علیرضا شهرداری، فعال محیط‌ زیست، از شیوع ویروس مرگبار «پنلوکوپنی» در میان گربه‌سانان مرکز بازپروری پردیسان خبر داد؛ ویروسی که تاکنون جان دست‌کم دو گونه نادر را گرفته است. این در حالی‌ است که به گفته کارشناسان، با واکسیناسیون که اقدامی ساده و ابتدایی است، می‌شد از آن پیشگیری کرد. به باور آنان، نبود استانداردهای لازم در این مرکز نقش مستقیمی در مرگ این گونه‌های ارزشمند داشته است.

پیش‌تر خبرگزاری دولتی ایرنا به نقل از بابک باستانی، سرپرست مرکز بازپروری حیات‌وحش پردیسان، نوشته بود که محتمل‌ترین منبع آلودگی گربه‌های بدون صاحب حاضر در پارک و اطراف مرکز است، هرچند مشخص کردن دلیل قطعی نیازمند بررسی‌های آزمایشگاهی پیشرفته‌تر است که بخش ویروس‌شناسی دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران در حال انجام آن است.

پنلوکوپنی یکی از کشنده‌ترین ویروس‌ها در میان خانواده گربه‌سانان است. به گفته شهرداری، توله کاراکال یک‌ساله‌ای که در این مرکز نگهداری می‌شد و از معدود گربه‌سانان نادر ایران بود و یک گربه جنگلی درپی ابتلا به این ویروس جان باخته‌اند.

علیرضا شهرداری با توصیف شرایط مرکز پردیسان گفت که ویروس پنلوکوپنی به‌راحتی از طریق تماس با گربه‌های اهلی و بدون صاحب به گربه‌سانان وحشی منتقل می‌شود. این در حالی است که در محوطه این مرکز گربه‌های آزاد بدون هیچ محدودیتی رفت‌وآمد می‌کنند. افزون بر این، انتقال ویروس از طریق لباس و تجهیزات آلوده نیز ممکن است، به‌ویژه اگر کارکنان مرکز، همزمان با نگهداری یا تماس با گربه‌های بیمار خانگی، به حیوانات وحشی نیز رسیدگی کنند.

شهرداری در گفتگو با روزنامه هفت‌ صبح یادآور شد که سه سال و نیم پیش، خود در این مرکز فعالیت می‌کرده و از نزدیک شاهد اختصاص بخشی از جایگاه‌ها به گربه‌های اهلی بوده است. به گفته او، همان نیروی خدماتی که مسئول نظافت محل نگهداری گربه‌های اهلی بوده، بدون تعویض لباس و رعایت اصول بهداشتی، به سایر حیوانات وحشی غذا می‌داده؛ رویه‌ای که عملا زمینه انتقال بیماری‌های ویروسی را فراهم ‌می‌کرده است.

این فعال حیات وحش، ضمن تاکید بر غیراستاندارد بودن مرکز پردیسان گفت که عنوان «بازپروری» برازنده این مجموعه نیست، چرا که در یک مرکز واقعی بازپروری حیات‌وحش، نباید حیوانات اهلی واکسینه‌نشده امکان تردد داشته باشند، در صورتی که نبود نظارت موثر در پارک پردیسان باعث شده انتقال انواع بیماری‌ها به امری عادی بدل شود.

شهرداری همچنین گفت که پارک پردیسان به محلی برای نگهداری موقت گونه‌های بلاتکلیف حیات‌وحش تبدیل شده است؛ حیواناتی که یا از قاچاقچیان ضبط، یا از مردم تحویل گرفته می‌شوند، و گاه نیز از استان‌هایی که امکانات نگهداری ندارند به تهران منتقل می‌شوند. مسئله نگران‌کننده‌تر آن است که در این مرکز، گونه‌های مختلف بدون تفکیک و بدون رعایت ملاحظات بهداشتی در کنار هم نگهداری می‌شوند؛ وضعیتی که بستر بروز بیماری و افزایش مرگ و میر را فراهم می‌کند.

در همین رابطه، بهرنگ اکرامی، دامپزشک حیات‌وحش، نیز گفت که برای جلوگیری از ابتلای گربه‌سانان به ویروس‌های شایع، راه‌حلی ساده و مشخص وجود دارد: واکسیناسیون. او تاکید کرد که واکسن سه‌گانه گربه‌سانان، که یکی از ابزارهای اصلی مقابله با پنلوکوپنی است، در ایران موجود است. همچنین علاوه بر واکسیناسیون، قرنطینه حیوانات بیمار، ضدعفونی کردن دقیق جایگاه‌های نگهداری و کنترل جدی ورود و خروج حیوانات از الزامات مهار این ویروس است.

اکرامی افزود، در مراکزی که وظیفه نگهداری، تیمار و بازپروری حیات‌وحش را برعهده دارند، حیوانات مشکوک به بیماری باید بلافاصله آزمایش، قرنطینه و از حیوانات سالم جدا شوند تا زنجیره انتقال بیماری قطع شود.

با توجه به اینکه ویروس پنلوکوپنی با واکسیناسیون منظم کنترل‌شدنی است، این پرسش مطرح می‌شود که آیا سازمان حفاظت محیط‌ زیست تمهیدات لازم برای صیانت از گونه‌های ارزشمند حیات‌وحش را در نظر گرفته است یا نه. یک منبع آگاه، که نخواست نامش فاش شود، به هفت‌صبح گفته است که سازمان حفاظت محیط‌ زیست اقدامات لازم برای واکسیناسیون را انجام داده و حتی از خرید واکسن ایرانی خودداری کرده و با پرداخت چند هزار دلار، از طریق یک واسطه بین‌المللی، اقدام به تهیه واکسن خارجی کرده است.

اما این توضیحات ابهام‌ها را بیشتر می‌کند. اگر واکسن خارجی خریداری شده چرا اثربخشی لازم را نداشته و چرا همچنان شاهد مرگ گربه‌سانان در مرکز بازپروری پارک پردیسان هستیم؟ آیا واکسن‌ها تاریخ مصرف معتبر داشته‌اند؟ و مهم‌تر از آن، آیا این واکسن‌ها به همه گربه‌سانان نگهداری‌شده در این مرکز تزریق شده‌اند یا نه؟

آنچه امروز در پردیسان، که اکنون قرنطینه شده است، رخ می‌دهد، بازتاب ضعف ساختاری، مدیریت ناقص و بی‌توجهی به استانداردهای حرفه‌ای حفاظت از حیات‌وحش در مجموعه‌ای است که قرار بود پناهگاهی امن برای گونه‌های در خطر باشد. گفتنی است که این نخستین بحران پردیسان نیست. در خردادماه امسال نیز توله خرسی که برای تیمار و بازپروری به این مرکز منتقل شده بود، با اینکه تحت مراقبت قرار داشت، از محوطه مرکز ناپدید شد و تاکنون سرنوشت آن نامشخص است.

پیش از این نیز گزارش‌هایی ازجمله شکار و قتل یک گوزن زرد ایرانی در داخل پارک پردیسان و حوادث مشابه درباره دیگر حیوانات منتشر شده بود.