به نوشته اکسیوس صبح چهارشنبه (هفته گذشته)، دهها مقام ارشد نظامی، سیاسی و دیپلماتیک در واشینگتن و سراسر خاورمیانه بر این باور بودند که ظرف چند ساعت آینده، اقدام نظامی آمریکا علیه مواضع جمهوری اسلامی انجام میشود. اما تا بعدازظهر همان روز روشن شد که در این زمان چنین دستوری صادر نمیشود.
اکسیوس مینویسد، در طول هفته گذشته، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در مقاطع مختلف به حمله به حکومت ایران به دلیل سرکوب خشونتآمیز معترضان — که بنا بر برآوردها هزاران نفر از آنها کشته شدهاند — تمایل نشان داده بود.
به نوشته اکسیوس، اما در نهایت، به دلیل کمبود تجهیزات نظامی کافی در منطقه، هشدارهای برخی متحدان، نگرانی دستیاران ارشد درباره پیامدها و کارایی گزینههای نظامی، و همچنین گفتوگوهای محرمانه از طریق کانالهای پشتپرده با جمهوری اسلامی، ترامپ تصمیم گرفت در روز چهارشنبه ماشه را نکشد.
این روایت اکسیوس از روند تصمیمگیری ترامپ طی ۱۰ روز گذشته، بر پایه گفتوگو با چهار مقام آمریکایی، دو مقام اسرائیلی و دو منبع دیگر آگاه از رایزنیهای پشتپرده تهیه شده است.
اوایل ژانویه: ماجرا جدی میشود
هرچند ترامپ نخستین بار در ۲ ژانویه تهدید کرد که اگر حکومت ایران «معترضان مسالمتآمیز را بهطور خشونتآمیز بکشد» مداخله خواهد کرد، اما چند روز طول کشید تا دولت او تظاهرات را بهعنوان لحظهای سرنوشتساز برای ایران تلقی کند.
با توجه به دید محدود نسبت به تحولات میدانی، ارزیابی اولیه اطلاعاتی آمریکا این بود که شاید اعتراضها انرژی کافی برای تهدید جدی حکومت را نداشته باشند.
این ارزیابی در ۸ ژانویه تغییر کرد؛ زمانی که شدت تظاهرات در تهران و دیگر شهرها بهطور چشمگیری افزایش یافت.
روز جمعه ۹ ژانویه، به گفته مقامات آمریکایی، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، نخستین نشست سطح بالای کاخ سفید را برای بررسی مفصل احتمال پاسخ نظامی آمریکا ریاست کرد.
در آن زمان، نیروهای سرکوبگر جمهوری اسلامی کشتار گسترده معترضان را آغاز کرده بودند و کشور در خاموشی کامل اینترنت فرو رفته بود.
در همان آخر هفته، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، با استیو ویتکاف، فرستاده ترامپ، تماس گرفت.
۱۳ ژانویه: ارائه گزینههای حمله به ترامپ
سهشنبه شب، پس از بازگشت از سخنرانی در دیترویت، ترامپ وارد اتاق وضعیت شد تا در جریان گزینههای نظامی قرار گیرد.
او در روزهای منتهی به این نشست گزارشهای اطلاعاتی دریافت کرده و بهطور منظم از سوی ونس و مارکو روبیو در جریان تحولات قرار گرفته بود، اما این نخستینبار بود که شخصا جلسهای رسمی درباره اعتراضها را ریاست میکرد.
تا آن زمان، به نظر میرسید سرکوب خشن تا حدی در مهار اعتراضها موثر بوده است، اما تهدیدهای علنی ترامپ انتظاری برای اقدام در داخل آمریکا ایجاد کرده و موجب نگرانی در منطقه شده بود.
در این جلسه، چندین گزینه نظامی به ترامپ ارائه شد؛ از جمله حمله به اهداف متعدد حکومت ایران در سراسر کشور با استفاده از ناوهای جنگی و زیردریاییهای آمریکا.
ترامپ دامنه گزینهها را محدود کرد و خواستار تکمیل تدارکات شد. به گفته یک مقام آمریکایی، پس از گفتوگوی ترامپ با تیم ارشدش در روز سهشنبه، یک طرح حمله آماده بود، اما جلسه بدون تصمیم نهایی به پایان رسید.
۱۴ ژانویه: تجدیدنظر ترامپ
مقامات آمریکایی گفتند که روز چهارشنبه، در داخل دولت انتظار جدی — و در پایتختهای خاورمیانه، از جمله تهران — این بود که ترامپ به حمله «چراغ سبز» بدهد.
نیروهای آمریکایی شروع به تخلیه پایگاه هوایی العدید در قطر و پایگاه ناوگان پنجم نیروی دریایی در بحرین کردند. حکومت ایران نیز متقاعد شده بود که حمله آمریکا در راه است و اعلامیهای برای بستن حریم هوایی صادر کرد.
یک مقام آمریکایی گفت: «این نمایش یا فریب نبود.»
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
تمرکزها به نشست سرنوشتسازی معطوف شد که قرار بود ترامپ بعدازظهر چهارشنبه با تیم عالی امنیت ملی خود برگزار کند.
اما ساعتها گذشت و خبری از کاخ سفید نشد. ترامپ تصمیم گرفته بود دست نگه دارد.
یک مقام کاخ سفید گفت: «او میخواست به رصد وضعیت ادامه دهد.»
یک مقام آمریکایی دیگر گفت: «واقعا خیلی نزدیک بود. ارتش در موقعیتی بود که بتواند خیلی سریع اقدام کند، اما دستور صادر نشد.»
در تماسی که پیشتر در همان روز انجام شده بود، یک صدای غیرمنتظره خواستار احتیاط شد: بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل.
او به ترامپ گفت اسرائیل برای دفاع از خود در برابر تلافی احتمالی ایران آماده نیست، بهویژه با توجه به اینکه آمریکا داراییهای کافی در منطقه برای کمک به رهگیری موشکها و پهپادهای ایرانی در اختیار ندارد.
علاوه بر این، به گفته یکی از مشاوران نتانیاهو، او معتقد بود طرح فعلی آمریکا به اندازه کافی قوی نیست و اثربخش نخواهد بود.
اگرچه دسترسی به ذهن ترامپ دشوار است، چند مقام آمریکایی گفتند هشدار نتانیاهو و گزارشهای تیم ترامپ درباره تهدیدهای ناشی از تلافی جمهوری اسلامی علیه نیروهای آمریکا، عوامل مهمی در تصمیم او بودند.
ترامپ روز جمعه به خبرنگاران گفت: «هیچکس مرا قانع نکرد. خودم خودم را قانع کردم.»
انگشت همچنان نزدیک دکمه
یکی از عوامل مهم، این بود که از زمان آخرین رویارویی با جمهوری اسلامی در ماه ژوئن، بسیاری از نیروها و تجهیزات آمریکا به حوزه کارائیب و شرق آسیا منتقل شده بودند.
برخی مقامات گفتند «صحنه عملیات آماده نبود» و این موضوع گزینههای آمریکا را — هم برای حمله و هم برای سناریوی گسترش درگیری در صورت تلافی جمهوری اسلامی — محدود میکرد.
یکی از منابع آگاه گفت: «عملا پنجره فرصت را از دست دادیم.»
یک مقام کاخ سفید این ادعاها را رد کرد و گفت آمریکا داراییهای کافی در منطقه «برای اجرای بسیاری از گزینههای ارائهشده به رئیسجمهور، در صورت انتخاب آنها» در اختیار دارد.
عامل دیگر در تصمیمگیری ترامپ، پیامهایی بود که از طریق کانال دیپلماتیک میان ویتکاف و عراقچی ردوبدل میشد.
صبح چهارشنبه، عراقچی در پیامی به ویتکاف ادعا کرد که اعدام برنامهریزیشده معترضان را متوقف میکند.
حدود ساعت ۳ بعدازظهر به وقت شرق آمریکا، اندکی پس از نشستی که در آن تصمیم گرفت دستور حمله را صادر نکند، ترامپ در دفتر بیضی با خبرنگاران صحبت کرد و از پیامی که از سوی جمهوری اسلامی دریافت کرده بود پرده برداشت.
در این مقطع، به گفته مقامات آمریکایی، روشن شده بود که ترامپ — دستکم در کوتاهمدت — به سمت کاهش تنش حرکت میکند.
ترامپ روز پنجشنبه اذعان کرد پیامهایی که از تهران دریافت کرده بود تاثیر قابلتوجهی بر تصمیمش داشته است.
یک مقام کاخ سفید گفت: «تاثیر داشت، اما تنها دلیل نبود. رئیسجمهور با غریزههای فوقالعادهاش هدایت میشود.»
کرولاین لویت، سخنگوی کاخ سفید، به آکسیوس گفت: «در هفته گذشته، موجی از گزارشها با تکیه بر منابع ناشناس درباره تفکر رئیسجمهور ترامپ در قبال ایران منتشر شده است. حقیقت این است که هیچکس جز خود رئیسجمهور نمیداند او در قبال ایران چه خواهد کرد.»
او افزود: «همانطور که همیشه، رئیسجمهور گزینههای زیادی پیش رو دارد و تصمیمهایی خواهد گرفت که در بهترین منافع آمریکا و جهان باشد.»
اگرچه ترامپ فعلا از حمله صرفنظر کرده است، اما عملیات نظامی علیه جمهوری اسلامی همچنان کاملا روی میز است. به گفته مقامات آمریکایی، نقطه تصمیمگیری بعدی ممکن است ظرف چند هفته آینده فرا برسد.
