مرز یک هزار و ۳۵۷ کیلومتری افغانستان با تاجیکستان، دومین مرز طولانی این کشور پس از مرز دیورند با پاکستان است. این مرز که بخش بزرگی از آن در امتداد مسیر رودخانه پنج قرار دارد، از زمان بازگشت طالبان به قدرت در اوت ۲۰۲۱، دستخوش ناآرامی، حملات پیدرپی، فعالیت شبهنظامیان مخالف حکومت دولت تاجیکستان، تردد قاچاقچیان مواد مخدر و همچنین تنش میان معدنکاران افغان، چینی و تاجیک بوده است که در دو سوی رود پنج به دنبال طلا میگردند.
در تازهترین رویداد از دست، روز یکشنبه ۲۸ دیماه چهار شبهنظامی مجهز به کلاشنیکف و دیگر ادوات جنگی با عبور مرز خرمانجو در شهرستان شمسالدین شاهین تاجیکستان، با مرزبانان این کشور درگیر شدند.
بر اساس اطلاعات کمیته امنیت دولتی تاجیکستان، این افراد از روستای دربندک در شهرستان خواهان استان بدخشان افغانستان وارد خاک تاجیکستان شدند و قصد داشتند با تجهیزات نظامی به اهدافی در این کشور حمله کنند. از این مهاجمان که درگیری با مرزبانان تاجیکستان کشته شدند، سه قبضه کلاشنیکف، یک سلاح کمری، شش بسته فشنگ کلاشینکف، تجهیزات انفجاری و وسایل ارتباطی به دست آمد. یک قایق متعلق به این چهار شبهنظامی که با آن از رود پنج میان افغانستان و تاجیکستان عبور کرده بودند، نیز ضبط شده است.
کمیته امنیت دولتی تاجیکستان درباره تلفات احتمالی نیروهای مرزبانی این کشور اطلاعاتی منتشر نکرد.
تجهیزات نظامی به دست آمده از سه مهاجم عضو جماعت انصارالله در خاک تاجیکستان، شهریور ۱۴۰۲-خبرگزاری خاور
هرچند مرز افغانستان و تاجیکستان و بهویژه بزرگراه پامیر که از شهر اوش در قرقیزستان آغاز میشود و با عبور از مناطق کوهستانی تاجیکستان و ازبکستان به افغانستان میرسد، دستکم از دهه ۱۹۹۰ به «بزرگراه هروئین» مشهور و محل فعالیت شبکههای قاچاق مواد مخدر است، حوادث امنیتی مرتبط با گروههای جهادی پدیدهای است که پس از بازگشت طالبان به قدرت، در امتداد این مرز شدت گرفته است.
مقامهای تاجیکستان هرسال با ارائه گزارشهایی درباره وضعیت قاچاق مواد مخدر و آمار موارد کشف و ضبط، از افزایش فعالیت قاچاقچیان در مرز با افغانستان خبر میدهند، اما نگرانی اصلی آنان از فعالیت گروههای جهادی مانند داعش خراسان و جماعت انصارالله است که در پناهگاههایشان در افغانستان مستقرند و میکوشند به داخل تاجیکستان نفوذ کنند.
شیرعلی رضایان، کارشناس امور آسیای میانه در دوشنبه، به ایندیپندنت فارسی گفت که هرچند هویت مهاجمان مسلحی که روز یکشنبه از خاک افغانستان وارد تاجیکستان شدند، هنوز مشخص نشده، شیوه آن مشابه عملیات پیشین جماعت انصارالله است.
جماعت انصارالله گروهی شبهنظامی متشکل از اتباع تاجیکستان است که از زمان تاسیس در دهه ۱۹۹۰، زیر چتر امنیتی طالبان فعالیت میکند. این گروه هرچند کوچک است و تاکنون هیچ قلمرویی را در تاجیکستان تصرف نکرده، حضور اعضای آن در خاک افغانستان و بهویژه در بدخشان که هممرز تاجیکستان است، موجب نگرانی مقامهای دولت امامعلی رحمان شده است.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
این گروه را فردی ۳۵ سالهای به نام مهدی ارسلان رهبری میکند و بقایای گروهی است که امرالدین تبارف در نخستین دوره حاکمیت طالبان در افغانستان، تشکیل داد.
تبارف از فرماندهان جنگ داخلی تاجیکستان بود و پس از شکست اسلامگرایان و تشکیل حکومت امامعلی رحمان، همراه گروهی از شبهنظامیان ناراضی به افغانستان پناه برد و از آنجا که از مصالحه میان حزب نهضت اسلامی تاجیکستان و حزب دموکراتیک خلق تاجیکستان ناراضی بود، جماعت انصارالله را پایه گذاشت. این گروه از زمان تشکیل، متحد نزدیک القاعده و طالبان بود و اعضای آن تحت تعقیب دولت تاجیکستان قرار دارند.
دولت پیشین افغانستان در سال ۲۰۱۵ اعلام کرد که تبارف در یک عملیات ارتش در شمال افغانستان کشته شده است. دولت تاجیکستان نیز ژانویه ۲۰۱۶ این خبر را تایید کرد.
بر اساس اطلاعات منابع مطلع در افغانستان، اعضای جماعت انصارالله تا پیش از اوت ۲۰۲۱ تحت فرماندهی مستقیم قاری فصیحالدین فطرت و مولوی امانالدین منصور در بدخشان فعالیت میکردند. فطرت و منصور از فرماندهان کلیدی طالبان در بدخشان بودند. پس از بازگشت طالبان به قدرت، منصور به فرماندهی نیروی هوایی و سپس استانداری بدخشان و هلمند رسید و فطرت فرمانده ستاد ارتش شد.
اعضای جماعت انصارالله که تا پیش از بازگشت طالبان به قدرت، علنا در جنگ علیه دولت پیشین افغانستان مشارکت داشتند، پس از ۲۰۲۱ از انظار عمومی ناپدید شدند. طالبان هم به دلیل انتقادهای بینالمللی گسترده از حضور گروههای تروریستی در افغانستان، تلاش میکنند حضور متحدان خود از جمله جماعت انصارالله را انکار کنند.
با وجود این، اعضای این گروه در کانالهای تلگرامی و دیگر شبکههای اجتماعی با انتشار محتوای جهادی، برای جذب نیرو از تاجیکستان تلاش میکنند. طی چهار سال گذشته، آنان چند بار کوشیدهاند با تجهیزات نظامی وارد خاک تاجیکستان شوند و حمله کنند، اما در نقاط مرزی و در درگیری با نیروهای مرزبانی تاجیکستان کشته شدهاند.
از شلیک موشک تا حمله پهپادی
شیرعلی رضایان معتقد است که در کنار جماعت انصارالله که زیر چتر امنیتی طالبان فعالیت میکند، داعش خراسان نیز تهدیدی بالقوه برای تاجیکستان است. داعش خراسان در چهار سال گذشته چندین حمله مرگبار از مبدا بدخشان افغانستان به تاجیکستان انجام داده و این استان را به یکی از مناطق تحت نفوذ خود تبدیل کرده است.
داعش خراسان اردیبهشت ۱۴۰۱ از شهرستان خواجهغار استان تخار در شمالشرق افغانستان، دستکم ۱۰ موشک بیامــ۱ به سمت خاک تاجیکستان شلیک کرد که به اهداف غیرنظامی اصابت کرد. این حمله هرچند تلفاتی نداشت، بهعنوان یک اقدام نمادین، تهدید بالقوه این گروه در مرز تاجیکستان را برجسته کرد و موجب نگرانی نهادهای امنیتی این کشور شد.
پس از این حمله، ارتش تاجیکستان و روسیه چندین رزمایش مشترک در مرز با افغانستان برگزار کردند و از افزایش ایست بازرسیها، تقویت تجهیزات امنیتی مرزبانان و آمادگی برای مقابله با تهدیدهای احتمالی خبر دادند.
در حالی که روابط سیاسی طالبان و دولت تاجیکستان در دو سال اخیر رو به بهبود بوده، مرز دو کشور در ماههای اخیر افزایش تلاش شبهنظامیان را برای نفوذ به خاک تاجیکستان شاهد بوده است. افزون بر درگیری نظامی میان مرزبانان طالبان و تاجیکستان در مرداد امسال، وزارت خارجه تاجیکستان ششم آذرماه اعلام کرد سه شهروند چین که در معدن طلای شهرستان شمسالدین شاهین کار میکردند، در حمله پهپادی از خاک افغانستان کشته شدهاند.
شرکت شاهین اسام یک شرکت چینیــتاجیکستانی است که سال ۲۰۲۰ ایجاد شد و در امتداد رود پنج در حال استخراج طلا است. پس از این حمله، طالبان از تلاش برای یافتن عاملان و جلوگیری از تکرار آن سخن گفتند، اما مقامهای تاجیکستان در دهم آذرماه از حمله دوم به کارکنان چینی در همین منطقه خبر دادند. در این حمله نیز دو شهروند چین کشته شدند و استخراج طلا در این منطقه مرزی بهطور موقت متوقف شد.
هرچند طالبان و مقامهای تاجیکستان تاکنون درباره عاملان این حملات اطلاعاتی منتشر نکردهاند، سابقه حضور جماعت انصارالله در امتداد مرز و حمایت فرماندهان ارشد طالبان از این گروه در بدخشان، گمانهزنیها درباره نقش آنان را در حملات اخیر تقویت کرده است. گزارش اخیر کمیته نظارت بر تحریمهای شورای امنیت که دسامبر ۲۰۲۵ منتشر شد، حضور جماعت انصارالله در افغانستان، برخورداری این گروه از چتر حمایتی طالبان و پشتیبانی مالی و تجهیزاتی القاعده را تایید میکند.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است طالبان با حمایت فنی القاعده به تولید پهپاد و استفاده نظامی از آن روی آوردهاند. در اکتبر سال گذشته و در جریان درگیری مرزی میان ارتش پاکستان و طالبان افغان، این گروه از پهپاد برای حمله به قرارگاههای نیروهای مرزبانی پاکستان استفاده کرد.
