در شرایطی که مقامهای دولت چهاردهم بر تداوم تخصیص ارز ترجیحی به حوزه دارو و درمان تاکید دارند، افزایش شتابان قیمت دارو و تجهیزات پزشکی بهخصوص با آغاز فصل زمستان، درباره ناتوانی بیماران در ادامه روند درمان نگرانیهای گستردهای را ایجاد کرده است. این نگرانی از آن جهت اهمیت دارد که از ابتدای سال، تورم بخش دارویی در چند مرحله به افزایش مکرر قیمتها و همزمان نایابی برخی اقلام دارویی در داروخانهها انجامیده است.
رئیس سازمان نظام پزشکی شیراز روز یکشنبه با اشاره به این وضعیت اعلام کرد قیمت پایه داروها بهشدت افزایش یافته و این روند عمدتا ناشی از رشد نرخ ارز و حذف عملی ارز ترجیحی در حوزه دارو است. او تاکید کرد اگرچه بهطور رسمی از حذف ارز ترجیحی سخن گفته نمیشود، آثار آن در بازار دارویی کاملا مشهود است و در صورت تداوم این روند، طی ماههای آینده فشار مضاعفی به مردم و بیماران وارد خواهد شد و دسترسی به برخی اقلام دارویی بیشازپیش دشوار میشود.
بر اساس اظهارات فعالان حوزه درمان و داروسازان، بهای حدود ۸۰ درصد داروها افزایش یافته و این روندی هنوز متوقف نشده است. همزمان، مشکلات مالی داروخانهها نیز تشدید شده است. به طوری که بسیاری از داروخانهها توان خرید دارو را ندارند و چکهای آنها پاس نمیشود. این وضعیت شرکتهای دارویی را از تامین دارو برای بخشی از شبکه توزیع ناتوان و زنجیره تامین دارو را مختل کرده است.
افزایش ۳۰۰ درصدی قیمت و درمان ناقص
در روزهای اخیر، سخنگو و عضو هیئتمدیره انجمن داروسازان ایران از افزایش ۳۰۰ درصدی قیمت برخی داروها خبر داد. به گفته او، همزمانی تحریمها، تاخیر در تخصیص ارز و ناکارآمدی نظام بیمهای باعث شده است بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ دارو با کسری مواجه شوند. وضعیتی که دیگر محدود به بیماران خاص نیست و بیماران مبتلا به بیماریهای شایع را نیز درگیر کرده است.
هادی احمدی، عضو هیئتمدیره انجمن داروسازان، از گسترش پدیده «درمان ناقص» در ایران خبر داد و افزود بسیاری از بیماران به دلیل ناتوانی مالی، دارو را بهصورت کامل تهیه نمیکنند. او گفت در مواردی که پزشک مصرف دارو را برای یک دوره کامل، مثلا یک ماهه، تجویز میکند، بیمار تنها قادر به خرید مقدار محدودی از دارو برای چند روز است و ناچار درمان را بهصورت ناقص ادامه میدهد؛ وضعیتی که پیامدهای درمانی و اجتماعی جدی در پی دارد.
شدت گرانی به حدی رسیده که مدیرعامل سازمان بیمه سلامت از ناممکن بودن افزایش سطح پوشش بیمهای داروها خبر داده است. محمدمهدی ناصحی اعلام کرد آخرین ابلاغیههای سازمان غذا و دارو مربوط به افزایش قیمت دارو در سامانههای بیمه سلامت اعمال شده است، اما با توجه به منابع موجود، در صورت افزایش دوباره قیمتها امکان گسترش پوشش بیمهای وجود نخواهد داشت.
گزارشهای میدانی رسانههای داخلی نیز ابعاد این بحران را عیان میکند. پدر یک کودک بیمار در گفتگو با رسانهها اعلام کرد هزینه داروهای فرزندش از حدود ۸۰۰ میلیون تومان به بیش از ۲.۵ میلیارد تومان افزایش یافته؛ رقمی که ادامه درمان را برای خانواده عملا غیرممکن کرده و آنها را در آستانه توقف درمان قرار داده است.
کمبود دارو از بیماران مبتلا به دیابت تا مشکلات اعصاب و روان
بحران دارو تنها به بیماریهای خاص و سرطان محدود نمانده است. یکی از ساکنان تهران در گفتگو با خبرنگار ایندیپندنت فارسی، از کمبود داروهای موردنیاز بیماران مبتلا به دیابت در مناطق مختلف تهران خبر داد و گفت داروی ترکیبی جدیدی که پزشک برای مراحل درمان تجویز میکند، در بسیاری از داروخانهها موجود نیست. او افزود داروخانههایی که این دارو را دارند، نیز غالبا با بیمه سلامت قرارداد ندارند و هزینهها باید بهصورت آزاد پرداخت شود.
داروهای بیماران اعصاب و روان نیز در فهرست اقلامی قرار گرفته که علاوه بر گرانی، با کمبود جدی مواجه شدهاند. این دسته از داروها بهگونهایاند که مصرف ناقص یا قطع ناگهانی آنها میتواند پیامدهای جسمی و روانی سنگین برای بیماران به همراه داشته باشد. نایابی این داروها طی دو سال گذشته اعتراض خانوادههای این بیماران را برانگیخته، اما وعدههای تکراری برای رفع مشکل، تاکنون نتیجه ملموسی در پی نداشته است.
رئیس انجمن علمی روانپزشکان ایران در سال ۱۴۰۳ هشدار داده بود دستکم ۲۵ قلم داروی ضروری از جمله فلوکسیتین، لورازپام، ریتالین و کلومیپرامین کمیاب یا نایاب شدهاند. این هشدار با واکنش سازمان غذا و دارو همراه شد که وعده داد مشکل در ماههای ابتدایی همان سال برطرف خواهد شد. با این حال، به گفته بیماران و خانوادههایشان، کمبود برخی از این اقلام همچنان ادامه دارد و در موارد متعددی به قطع درمان انجامیده است.
در نهایت، حذف عملی ارز ترجیحی و رشد بیرویه قیمت دلار در هفتههای اخیر، دورنمای بازار دارویی ایران را تیرهتر کرده است. جامعه داروخانهداران معتقد است اثر گرانی ارز و کمبود منابع ارزی برای تامین مواد اولیه و دارو، در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ به شکل بحرانی جدی بروز خواهد کرد؛ شرایطی که سال پیش رو را برای بیماران و خانوادههای آنها با نگرانیهایی عمیقتر از گذشته همراه میکند.
