گزارشهای دریافتی از شهرهای مختلف ایران در روز دوشنبه ۱۰ فروردین نشان میدهد که همزمان با سیویکمین روز جنگ و ادامه حملات آمریکا و اسرائیل به مواضع و شخصیتهای جمهوری اسلامی، سپاه پاسداران و سازمان بسیج بهطور گسترده از کودکان و نوجوانان در ایستبازرسیها، گشتهای خیابانی و ماموریتهای نظامی استفاده میکنند و بهگفته شاهدان عینی، این روند در هفتههای اخیر، بهشکل بیسابقهای افزایش یافته است.
بر اساس اطلاعات رسیده به ایندیپندنت فارسی، در تهران، کرج، اصفهان، مشهد، رودهن، کرمانشاه و چند شهر دیگر، حضور نوجوانان ۱۲ تا ۱۶ ساله با لباس بسیجی و در برخی موارد سلاح در دست، به پدیدهای هرروزه تبدیل شده است و در بسیاری از ایستبازرسیها، این نوجوانان نهتنها در کنار نیروهای رسمی حضور دارند، بلکه در برخی موارد عملا کنترل عبور و مرور را نیز به دست گرفتهاند.
یکی از ساکنان تهران که در محدوده اتوبان ارتش زندگی میکند، به ایندیپندنت فارسی میگوید: «چند شب پیش در یکی از ایستبازرسیهای محلهمان پسری را دیدم که بهسختی شاید ۱۳ یا ۱۴ سال داشت و اسلحه در دست گرفته بود. حتی بلد نبود چطور با مردم صحبت کند. معلوم بود او را تازه آوردهاند.» او افزود: «اینها نیرو ندارند و از بچههایی که خانوادههایی فقیر، با پرداخت پول، سوءاستفاده میکنند.»
یک مغازهدار در منطقه مهرشهر کرج هم گفت: «شبها که ایست میگذارند، چند تا نوجوان کنار بسیجیها هستند. بعضی وقتها حتی خودشان ماشینها را نگه میدارند. ما اول فکر میکردیم داوطلباند، ولی بعد فهمیدیم سازماندهی شدهاند. میخواهند سپر انسانی درست کنند و با مظلومنمایی بگویند کودکان غیرنظامی را میکشند.»
در اصفهان، یک راننده تاکسی به ایندیپندنت فارسی گفت: «دو شب پیش یک ایستبازرسی بود که سه تا کودک احتمالا ۱۲ تا ۱۵ و ۱۶ ساله آنجا بودند. یکیشان اسلحه داشت. خیلی عجیب بود. مردم هم چیزی نمیگفتند، ولی همه شوکه بودند.»
این روایتها در حالی منتشر میشود که مقامهای رسمی جمهوری اسلامی نیز بهطور مستقیم به کاهش سن مشارکت در فعالیتهای امنیتیــنظامی و سوءاستفاده از کودکان اذعان کردهاند. ازجمله رحیم نادعلی، معاون فرهنگی هنری سپاه محمد رسولالله تهران بزرگ، که هفته گذشته اعلام کرد در طرحهای جدید «مدافعان امنیت»، امکان ثبتنام افراد از سن ۱۲ سالگی فراهم شده است. به گفته او، این افراد در قالب گشتهای اطلاعاتی، ایستبازرسیها و ماموریتهای پشتیبانی به کار گرفته میشوند.
همزمان، گزارشهایی از افزایش شدید شمار ایستبازرسیها در شهرهای مختلف ایران، پس از توقف حملات اسرائیل به مراکز ایستبازرسی منتشر شده است. منابع محلی میگویند در تهران بهتنهایی صدها ایست موقت و سیار ایجاد شده و همین مسئله نیاز به نیروی انسانی را بهشدت افزایش داده است؛ کمبودی که بهگفته شاهدان، اکنون با بهکارگیری کودکان و نوجوانان جبران میشود.
در این میان، کشته شدن علیرضا جعفری، کودک ۱۱ ساله، تنها یکی از نمونههایی است که ابعاد این روند را آشکار کرده است. روزنامه همشهری نوشته او که دانشآموز کلاس پنجم بود، در جریان حمله پهپادی به یک ایستبازرسی در تهران کشته شده است.
بر اساس روایت مادرش، پدر علیرضا که عضو سپاه پاسداران است، به دلیل «کمبود نیرو» او را با خود به محل خدمت برده بود. این کودک بعدتر از سوی نهادهای مرتبط با بسیج بهعنوان فردی مغرفی شد که «حین انجام خدمت شهید شد».
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
با این حال، منابعی که با ایندیپندنت فارسی گفتگو کردند تاکید میکنند که این مورد استثنا نیست و نشانهای از یک روند گستردهتر است. یکی از ساکنان مشهد گفت: «الان خیلی از این بچهها را میبینیم. بعضیها حتی لباس درست ندارند، ولی اسلحه دستشان است. مشخص است که دارند جای خالی نیروها را پر میکنند.»
از سوی دیگر، یک معلم در شیراز هم میگوید: «چند دانشآموز مدرسه خودمان را شبها در گشت و ایستبازرسی بسیج دیدم. این خیلی خطرناک است. هم برای خودشان، هم برای جامعه.»
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که طی هفتههای گذشته، شمار زیادی از نیروهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی در حملات هدفمند کشته شدهاند. تحلیلگران معتقدند که همین مسئله در بدنه نیروهای سرکوبگر خلا ایجاد کرده و حکومت را به سمت استفاده از نیروهای کمسنوسال سوق داده است.
در کنار مسئله کمبود نیروی انسانی، برخی از مردم و ناظران نیز این نگرانی را مطرح میکنند که بهکارگیری کودکان در ایستبازرسیها و نقاط حساس در جنگ جاری، میتواند پیامدهای تبلیغاتی و رسانهای نیز برای جمهوری اسلامی داشته باشد. به گفته این منابع، حضور افراد کمسنوسال در چنین موقعیتهایی در صورت هدف قرار گرفتن این نقاط، میتواند بهعنوان نشانهای از «تلفات غیرنظامی» در روایت رسمی حکومت استفاده شود؛ موضوعی که نگرانیها را درباره احتمال استفاده ابزاری از کودکان در شرایط جنگی افزایش داده است.
انتشار ویدیوهایی از حضور نیروهای عراقی حشدالشعبی در ایران نیز توجهها را جلب کرده است. برخی منابع این حضور را نشانهای دیگر از کمبود نیروی انسانی در ساختار امنیتی جمهوری اسلامی میدانند که اکنون هم با استفاده از نیروهای خارجی و هم با بهکارگیری نوجوانان، جبران میشود.
سوءاستفاده از کودکان زیر ۱۸ سال بهعنوان نیروهای نظامی در حالی انجام میشود که طبق کنوانسیون حقوق کودکان در سازمان ملل متحد که جمهوری اسلامی نیز به آن پیوسته، بهکارگیری افراد زیر ۱۸ سال در فعالیتهای نظامی، حتی به صورت داوطلبانه کاملا ممنوع است. بهکارگیری افراد زیر ۱۵ سال در درگیریهای مسلحانه هم طبق معیارهای دیوان کیفری بینالمللی، مصداق «جنایت جنگی» محسوب میشود. نهادهای حقوق بشری نیز بارها درباره این موضوع هشدار داد و آن را نقض آشکار تعهدات بینالمللی ایران در زمینه حقوق کودک دانستهاند.
با این حال پیشینه این مسئله در جمهوری اسلامی به دههها پیش بازمیگردد. به طور مثال در جریان جنگ ایران و عراق نیز هزاران نوجوان در قالب نیروهای بسیج به جبههها اعزام شدند؛ روندی که بعدها در اشکال مختلف ادامه یافت. در سالهای اخیر هم گزارشهای متعددی از حضور نوجوانان در سرکوب اعتراضات خیابانی منتشر شده بود، اما آنچه اکنون در حال رخ دادن است، ابعاد تازهای پیدا کرده است، زیرا این بار در میانه یک جنگ فعال و در شرایطی که پایگاهها و شخصیتهای جمهوری اسلامی هدف حملات خارجی قرار دارند، کودکان و نوجوانان مستقیما در موقعیتهای پرخطر مانند ایستبازرسیها هدف قرار میگیرند.
