رژیم طالبان می‌خواهد فعالیت یتیم‌خانه‌های خصوصی را متوقف و کودکان یتیم را به مراکز تحت کنترل این گروه منتقل کند؛ مراکزی که در آن‌ها آموزش دینی بر اساس روایت طالبان از «شریعت اسلامی» ارائه می‌شود. این روند، نگرانی‌ها را درباره بهره‌برداری ایدئولوژیک از کودکان یتیم و آینده آنان افزایش داده است. 

شفیق مرید، آوازخوان افغان، در جریان یکی از سفرهایش به افغانستان تحت حاکمیت طالبان، بدون استفاده از ابزارهای موسیقی و تنها با در دست داشتن ساز «نی» که یک ساز عرفانی شناخته می‌شود، در میان کودکان یتیم پرورشگاه متعلق به خود در کابل یکی از آهنگ‌هایش را می‌خواند. به‌تازگی نیروهای این گروه وارد همین یتیم‌خانه شدند و تمام کودکان یتیم و امکانات این مرکز را با خود بردند. 

شفیق مرید می‌گوید که طالبان تمام کودکان مقیم یتیم‌خانه او را به یتیم‌خانه‌های دولتی منتقل کرده‌اند. او تصریح می‌کند که طالبان به او گفته‌اند به دستور ملا هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، فعالیت یتیم‌خانه‌های خصوصی ممنوع است و تمامی کودکان یتیم باید تحت سرپرستی «امارت اسلامی طالبان» قرار گیرند. 

پس از آن، فعالان طالبان در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) ویدیو سرودخوانی شفیق مرید با کودکان یتیم در یتیم‌خانه او را منتشر کردند و مدعی شدند که او از این کودکان استفاده ابزاری می‌کند. سپس تصاویر دو کودک یتیم را منتشر کردند که از یک دوره آموزش دینی فارغ شده بودند و در شبکه‌های اجتماعی تاکید کردند که تمامی کودکان یتیم باید تحت آموزش‌های دینی قرار گیرند. 

توقف فعالیت یتیم‌خانه‌های خصوصی از جمله یتیم‌خانه شفیق مرید و انتقال کودکان یتیم به مراکز تحت کنترل طالبان، در حالی صورت می‌گیرد که در این مراکز روایت «افراط‌ گرایانه» طالبان از «شریعت اسلامی» تدریس می‌شود؛ موضوعی که نگرانی‌های گسترده‌ای را در میان ناظران اجتماعی و فعالان حقوق کودک برانگیخته است. 

مسئله اصلی در این میان، اصل آموزش دینی نیست، چرا که آموزش دینی همواره بخشی از ساختار اجتماعی و فرهنگی افغانستان بوده است. نگرانی اصلی روایت طالبان از «شریعت اسلامی» است که کاملا یکدست، غیرقابل‌نقد و همراه با بار ایدئولوژیک به کودکان و نوجوانان تحمیل می‌شود. منتقدان می‌گویند آنچه در یتیم‌خانه‌های تحت کنترل طالبان تدریس می‌شود، نه آموزش دینی متکثر، بلکه بازتولید قرائت خاصی از دین است که مستقیم در خدمت تثبیت قدرت و تداوم حاکمیت این گروه قرار دارد. 

این نگرانی‌ها در حالی مطرح می‌شود که از زمان روی کار آمدن مجدد طالبان در افغانستان، آموزش دینی بر اساس روایت این گروه از «شریعت اسلامی» در مدارس دولتی، دانشگاه‌ها، زندان‌ها، مراکز آموزش نظامی و ادارات دولتی هم گسترش یافت و به زبان ساده، تقریبا تمامی بخش‌های تحت کنترل طالبان را دربر گرفت. اکنون به نظر می‌رسد رژیم طالبان در پی آن است که این رویکرد ایدئولوژیک را به یتیم‌خانه‌ها نیز تعمیم دهد. 

کودکان و نوجوانان به‌ دلیل شرایط سنی و روانی، بیش از دیگر اقشار جامعه تحت تاثیر تبلیغات قرار می‌گیرند؛ آنچه این نگرانی را افزایش می‌دهد که این کودکان و نوجوانان در نتیجه تبلیغات گسترده و بمباران فکری مدرسان طالبان، به سربازان آینده این رژیم بدل شوند. 

این نگرانی‌ها در پیشینه طالبان ریشه دارد. این گروه در دوران حکومت پیشین افغانستان، بارها از مدارس دینی به‌‌عنوان پایگاه جذب نوجوانان و جوانان استفاده کرده است؛ مدارسی که در آن‌ها آموزش دینی به‌‌تدریج با آموزه‌های «جهادی» و نظامی درهم آمیخته می‌شد. در بسیاری موارد، آموزش به ابزاری برای «مشروعیت‌‌بخشی» به خشونت بدل شد و شماری از نوجوانان پس از گذراندن این دوره‌ها، یا در حملات انفجاری و انتحاری به‌ کار گرفته شدند یا در میدان‌های جنگ کنار نیروهای طالبان قرار گرفتند. همین سابقه تاریخی باعث شده است که هرگونه تمرکز انحصاری طالبان بر آموزش کودکان، به‌ ویژه کودکان یتیم، با نگرانی عمیق ناظران همراه باشد. 

در حال حاضر نیز مفاهیمی چون «شهادت»، «جهاد با کفار» و تداوم «حکومت اسلامی» به‌ شکل گسترده از طریق رسانه‌های وابسته به طالبان و حساب‌های کاربری فعالان این گروه در شبکه‌های اجتماعی میان مردم افغانستان تبلیغ می‌شود. 

با این همه، گسترش آموزش ایدئولوژیک در میان کودکانی که از خانواده، حمایت اجتماعی و امکان انتخاب محروم‌اند، خطر نهادینه‌ شدن تفکر طالبان در نسل‌های آینده را افزایش می‌دهد. فقدان هرگونه سازوکار مشخص و مستقل برای نظارت بر محتوای آموزشی در یتیم‌خانه‌های تحت کنترل طالبان هم این نگرانی را تشدید کرده است که مفاهیمی چون خشونت، جنگ‌‌طلبی و اطاعت ایدئولوژیک، به‌‌عنوان بخشی از فرایند تربیتی به این کودکان منتقل شود؛ کودکانی که عملا هیچ ابزار یا امکان جایگزینی برای مواجهه انتقادی با این آموزش‌ها در اختیار ندارند.