نیویورک تایمز در گزارشی بلند به روایت مجموعه جلسات محرمانه در کاخ سفید در فوریه میپردازد که در نهایت دونالد ترامپ را به این جمعبندی رساند که آمریکا در کنار اسرائیل وارد اقدام نظامی علیه جمهوری اسلامی شود. این گزارش در حالی موضوعات بسیار جزئی و حتی جای نشستن مقامات در اتاق جلسه محرمانه را روایت میکند که مقامات دولت ترامپ بارها گزارشهایی از این دست را در رسانههای جریان اصلی آمریکا رد کرده و یا جزئیات آن را مبتنی بر واقعیت ندانستهاند.
نیویورک تایمز مینویسد خودرو سیاهرنگ حامل بنیامین نتانیاهو ۱۱ فوریه حدود ساعت ۱۱ صبح وارد کاخ سفید شد. بدون تشریفات و دور از دید خبرنگاران وارد ساختمان شد و برای یکی از حساسترین لحظات دوران سیاسیاش آماده شد.
مقامهای آمریکایی و اسرائیلی ابتدا در اتاق کابینه، کنار دفتر بیضی، گرد هم آمدند. سپس، نتانیاهو برای ارائه اصلی به اتاق وضعیت کاخ سفید رفت. مکانی که بهندرت برای دیدار حضوری با رهبران خارجی استفاده میشود. در این جلسه، ترامپ برخلاف معمول در راس میز ننشست و در یک سمت، روبهروی نمایشگرهای بزرگ قرار گرفت، و نتانیاهو در سوی دیگر نشست.
روی صفحه نمایش پشت نتانیاهو، دیوید بارنیا، رئیس موساد، و دیگر مقامهای نظامی اسرائیل حضور داشتند. در این جلسه، سوزی وایلز، پیت هگست، مارکو روبیو، ژنرال دن کین، جان رتکلیف، جرد کوشنر و استیو ویتکاف نیز حضور داشتند. این جلسه بهعمد کوچک بود تا از درز اطلاعات جلوگیری شود، حتی برخی اعضای کابینه از آن بیخبر بودند و جیدی ونس نیز بهدلیل سفر به جمهوری آذربایجان، غایب بود.
ارائه اطلاعات نتانیاهو در این جلسه یکساعته نقش مهمی در شکلگیری مسیر حرکت آمریکا و اسرائیل به سمت درگیری نظامی داشت. پس از آن، طی روزها و هفتههای بعد، بحثهایی در کاخ سفید درباره گزینهها و خطرات احتمالی انجام شد تا در نهایت، ترامپ به تصمیم همراهی با اسرائیل در حمله به رژیم ایران گرفت.
گزارشها حاکی از آن است که دیدگاههای ترامپ تا حد زیادی با نتانیاهو همسو بوده و حتی برخی مشاورانش از میزان این همسویی آگاه نبودند. همچنین، با وجود تردید برخی اعضای تیم امنیتی، بهجز ونس که مخالف جنگ تمامعیار بود، دیگران در نهایت به قضاوت رئیسجمهور بهویژه در مورد قاطع بودن جنگ اعتماد کردند.
در جلسه اتاق وضعیت، نتانیاهو به وضعیت بسیار ضعیف رژیم ایران اشاره کرد. در بخشی از ارائه، ویدیویی برای ترامپ پخش شد که چهرههایی از رهبران احتمالی آینده ایران، از جمله شاهزاده رضا پهلوی را نشان میداد.
نتانیاهو این مطالب را با لحنی آرام اما قاطع بیان کرد.
پیشتر در همان روز، نتانیاهو در جلسه اتاق کابینه تلاش کرده بود تهدید وجودی علی خامنهای را برجسته کند. او در پاسخ به پرسشها درباره خطرات عملیات، تاکید کرد که خطر عدم اقدام بیش از اقدام است و هرگونه تاخیر هزینههای بیشتری به همراه خواهد داشت، زیرا جمهوری اسلامی فرصت بیشتری برای توسعه برنامه موشکی و تقویت برنامه هستهایاش پیدا میکند.
ارائه اطلاعات نتانیاهو و واکنش مثبت ترامپ باعث شد جامعه اطلاعاتی آمریکا فورا مامور بررسی صحت و امکانپذیری این ارزیابیها شود و تحلیلگران بهسرعت شروع به کار کردند.
نتایج ارزیابی اطلاعاتی آمریکا روز بعد، ۱۲ فوریه، در جلسهای دیگر در اتاق وضعیت و فقط با حضور مقامهای آمریکایی ارائه شد. پیش از ورود ترامپ، دو مقام ارشد اطلاعاتی حلقه نزدیک او را توجیه کردند. آنها با تسلط بر توان نظامی آمریکا و شناخت دقیق از ساختار و بازیگران ایران، اطلاعات ارائهشده نتانیاهو را به چهار بخش تقسیم کردند: حذف رهبری (ترور رهبر جمهوری اسلامی)، تضعیف توان جمهوری اسلامی در اعمال قدرت منطقهای، شکلگیری قیام مردمی در داخل، و تغییر رژیم با استقرار رهبری سکولار.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
ارزیابی مقامهای آمریکایی این بود که دو هدف اول با استفاده از توان نظامی و اطلاعاتی آمریکا قابل تحقق است، اما دو بخش دیگرــ بهویژه سناریوهایی مانند قیام داخلی یا حمله زمینی کردهاــ واقعبینانه نیستند. پس از ورود ترامپ، رتکلیف این ارزیابی را ارائه کرد و سناریوهای تغییر رژیم را بیاساس توصیف کرد. روبیو نیز این ارزیابی را تایید کرد. در ادامه گفته شد که با توجه به پیشبینیناپذیری جنگ، تغییر رژیم ممکن است رخ دهد، اما نباید بهعنوان هدف قابل دستیابی در نظر گرفته شود. جیدی ونس نیز در مورد تغییر رژیم ابراز تردید کرد.
ترامپ سپس نظر ژنرال دن کین را جویا شد. او پاسخ داد که چنین طرحهایی در رویه اسرائیل معمول است. ترامپ پس از بررسی این ارزیابی گفت که تغییر رژیم «به خودشان مربوط است» و تصمیم او برای ورود به جنگ به این بخشها وابسته نخواهد بود. با این حال، او همچنان به تحقق دو هدف اولــ حذف رهبران جمهوری اسلامی و تضعیف توان نظامیــ علاقهمند بود.
ژنرال کین که پیشتر با پیشبینیهایش درباره شکست سریع داعش توجه ترامپ را جلب کرده بود، اکنون بهعنوان مشاور نظامی اصلی او عمل میکرد. او اگرچه در مورد جنگ علیه رژیم ایران ملاحظاتی داشت، اما دیدگاههایش را محتاطانه بیان میکرد.
کین همچنین به دشواری تامین امنیت تنگه هرمز و خطر اقدام جمهوری اسلامی به بستن تنگه اشاره کرد.
او از ارائه توصیه مستقیم خودداری میکرد و بهجای آن گزینهها، خطرات و پیامدهای احتمالی را مطرح میکرد.
در هیچیک از این جلسات، کین مستقیم نگفت که جنگ با جمهوری اسلامی ایده بدی است، هرچند برخی همکارانش چنین برداشتی داشتند. در عین حال، دیدگاههای نتانیاهو با نگرش ترامپ همخوانی بیشتری داشت تا با برخی اعضای تیم که مخالف مداخله بودند.
برای ترامپ، ایران چالشی متفاوت از سایر مسائل سیاست خارجی بود. او آن را تهدیدی جدی میدانست و آماده بود برای مهار جمهوری اسلامی ریسکهای بزرگی بپذیرد. دیدگاه نتانیاهو با تمایل ترامپ به تضعیف جمهوری اسلامی همسو بود. همچنین، انگیزهای دیگر در پسزمینه وجود داشت: تلاشهای جمهوری اسلامی برای ترور ترامپ به انتقام کشته شدن قاسم سلیمانی در سال ۲۰۲۰.
با آغاز دوره دوم ریاستجمهوری، اعتماد ترامپ به توان نظامی آمریکا افزایش یافته بود. عملیات موفق نیروهای ویژه برای دستگیری نیکلاس مادورو در ژانویه این اعتماد را تقویت کرده بود.
در کابینه دولت، هگست از حامیان اصلی اقدام نظامی بود. در مقابل، روبیو دیدگاهی محتاطتر داشت و ترجیح میداد سیاست فشار حداکثری ادامه داشته باشد، اما تلاش نکرد ترامپ را از تصمیمش منصرف کند و پس از آغاز جنگ، از موضع دولت دفاع کرد. سوزی وایلز نیز نگرانیهایی درباره پیامدهای جنگ داشت، اما در جلسات نظامی کمتر اظهارنظر مستقیم میکرد و نقش خود را در تسهیل طرح دیدگاههای دیگران میدید. او همچنین نگران آثار اقتصادی و سیاسی جنگ، از جمله افزایش قیمت سوخت و پیامدهای انتخاباتی این موضوع بود، اما در نهایت از عملیات حمایت کرد.
در حلقه نزدیک ترامپ، ونس نگران حمله بود. ونس که کارنامه سیاسیاش را بر مخالفت با مداخلات نظامی بنا کرده بود، چنین جنگی را «اتلاف منابع» و «پرهزینه» توصیف میکرد. با این حال، او کاملا مخالف اقدام نظامی نبود؛ در ژانویه، زمانی که ترامپ به جمهوری اسلامی هشدار داد، ونس از حملهای محدود و تنبیهی، مشابه حمله موشکی آمریکا به سوریه در سال ۲۰۱۷، حمایت کرد.
ونس معتقد بود جنگ با هدف تغییر رژیم در ایران به نتیجه مطلوب منجر نخواهد شد. اما با توجه به احتمال اقدام ترامپ، تلاش کرد او را به سمت گزینهای محدودتر هدایت کند. زمانی که روشن شد رئیسجمهور به عملیات گسترده تمایل دارد، ونس استدلال کرد که در صورت وقوع جنگ، باید با قدرتی قاطع انجام شود تا اهداف سریعتر محقق شوند.
از دیگر نگرانی، تنگه هرمز بود. ونس معتقد بود ایران برتری منطقهای دارد و بسته شدن این مسیر حیاتی انرژی میتواند پیامدهای اقتصادی برای آمریکا، از جمله افزایش قیمت سوخت، در پی داشته باشد.
در روزهای پایانی فوریه، اطلاعات جدیدی مطرح شد که نشان میداد رهبر جمهوری اسلامی قرار است با دیگر مقامهای ارشد دیدار کند، فرصتی که میتوانست امکان حمله مستقیم به او را فراهم کند. همزمان، ترامپ به جمهوری اسلامی فرصتی دیگر برای توافق داد و این روند دیپلماتیک به آمریکا امکان داد تا تجهیزات نظامی بیشتری به منطقه منتقل کند.
در همین دوره، جرد کوشنر و استیو ویتکاف پس از مذاکرات با مقامهای جمهوری اسلامی در عمان و سوئیس، گزارش دادند که توافق بسیار زمانبر است. آنها پیشنهاد تامین سوخت هستهای رایگان را مطرح کرده بودند تا میزان انعطاف جمهوری اسلامی سنجیده شود، اما تهران این پیشنهاد را رد کرد.
در روز پنجشنبه ۲۶ فوریه، حدود ساعت ۵ بعدازظهر، جلسه نهایی در اتاق وضعیت کاخ سفید آغاز شد. تا آن زمان، مواضع همه افراد حاضر مشخص بود و موضوعهای اصلی در جلسات قبلی بررسی شده بود. جلسه حدود یک و نیم ساعت طول کشید.
ترامپ در راس میز نشسته بود. در سمت راست ترامپ جیدی ونس و سپس، سوزی وایلز، جان رتکلیف، دیوید وارینگتون و استیون چونگ نشسته بودند. در سمت مقابل، کرولاین لویت، ژنرال دن کین، هگست و روبیو بودند. این گروه بهقدری محدود و کوچک بود که برخی مقامهای کلیدی، از جمله وزیر خزانهداری و وزیر انرژی، در آن حضور نداشتند.
ترامپ جلسه را با درخواست ارائه آخرین وضعیت آغاز کرد. هگست و ژنرال کین مراحل عملیات نظامی را توضیح دادند. سپس، ترامپ خواست نظر همه افراد حاضر را بشنود.
ونس که مخالفت خود را پیشتر بیان کرده بود، گفت این اقدام را ایده خوبی نمیداند، اما در صورت تصمیم رئیسجمهوری، از آن حمایت خواهد کرد. وایلز نیز گفت اگر ترامپ تشخیص دهد این اقدام برای امنیت ملی ضروری است، باید آن را انجام دهد.
رتکلیف درباره تصمیمگیری نظر مستقیم نداد، اما به اطلاعات جدیدی اشاره کرد که نشان میداد رهبران جمهوری اسلامی قرار است در مکانی مشخص گرد هم آیند. او گفت در صورت تعریف محدود، امکان تحقق نوعی تغییر از جمله هدف قرار دادن رهبر جمهوری اسلامی وجود دارد.
وارینگتون اعلام کرد این اقدام از نظر حقوقی انجامپذیر است. او در پاسخ به درخواست ترامپ برای ابراز نظر شخصیاش، گفت اگر اسرائیل قصد اقدام داشته باشد، آمریکا نیز باید همراه شود.
چونگ پیامدهای رسانهای را مطرح کرد و یادآور شد که ترامپ با وعده عدم ورود آمریکا به جنگهای جدید انتخاب شده بود. او پرسید چگونه میتوان این تغییر موضع را توضیح داد، اما در نهایت تصمیم را به رئیسجمهوری واگذار کرد. لویت نیز گفت تیم رسانهای هر تصمیمی را مدیریت خواهد کرد.
هگست بر ضرورت اقدام تاکید کرد و گفت این کار دیر یا زود باید انجام شود. ژنرال کین محتاطانه خطرات و آثار احتمالی بر ذخایر تسلیحاتی را توضیح داد، بدون آنکه نظر قطعی ارائه دهد. او و دیگر فرماندهان نحوه اجرای عملیات و توانایی آمریکا در تضعیف توان نظامی جمهوری اسلامی را تشریح کردند.
روبیو موضع مشخصتری ارائه داد و گفت اگر هدف تغییر رژیم یا قیام داخلی باشد نباید اقدام کرد، اما اگر هدف نابودی برنامه موشکی جمهوری اسلامی باشد، این هدف قابل دستیابی است.
در نهایت، همه تصمیم را به ترامپ واگذار کردند. او اعلام کرد: «فکر میکنم باید این کار را انجام دهیم.» و تاکید کرد باید مانع دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای شد و توان موشکیاش باید محدود شود.
ژنرال کین به ترامپ گفت تا ساعت ۴ بعدازظهر روز بعد برای تصمیمگیری فرصت دارد. روز بعد، ترامپ در هواپیمای ریاستجمهوری، ۲۲ دقیقه پیش از پایان مهلت، دستور نهایی را صادر کرد: «عملیات خشم حماسی تایید شد. هیچ لغوی در کار نیست. موفق باشید.»

