با گذشت پنج هفته از آغاز جنگ در ایران، در شرایطی که تنگه هرمز عملا بسته است، قیمت سوختهای فسیلی بهسرعت افزایش یافته و خطر گسترش درگیری همچنان پابرجا است، دستکم یک برنده روشن وجود دارد: فناوریهای مرتبط با انرژیهای تجدیدپذیر مانند انرژی خورشیدی، بادی و باتریها. حوزهای که به باور اندی براون، کارشناس مسائل چین در سمافور، بهطور گسترده تحت سلطه چین است.
به نوشته براون، کارشناسان حتی پیش از آغاز جنگ اخیر نیز، رقابت جهانی بر سر آینده انرژی را بهعنوان نبردی میان «کشورهای نفتی» به رهبری آمریکا، بزرگترین تولیدکننده نفت و گاز جهان، و «کشورهای الکتریکی» با محوریت چین توصیف میکردند؛ کشوری که بیش از ۷۰ درصد تجهیزات سبز جهان را تامین میکند.
جنگ ایران این رقابت را تشدید کرد، زیرا بار دیگر نشان داد اقتصاد جهانی تا چه اندازه در برابر شوکهایی که از خاورمیانه ناشی میشوند، آسیبپذیر است. قیمت نفت خام به بالاترین سطح چند سال اخیر رسیده و این تهدید جدی وجود دارد که بیشتر هم بشود؛ آنچه خطر رکود اقتصاد جهانی را مطرح میکند. عرضه گاز طبیعی نیز در معرض خطر است، بهویژه با حملات به زیرساختهای الانجی در قطر که یکی از تولیدکنندگان اصلی در جهان است.
در آسیا، اقتصادهای صنعتی برای پر کردن خلا انرژی، بار دیگر به زغالسنگ بازگشتهاند. با این حال، یک گذار جهانی به سوی فناوریهای سبز در حال وقوع است؛ روندی که پکن را در موقعیتی قرار خواهد داد که در زمان پایان این بحران، با کنترل قویتر بر انرژی جهانی، پایه تولید تقویتشده و جهانی که هرچه بیشتر به زنجیرههای تامین چین وابسته شده است، از آن خارج شود.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
اقتصادهای آسیایی که بخش عمده نفت و الانجی عبوری از تنگه هرمز را مصرف میکنند، نخستین کشورهایی بودند که پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، به سراغ راهکارهای سبز رفتند. در هند، فروش ریکشای برقی و اجاقهای القایی بهشدت افزایش یافت. رانندگان در تایلند بهطور گسترده به خودروهای برقی روی آوردند تا از صف طولانی پمپبنزینها اجتناب کنند و اندونزی هم پروژههای خورشیدی و زمینگرمایی را تسریع کرد.
در اروپا نیز گذار سبز شتاب تازهای گرفت. بریتانیا مقرراتی وضع کرد که استفاده از پمپهای حرارتی را در اکثر خانههای جدید الزامی میکند. در آلمان، یانیک نولدن، مدیرعامل شرکت زولارهندل۲۴ (Solarhandel24) میگوید تماس مشتریان بالقوه سه برابر شده و به بلومبرگ گفته که «یکباره ورق برگشته است».
اندی براون در ادامه دلایلی را که نشان میدهد پکن حتی پس از پایان این جنگ، نیز دستاوردهایش را حفظ و تقویت خواهد کرد، برمیشمارد. نخست اینکه روی آوردن جهان به فناوریهای سبز برای مقابله با بحران انرژی ناشی از جنگ، روندهای موجود را تسریع کرده است. به گفته فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی، در سال ۲۰۲۵، انرژیهای تجدیدپذیر ۸۵ درصد از کل ظرفیت جدید تولید برق در جهان را تشکیل دادند که انرژی خورشیدی در صدر آن قرار داشت.
مصرفکنندگان نیز برای یافتن راهحلهای خانگی برای کاهش مصرف انرژی انگیزه بالایی دارند. آنها نه صرفا برای نجات سیاره، بلکه از سر ضرورت عینی، به سمت انرژی سبز میروند. ممکن است سالها طول بکشد تا عرضه الانجی از خلیج فارس بهطور کامل بازیابی شود و تا آن زمان بسیاری از خانوارها به فناوریهایی روی آوردهاند که آنها را از وابستگی به خاورمیانه بینیاز میکند.
در بخش عرضه، چین یک ابرقدرت سبز است. ظرفیت تولیدی آن نهتنها نیازهای داخلی این کشور را تامین میکند (پکن هر روز بهاندازه ظرفیت یک نیروگاه هستهای، به شبکه انرژی خورشیدی خود اضافه میکند) بلکه برای سبز کردن سایر نقاط جهان نیز مازاد کافی دارد.
خودروسازان چینی که با رکود داخلی ناشی از مازاد تولید مواجهاند، اکنون به بازارهای خارجی برای رشد امید بستهاند و سرمایهگذاران نیز در انتظار سودهای کلاناند. سهام شرکت جیلی، غول خودروهای برقی چین، از آغاز جنگ حدود ۳۰ درصد رشد کرده و شرکت سیایتیال (CATL)، بزرگترین تولیدکننده باتری جهان، ۲۸ درصد افزایش ارزش داشته است.
در واقع چین بهعنوان یک «کشور الکتریکی»، بیش از یک دهه است که برای این رویارویی با آمریکا، «کشور نفتی»، برنامهریزی کرده است. گرایش چین به انرژیهای سبز از ابتدا هم بیشتر یک پروژه سیاسی بود تا صرفا زیستمحیطی و با هدف کاهش آسیبپذیری در برابر اختلالات انرژی وارداتی، تثبیت برتری تولیدی در سطح جهان و وابسته کردن جهان به زنجیرههای تامین خود برای تقویت نفوذ ژئوپولیتیک پکن انجام گرفت.
تاتیانا میترووا و آن-سوفی کوربو، پژوهشگران مرکز سیاست انرژی جهانی دانشگاه کلمبیا، سال گذشته پیشبینی کردند که «برای سلطه بر انرژی در جهان رقابتی ناپایدار و نامتقارن شکل خواهد گرفت که هیدروکربنها را در برابر الکترونها قرار میدهد و چشمانداز انرژی و ژئوپولیتیک دهه آینده را تعیین میکند.» این رقابت اکنون به مرحلهای تعیینکننده، به سود چین، وارد شده است.
اختلاف نظرها
بحران انرژی بسیاری از کشورها را در برابر یک دوراهی جدی قرار داده است. آنها از یک سو نیاز فوری به استفاده از فناوریهای سبز برای جایگزینی جریانهای ناپایدار سوختهای فسیلی را درک میکنند، اما از سوی دیگر، تمایلی ندارند وابستگی خود به چین را عمیقتر کنند.
این مقاومت احتمالا در میان دولتهای اروپایی که هنوز از تهدیدهای سال گذشته پکن برای قطع صادرات عناصر نادر خاکیــ ضروری برای فناوریهای پاکــ نگراناند و از تضعیف بیشتر صنایع سبز داخلی خود هراس دارند، شدیدتر خواهد بود.
درباره احتمال استفاده چین از تجهیزات سبز برای جاسوسی یا خرابکاری هم نگرانیهای گستردهای جود دارد. برای مثال، دولت بریتانیا هفته گذشته طرح یک شرکت چینی به نام مینگیانگ (Ming Yang) را برای سرمایهگذاری در یک کارخانه تولید پرههای توربین بادی در اسکاتلند، به دلایل امنیتی، رد کرد.
رهبران صنعتی اروپا برای حل این چالشها، خواستار حمایت دولتها از جمله اختصاص یارانهها و معافیتهای مالیاتی شدهاند تا بتوانند با رقبای چینی که محصولاتشان را با قیمتهایی بیرقیب عرضه میکنند، رقابت کنند.
