باوجود اینکه در افغانستان میلیون‌ها نفر زیر خطر فقر به سر می‌برند، قیمت زمین و املاک در قیاس با ماه‌های نخست حاکمیت رژیم طالبان در افغانستان، یعنی چهار سال و نیم قبل، بالا رفته و کمک‌های بشردوستانه، ارسال پول از سوی مهاجران افغان برای خانواده‌هایشان در افغانستان و همچنین گسترش استخراج معادن و منابع زیرزمینی هم باعث شده است حجم پول در گردش در اقتصاد افغانستان بالا بماند.

محمد عثمان، یکی از ساکنان هرات، حدود دو سال قبل در شهرستان انجیل این استان در مسیر فرودگاه هرات ۵۰۰ مترمربع زمین به قیمت ۱۳۰ هزار دلار خرید، اما اکنون برای این قطعه زمین خریداری پیدا شده است که حاضر است تا ۳۰۰ هزار دلار بپردازد. او به ایندپندنت فارسی گفت که علاقه‌مندی برای خرید زمین افزایش یافته است و به دلیل اینکه زمین او در موقعیت مناسب و در حاشیه خیابان اصلی قرار دارد، متقاضیان خرید زمین با او تماس می‌گیرند. 

او می‌گوید: «بله مردم فقیر شده‌اند، اما قیمت زمین هم بالا رفته است. خوب شد من این زمین را خریداری کردم. حالا قیمت آن حسابی بالا رفته است. من فعلا قصد فروش زمین را ندارم و می‌خواهم خودم ساخت‌و‌ساز کنم.» 

او تصریح کرد که یکی از دلایل افزایش قیمت زمین در افغانستان، بازگشت تعداد قابل‌توجهی از مهاجران از ایران و پاکستان است که بخشی از پول آن‌ها وارد بازار املاک شده و در این بخش به گردش افتاده است. 

با این حال افزایش قیمت زمین و ملک در افغانستان به معنی رشد اقتصادی در دوران حاکمیت طالبان نیست و از نظر بسیاری از سرمایه‌داران در افغانستان، سرمایه‌گذاری در زمین و املاک راهکاری برای حفظ سرمایه به شمار می‌رود. 

پس از سقوط نظام جمهوریت، میزان بی‌اعتمادی به سیستم بانکداری در افغانستان بسیار بالا رفت. در آن زمان بانک‌ها سپرده‌های مردم را به‌ طور کامل پس نمی‌دادند و پول آن‌ها را به صورت سهمیه‌‌بندی و هفتگی با مبالغ بسیار کم پرداخت می‌کردند. این وضعیت باعث شد بسیاری از سرمایه‌داران پول‌هایشان را از بانک‌ها خارج کنند و آن‌ها را به ارز تبدیل و در خانه‌ نگهداری کنند یا به سراغ خرید زمین و ملک بروند. 

یکی از دلایل دیگر افزایش تقاضا برای ملک، کمبود فرصت‌های امن برای سرمایه‌گذاری در دوران حاکمیت مجدد رژیم طالبان است. در شرایطی که نظام بانکی افغانستان ضعیف شده، بازارهای مالی توسعه نیافته‌اند و بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی با خطر همراه است، بسیاری از افراد ترجیح می‌دهند سرمایه خود را به دارایی‌های فیزیکی مانند زمین، خانه یا مغازه تبدیل کنند. به همین دلیل بازار املاک برای بسیاری از سرمایه‌داران کوچک به محلی برای حفظ سرمایه تبدیل شده است. 

از سوی دیگر با سقوط نظام جمهوریت در افغانستان، صدها هزار تن از مردم افغانستان به کشورهای اروپایی و آمریکایی مهاجرت کردند. بخشی از این مهاجران برای کمک به خانواده‌ها و دوستان خود در شرایط اقتصادی دشوار پول، ارسال کنند و این حواله‌های مالی توانسته‌اند بخشی از اقتصاد افغانستان را سر پا نگه دارند. 

ایمل ۲۶ سال دارد و در شهر شیکاگو آمریکا زندگی می‌کند. او ماهانه حدود ۷۰۰ دلار به خانواده‌اش در کابل کمک مالی می‌کند. او به ایندیپندنت فارسی می‌گوید: «من سه برادر دارم و همه از وقتی طالبان آمدند، بیکارند و اگر من پول نفرستم، زندگی‌شان نمی‌گذرد. خدا را شکر من اینجا کار می‌کنم و پول برای خانواده می‌فرستم. زندگی در افغانستان سخت شده است و مردم فقیر شده‌اند.» 

ناصر معین، استاد دانشکده اقتصاد در افغانستان، هم به ایندیپندنت فارسی می‌گوید فعال بودن نسبی بازارهای افغانستان نشانه سلامت اقتصاد نیست، بلکه بیشتر بیانگر تداوم یک اقتصاد معیشتی و «بقامحور» است. او توضیح می‌دهد: «بخش بزرگی از گردش پول در بازارها از طریق مصرف روزمره خانوارها، فعالیت‌های خرد، کارهای روزمزدی، حواله‌های مهاجران، کمک‌های بشردوستانه و مبادلات غیررسمی تامین می‌شود. به همین دلیل، هرچند سرمایه‌گذاری‌های بزرگ کاهش یافته است، حداقل سطح دادوستد برای تامین نیازهای اولیه مردم همچنان ادامه دارد.» 

او تاکید کرد پول‌های ارسالی مهاجران، کمک‌های بشردوستانه و فعالیت‌های اقتصادی غیررسمی سه منبع اصلی برای حفظ حداقل تحرک اقتصادی افغانستان‌اند و این منابع‌اند که توانسته‌اند بخشی از قدرت خرید مردم و گردش نقدینگی در بازارها را حفظ کنند. با این حال هشدار داد که «این منابع نمی‌توانند در درازمدت جایگزین تولید، سرمایه‌گذاری، اشتغال پایدار و رشد واقعی اقتصادی شوند. بنابراین، این عوامل از فروپاشی کامل بازار جلوگیری می‌کنند، اما به‌ تنهایی زمینه‌ساز توسعه پایدار نیستند.» 

با سقوط حکومت افغانستان و روی کار آمدن رژیم طالبان، میلیون‌ها شهروند افغانستان زیر خطر فقر زندگی می‌کنند. به همین دلیل مقدار قابل‌توجهی کمک‌های بشردوستانه از طریق نهادهای وابسته به سازمان ملل متحد در افغانستان توزیع می‌شود. 

بخشی از سرمایه‌هایی که از فعالیت‌های غیررسمی مانند تجارت یا استخراج معادن به دست می‌آیند هم اغلب به بازار املاک وارد می‌شود. در بسیاری از موارد خرید زمین و خانه برای سرمایه‌گذاران به‌عنوان راهی برای حفظ ارزش دارایی در برابر بی‌ثباتی اقتصادی محسوب می‌شود. 

رژیم طالبان استخراج معادن و منابع زیرزمینی را افزایش داده‌ است و گزارش‌ها نشان می‌دهد که بخشی از مقام‌های ارشد طالبان و هواداران آنان از قراردادهای استخراج معادن منتفع می‌شوند. این موضوع باعث شده است که بخشی از پول حاصل از استخراج منابع طبیعی افغانستان در داخل این کشور به گردش بیفتد. 

در مجموع آنچه این روزها در بازارهای افغانستان دیده می‌شود، بیشتر به یک اقتصاد مصرفی و وابسته شباهت دارد که در آن، بخش قابل‌توجهی از پول از بیرون کشور یا از فعالیت‌های غیررسمی وارد بازار می‌شود و سپس در داخل به گردش می‌افتد. به همین دلیل ممکن است بازارها در ظاهر فعال به نظر برسند و حتی قیمت املاک افزایش یابد، اما این وضعیت لزوما به معنای رشد اقتصادی پایدار و افزایش واقعی تولید در افغانستان تحت حاکمیت طالبان نیست.