فعالان میراث فرهنگی هشدار داده‌اند شکاف‌های عمیق و گودال‌های ناگهانی حریم و عرصه شهر باستانی دارابگرد در استان فارس را در معرض تهدید جدی قرار داده‌ است.

به گفته آنان، سال‌ها خشکسالی، برداشت بی‌رویه از منابع زیرزمینی و گسترش پدیده فرونشست این میراث به‌جا مانده از دوران ساسانی را در آستانه تخریب قرار داده بود و حالا نیز به دلیل بارش‌های اخیر، روند فرونشست در آن سرعت گرفته و شکاف‌ها و گودال‌ها در بخش‌های مختلف عرصه و حریم این اثر تاریخی گسترش یافته‌اند.

به گفته کارشناسان، بارش‌های اخیر اگرچه برای طبیعت منطقه ضروری و سودمند بود، با سست کردن بافت خاک، موجب آشکار شدن و تشدید آثار فرونشست‌های تدریجی سال‌های گذشته شده است.

آن‌طور که تصاویر منتشر شده از این محوطه نشان می‌دهد، علاوه بر چاله‌های عمیق، شکاف‌های عریض روی دیواره‌های تاریخی دارابگرد نیز گواهی بر پیشرفت سریع بحران فرونشست در یکی از پنج ایالت پارس در ایران باستان است.

تداوم این وضعیت درباره حفظ و بقای این میراث تاریخی، نگرانی‌های جدی به وجود آورده است. گسترش شکاف‌های زمین می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری برای ساختار و یکپارچگی دارابگرد به همراه داشته باشد؛ از ترک‌خوردگی دیواره‌ها و سازه‌های باقی‌مانده گرفته تا ایجاد شرایط ناپایدار برای کل محوطه تاریخی.

به گزارش میراث خبر، دارابگرد به‌عنوان یکی از نمونه‌های شاخص شهرسازی دوران باستان، نیازمند اقدام‌های فوری و برنامه‌ریزی‌شده برای حفاظت در برابر فرونشست زمین است. ادامه این روند نه‌تنها ساختار فیزیکی این شهر تاریخی، بلکه اکوسیستم و چشم‌انداز فرهنگی منطقه را نیز با تهدیدی جدی مواجه خواهد کرد.

این نخستین‌ بار نیست که فعالان میراث فرهنگی درباره وضعیت شهر تاریخی دارابگرد و خطرهای متوجه آن هشدار می‌دهند. پیش از این، هجوم سوداگران برای یافتن گنج هم این منطقه باستانی را بارها در کانون توجه قرار داده بود.

سیاوش آریا، کنشگر میراث فرهنگی، پیش‌تر خبر داده بود که این شهر باستانی که یکی از مهم‌ترین شهرهای دوران ساسانیان به شمار می‌رود، امروز به «صحنه تاخت‌وتاز غارتگران میراث فرهنگی» تبدیل شده است. او به عملیات جاده‌کشی در حریم درجه‌ ۱ شهر باستانی هم دارابگرد انتقاد کرد و گفت که این عملیات در حالی ادامه دارد که سفال‌های تاریخی آشکارا روی زمین ریخته‌اند.

آریا با تاکید بر اینکه بارها به شهر باستانی دارابگرد «دست‌اندازی» شده، گفت که حفاری‌های غیرمجاز سوداگران برای کشف اموال تاریخی و ریختن پسماند ساختمانی پیرامون آن تنها بخشی از چالش‌های این کهن‌شهر باستانی است.

در حالی که آسیب‌های متعدد شهر باستانی دارابگرد را تهدید می‌کند، مسئولان میراث فرهنگی  آماده‌سازی پرونده این کهن‌شهر را برای ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو وعده داده‌اند.

شهر باستانی دارابگرد که در فهرست میراث ملی ایران ثبت است، در هفت کیلومتری شهر داراب و ۲۴۰ کیلومتری جنوب شرقی شیراز قرار دارد. در اساطیر و داستان‌های ملی ایران، بنای شهر باستانی دارابگرد به داراب‌شاه، از نوادگان اسفندیار، نسبت داده‌ شده است. برخی مورخان هم بر این عقیده‌‌اند که شهر باستانی دارابگرد را داریوش هخامنشی بنا کرد؛ به‌خصوص که نام این شهر در کتیبه داریوش هم به چشم می‌خورد. البته تعدادی از اسناد تاریخی شکل‌گیری این شهر را به اواخر دوران اشکانیان و اوایل ساسانیان نسبت داده‌اند. اردشیر بابکان، بنیان‌گذار سلسله ساسانیان، پیش از آنکه به پادشاهی برسد، دارابگرد را تصرف کرد و فرمانروایی‌اش را از همین شهر گسترش داد.

با این حال، نشانه‌هایی وجود دارد مبنی بر اینکه دارابگرد در زمان هخامنشیان نیز بر پا بود و از آن به‌عنوان پایگاه نظامی برای نگهداری اسرای رومی استفاده می‌شد. پیرامون این شهر دیوار مخروطی عظیمی از گل رس و سنگ و ملاط آهک وجود داشت که ارتفاع آن در گذشته، به بیش از ۱۰ متر می‌رسید و پشت این دیوار، خندقی بزرگ برای حفاظت بیشتر از شهر ایجاد شده بود که در مواقع خطر، دسترسی به شهر را غیرممکن می‌کرد.

درباره وجه تسمیه شهر باستانی داربگرد نیز روایت‌های متعددی وجود دارد. از جمله اینکه بخش نخست آن از نام «داراب» که این شهر را ساخت، گرفته شد. پژوهشگران درباره پسوند «گرد»، اختلاف نظر دارند. گروهی معتقدند که «جرد» یا «گرد» به‌ معنای شهر است. گروهی دیگر هم می‌گویند به دلیل دایره‌ای بودن شهر آن را دارابگرد خوانده‌اند. فردوسی نیز این روایت را تایید کرده است: «چو ديوار شهر اندر آورد گرد/ ورا نام كردند دارابگرد»

شهر باستانی دارابگرد در سال‌های نخست پس از اسلام نیز رونق داشت و از اهمیت بسیار برخوردار بود، تا آنجا که معاویه در معاهده صلح با امام دوم شیعیان، خراج این شهر را به او واگذار کرد.