عربستان سعودی در چارچوب چشمانداز ۲۰۳۰، با تکیه بر آبیاری هوشمند، کشاورزی دیجیتال، پژوهشهای علمی و همکاری گسترده دولت و بخش خصوصی، در حال تبدیل کردن بیابانهای خشک این کشور به قطب تولید مواد غذایی است؛ تحولی که از مزارع عظیم سیبزمینی در وادی الدواسر تا استفاده از فناوریهای هوش مصنوعی و «کشاورزی احیاگر بیابان» را دربر میگیرد و هدف آن کاهش وابستگی غذایی، صرفهجویی گسترده در مصرف آب و ایجاد الگویی پایدار برای تولید غذا در یکی از کمآبترین کشورهای جهان است.
به گزارش عربنیوز، تلاش عربستان سعودی برای تضمین امنیت غذایی خود، بیشازپیش با علم، کشاورزی دقیق و نوآوری گسترده در یکی از سختترین شرایط اقلیمی جهان تعریف میشود. این کشور که با مشکلات اقلیمی نظیر گرمای شدید، کمبود آب شیرین و خاکهای شور روبرو است، میکوشد در چارچوب چشمانداز ۲۰۳۰، محدودیتهای کشاورزی را به بستری برای تحول تبدیل کند.
این تحول بیش از هر جا در وادی الدواسر دیده میشود. در این منطقه، زمینهای بیابانی به مزارع وسیع و سبز سیبزمینی تبدیل شدهاند و اکنون نزدیک به نیمی از سیبزمینی تولید عربستان سعودی محصول این منطقه است. به این ترتیب وادی الدواسر که زمانی سرزمینی خشک و بایر بود، اکنون به یک قطب کشاورزی پربازده بدل شده است که بر پایه آبیاری پیشرفته، همکاریهای صنعتی و سامانههای کشاورزی مبتنی بر داده، فعالیت میکند.
متولیان بخش کشاورزی و صنایع غذایی این پیشرفت را نتیجه همکاری کشاورزان، وزارت محیط زیست، آب و کشاورزی، وزارت صنعت و بازیگران بخش خصوصی میدانند که همگی در راستای اولویتهای ملی فعالیت میکنند.
احمد الشیخ، رئیس و مدیرکل بخش مواد غذایی منطقه منا، پاکستان و آسیای مرکزی در شرکت پپسیکو، در مصاحبهای تاکید میکند که محور اصلی پایداری بلندمدت کشاورزی در عربستان سعودی استفاده بهینه از آب است. او میگوید: «بهرهوری آب فقط به معنای کاهش هزینهها نیستــ هرچند کنترل هزینه بخشی از ماجرا استــ بلکه به معنای تضمین پایداری بلندمدت در کشوری کمآب مانند عربستان سعودی است.»
الشیخ افزود: «شعار ما رشد پایدار است. موضوع فقط رشد نیست، بلکه رشد پایدار است. برای ما، پایداری فراتر از هزینه است. هزینه فقط یک عنصر است، اما پایداری به اندازه فروش اهمیت دارد؛ شاید حتی بیشتر.»
او درباره دستاوردهای ملموس این شرکت توضیح داد: «ما واقعا به کاهش ۴۰ درصدی مصرف آب افتخار میکنیم. میزان آب را بر اساس لیتر مصرفی برای هر کیلو سیبزمینی اندازهگیری و روند کاهش آن را بهدقت دنبال میکنیم. هم در کارخانهها و هم در مزارع به کاهش مصرف آب متعهدیم.»
او درباره بومیسازی نیز گفت: «اولین پرسشی که وزیر صنعت از ما پرسید این بود که چه میزان از زنجیره تولید شما داخلی است. ما افتخار میکنیم که بیش از ۹۰ درصد آن تولید داخل است. ۱۰۰ درصد سیبزمینیهایی که ما استفاده میکنیم، تولید عربستان سعودیاند و ۱۰۰ درصد به دست نیروهای سعودی تولید میشوند.»
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
یکی از مهمترین عوامل این پیشرفت، آبیاری قطرهای است که اکنون به ستون اصلی کشت گسترده سیبزمینی در وادی الدواسر تبدیل شده است. این سامانه که کاملا متکی به آبهای زیرزمینی و توزیع دقیق آب است، به الگویی برای کشاورزی کارآمد در مناطق کمآب تبدیل شده است.
انتظار میرود استفاده از این الگو به مناطق دیگر از جمله حائل نیز گسترش یابد و وادی الدواسر به نمونه ملی کشاورزی پایدار تبدیل شود.
در شرکت توسعه کشاورزی سعودی یا اینما (INMA)، آبیاری قطرهای بخشی از یک اکوسیستم گسترده کشاورزی هوشمند است و از پایش ماهوارهای، ماشینآلات مجهز به جیپیاس، نظارت پهپادی، سامانههای خودکار آبیاری و تجهیزات پیشرفته اندازهگیری آب برای بهینهسازی تولید و مصرف منابع استفاده میشود.
آبیاری قطرهای به فناوری شاخص کشاورزی در مناطق خشک تبدیل شده است. این روش آب را مستقیم به ریشه گیاه میرساند، اتلاف ناشی از تبخیر را کاهش میدهد و در عین حفظ منابع آبی محدود، بازده محصول را بهطور چشمگیری افزایش میدهد و امکان تبدیل زمینهای بیابانی به اراضی قابلکشت را فراهم میکند.
همزمان، نوآوری در زنجیره سرد نیز به حفظ کیفیت محصولات و تامین پایدار در تمام طول سال کمک میکند. اکنون در تاسیسات ذخیرهسازی گروه لیها (LEHA Group)، بیش از ۱۰ واحد سردخانه پیشرفته با تنظیم دقیق دما و رطوبت، سیبزمینیها را تا ۱۰ ماه حفظ میکنند. سامانه حملونقل یخچالدار نیز کیفیت ثابت محصولات تازه و فرآوریشده را تضمین میکند.
حمود الصالح، مدیر گروه لیها، سال ۲۰۱۷ به دلیل ایفای نقش در صنعت کشت سیبزمینی در هلند عنوان «مرد سال سیبزمینی» را دریافت کرد.
کارشناسان افزودند که عربستان سعودی اکنون در حال ایجاد ظرفیت داخلی تولید بذر سیبزمینی است. این پروژه اکنون وارد مرحله تکثیر میدانی شده و تولید آزمایشی اولیه آن از سه تا چهار هزار تن فراتر رفته است.
البته تقاضای سالانه عربستان سعودی برای بذر سیبزمینی حدود ۴۰ هزار تن براورد میشود. با این حال به نظر میرسد تولید داخلی میتواند ظرف دو تا سه سال آینده تمام نیاز این کشور را تامین و احتمالا واردات را حذف و زمینه صادرات در آینده را فراهم کند.
مارک تستر، رئیس مرکز برتری امنیت غذایی پایدار در دانشگاه علم و فناوری ملک عبدالله (KAUST)، هم تاکید کرد که علم در حال دگرگون کردن شیوه واکنش کشاورزی به شرایط سخت اقلیمی است. او گفت: «پژوهشهاــ از علوم گیاهی گرفته تا مهندسی و علوم رایانهــ به ما اجازه میدهند بهجای اتکا به مصرف بالای آب، محصولاتی و سامانههایی را توسعه دهیم که بتوانند در شرایط گرما و شوری، نیز بازدهی داشته باشند. این گذار از کشاورزی پرمصرف به کشاورزی مبتنی بر تابآوری، کلید پایداری بلندمدت است. کشاورزی در محیط کنترلشده بخش اصلی این تحول به شمار میرود.»
او همچنین به ژنومیک، هوش مصنوعی و کشاورزی دیجیتالــ از جمله «دوقلوهای دیجیتال» که عملکرد محصولات را پیش از کشت شبیهسازی میکنندــ اشاره کرد؛ فناوریهایی که فقدان قطعیت و مصرف منابع را کاهش میدهند.
به گفته او، کشاورزی در محیط کنترلشده برای افزایش تولید در تمام طول سال و کاهش وابستگی به واردات حیاتی است و میتوان انتظار داشت سامانههای کشاورزی پربازدهی در زمینهای کمبازده و با حداقل مصرف آب شیرین فعالیت کنند. این سامانهها متکی بر محصولاتیاند که مشخصا برای تحمل گرما و شوری طراحی شدهاند و این الگویی برای کشاورزی احیاگر در بیابان خواهد بود که در آن، فناوری نه فقط برای حفظ تولید، بلکه برای بهبود تدریجی کیفیت خاکهای کمبازده به کار گرفته میشود و تغییری بنیادین در چگونگی و محل تولید غذا به شمار میرود.»
