواهد بود.
با این حال، منابع آگاه به سیانان میگویند هنوز هیچ توافق هستهای نهایی میان آمریکا و ایران حاصل نشده است و پیشنهادهای تکمیلی یا همان «توافقهای غیررسمی» نیز به امضا نرسیدهاند. مذاکرات درباره این موضوعها قرار است در چارچوب دوره ۶۰ روزه گفتوگوهای فنی ادامه یابد.
سیانان مینویسد این احتمال وجود دارد مذاکرهکنندگان هرگز نتوانند به توافق نهایی دست یابند، چه رسد به اینکه چنین توافقی در دوره ۶۰ روزه تعیینشده در یادداشت تفاهم حاصل شود. کارکرد اصلی این یادداشت تفاهم ممکن است صرفا پایان دادن به درگیریها باشد، نه فراهمسازی شرایط برای دستیابی به یک توافق هستهای جامعتر.
هر دو طرف در قبال تعامل با طرف مقابل، خطوط قرمز علنی و محکمی ترسیم کردهاند، به گونهای که هرگونه مصالحه معنادار اکنون ممکن است دور از دسترس باشد یا، به گفته لوییس، از نظر سیاست داخلی بهقدری پرهزینه باشد که امکان علنی کردنش وجود نداشته باشد.
لوییس گفت اگر مذاکرهکنندگان بخواهند به توافق نهایی برسند، «یکی از طرفها ناچار است امتیازهای دردناکی بدهد. به همین دلیل است که محرمانه نگه داشتن برخی جزئیات منطقی به نظر میرسد».
