نشریه تلگراف در گزارشی مدعی شد که روسیه محرمانه میلیاردها دلار پول نقد به ایران ارسال کرده است تا به حفظ ثبات حکومت جمهوری اسلامی کمک کند. 

بر اساس این گزارش، یک بانک دولتی روسیه تنها چند روز پس از آنکه دونالد ترامپ در نخستین دوره ریاست‌جمهوری‌اش تحریم‌های شدید علیه تهران اعمال کرد، انتقال پول نقد به ایران را آغاز کرد. مجموع این انتقال‌ها حدود ۲.۵ میلیارد دلار برآورد می‌شود.

طبق اسناد به‌دست‌آمده، نزدیک به پنج تن اسکناس در ۳۴ محموله بزرگ طی یک بازه چهار‌ماهه در سال ۲۰۱۸ از روسیه به ایران منتقل شد. ارزش هر محموله بین ۵۷ تا ۱۱۵ میلیون دلار بوده و این انتقال‌ها میان بانک پرومس‌ویازبانک در خیابان اسمیربوفسکایای مسکو و بانک مرکزی ایران در بلوار میرداماد تهران انجام شده است. 

نشریه تلگراف می‌نویسد این پرداخت‌های پنهانی نشان‌دهنده سطحی عمیق‌تر از روابط روسیه و جمهوری اسلامی است. تهران و مسکو با دور زدن تحریم‌ها و سازوکارهای مالی متعارف، تلاش کرده‌اند منابع مالی لازم برای حفظ ثبات اقتصادی و سیاسی جمهوری اسلامی را فراهم کنند. نگرانی‌هایی نیز مطرح شده است که چنین انتقال‌هایی ممکن است همچنان ادامه داشته باشد، به‌ویژه در شرایطی که جمهوری اسلامی پهپادهای انتحاری شاهد-۱۳۶ و موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد فتح-۳۶۰ را برای حمایت از جنگ روسیه در اوکراین در اختیار مسکو قرار می‌دهد.

این انتقال‌های مالی پس از آن آغاز شد که جمهوری اسلامی در سال ۲۰۱۸ موجی از اعتراض‌های مرتبط با مشکلات اقتصادی را به‌شدت سرکوب کرد. نخستین محموله در ۱۳ اوت ۲۰۱۸، تنها یک هفته پس از امضای فرمان اجرایی دونالد ترامپ برای اعمال تحریم‌های جدید علیه ایران، ارسال شد. این محموله ۱۱۰ کیلوگرم اسکناس به ارزش ۵۷.۳ میلیون دلار را شامل می‌شد که احتمالا با قطار به بندر آستراخان منتقل شده، سپس از طریق دریای خزر به بندر امیرآباد در ایران رسیده و در نهایت، با قطار به تهران ارسال شده بود.

بر اساس وزن و ارزش محموله‌ها، گمان می‌رود اسکناس‌ها عمدتا به‌صورت اسکناس‌های ۵۰۰ یورویی بسته‌بندی شده باشند، هرچند ارزش آن‌ها در اسناد به دلار آمریکا ثبت شده است.

آنا بورشفسکایا، کارشناس سیاست روسیه در خاورمیانه، به نشریه تلگراف گفت این انتقال‌ها نشان می‌دهد روسیه در دوره‌های بحرانی از روش‌های نوآورانه برای حمایت از جمهوری اسلامی استفاده می‌کند، بدون آنکه به مداخله نظامی مستقیم متوسل شود.

به عقیده آشا کسلبری هرناندز، مشاور ارشد سابق وزارت خارجه آمریکا در امور خاورمیانه، استفاده از پول نقد به روسیه امکان داده است حمایتش از جمهوری اسلامی را پنهان نگه دارد. این روش نشان‌دهنده میزان سرمایه‌گذاری کرملین بر بقای رژیم حاکم بر ایران و احتمالا از سر ضرورت انجام شده است. استفاده از پول نقد همچنین به‌عنوان راهی برای دور زدن مخالفت گسترده جامعه بین‌المللی توصیف شده است.

در گزارش تلگراف همچنین آمده این مبالغ ممکن است در ازای خریدهای نظامی از جمله تجهیزات، تسلیحات، سامانه‌های موشکی یا قطعات مرتبط پرداخت شده باشد، یا حتی به حمایت از نهادهایی مانند سپاه پاسداران تخصیص داده شده باشد. با توجه به تحریم‌های گسترده‌ علیه هر دو کشور و قطع دسترسی ایران به نظام‌های بانکی بین‌المللی مانند سوییفت، استفاده از پول نقد به‌عنوان ابزار مبادله چندان دور از انتظار نبوده است.

پرومس‌ویازبانک که پیش‌تر بانک خصوصی بود، در سال ۲۰۱۷ دولتی و به نهادی برای تامین مالی بخش دفاعی روسیه و دور زدن تحریم‌های آمریکا تبدیل شد. زمان این انتقال‌های مالی، مدیریت بانک بر عهده پتر فرادکوف، فرزند رئیس پیشین سازمان اطلاعات خارجی روسیه، بود. او در ژانویه ۲۰۱۸ به این سمت منصوب شد و پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، تحت تحریم بریتانیا و آمریکا قرار گرفت. این بانک نیز بعدها تحریم‌ و به مشارکت در فعالیت‌های مداخله‌جویانه انتخاباتی به‌نفع کرملین متهم شد.

بر اساس سوابق تجاری، پول‌های ارسال‌شده به بانک مرکزی ایران در تهران تحویل داده شده‌اند. آن زمان، ریاست بانک مرکزی ایران را عبدالناصر همتی بر عهده داشت که دوره‌ای پرتنش هم‌زمان با پیامدهای تحریم‌های آمریکا بود. ریچارد نفیو، معاون فرستاده ویژه آمریکا در دولت بایدن، به نشریه تلگراف گفت این پرداخت‌ها ممکن است با هدف تثبیت اقتصاد ایران و حمایت از ارزش پول ملی انجام شده باشد.

در ادامه گزارش به تشدید تنش‌ها میان ایران و آمریکا اشاره شده است. ایالات متحده هم‌زمان با سرکوب گسترده اعتراضات در ایران، حضور نظامی خود را در خلیج فارس افزایش داده و ناوهای جنگی متعددی را به منطقه اعزام کرده است. طبق گزارش گروه‌های حقوق بشری، در جریان سرکوب این اعتراضات دست‌کم ۶ هزار نفر کشته شده‌اند.

روابط مسکو و تهران پس از حمله روسیه به اوکراین گسترش پیدا کرده و به همکاری‌های نظامی و خرید پهپادهای ایرانی منجر شده است. بازگشت عبدالناصر همتی به ریاست بانک مرکزی ایران در پایان سال گذشته، هم‌زمان با آغاز دوباره اعتراض‌های سراسری، این احتمال را مطرح می‌کند که بار دیگر انتقال‌های مالی مشابهی میان روسیه و جمهوری اسلامی در جریان باشد. 

به عقیده برخی کارشناسان، با توجه به شدت اعتراض‌های اخیر و اهمیت بقای جمهوری اسلامی برای روسیه، احتمال افزایش این نوع حمایت‌های مالی نسبت به سال ۲۰۱۸ وجود دارد.

بورشفسکایا احتمال می‌دهد انگیزه مسکو از ارسال اسکناس این بوده است که «با پول نقد کارهای بسیار بیشتری می‌توان انجام داد که ردیابی‌شان عملا ناممکن است».

او در ادامه افزود: «به نظر من، روسیه اکنون کمک بیشتری می‌کند و این متناسب با شرایط فعلی است، زیرا رژیم حاکم بر ایران نسبت به سال ۲۰۱۸ به حمایت بیشتری نیاز دارد. این اعتراض‌ها بزرگ‌ترین موج ناآرامی‌هایی است که رژیم طی سال‌های اخیر با آن مواجه شده و حتی شایعاتی درباره احتمال فرار خامنه‌ای به مسکو مطرح شده است. این‌ موضوع که روسیه حمایت نظامی فوری و مستقیم ارائه نکرده ممکن است این تصور را ایجاد کند که اتفاق خاصی در جریان نیست. اما واقعیت برعکس است. این دقیقا همان نوع حمایتی است که باید در موردش نگران بود.»