در اواخر آوریل ۲۰۱۷، عبد ربه منصور هادی، رئیس‌جمهوری پیشین یمن، از برکناری عیدروس الزبیدی، استاندار عدن، خبر داد. دو هفته پس از این برکناری، و به‌رغم آنکه دولت یمن برای قدردانی از الزبیدی او را به‌عنوان سفیر در وزارت امور خارجه یمن منصوب کرد، الزبیدی ناگهان پرده از تشکیل «شورای انتقالی جنوب برداشت»؛ اقدامی که از نظر روند و پیامد، شباهت چشمگیری به رفتار محمد حمدان دقلو، مشهور به حمیدتی، در سودان دارد.

انگیزه اصلی شورای انتقالی در یمن و نیروهای پشتیبانی سریع در سودان، جاه‌طلبی شخصی و میل به قدرت و شهرت فردی است که از عدالت آرمانی عملا به دور است. مردم یمن بهتر از هر کس به واقعیت‌های سرزمین، کوه‌ها و سواحل خود آگاه‌اند، و همان‌گونه که شمال یمن حق دارد درباره سرنوشت خود تصمیم بگیرد، جنوب کشور هم از همان حق برخوردار است. اما آنچه مسیر بحران را پیچیده‌تر و مبهم‌تر می‌کند، جاه‌طلبی‌ها و اهداف نامشخص برخی کشورها است.

برخی می‌کوشند ناکامی در آزادسازی صنعا را به «ائتلاف حمایت از دولت قانونی یمن»، به‌ویژه عربستان سعودی، نسبت دهند و در مقابل این روایت را برجسته کنند که نیروهای جنوب یمن به‌تنهایی موفق شدند حوثی‌ها را از عدن بیرون برانند. حال آنکه شواهد میدانی و سیاسی خلاف این ادعا را نشان می‌دهد. ائتلاف حمایت از دولت قانونی یمن، هم با نیروهای زمینی و هم با توان هوایی خود، در میدان حضور داشت. عربستان سعودی پوشش هوایی را فراهم کرد و صراحتا به علی عبدالله صالح هشدار داد که به عدن نزدیک نشود. افشاگری‌هایی که در آن زمان شبکه خبری العربیه آن را منتشر کرد همچنان در دسترس است و این واقعیت‌ها را تایید می‌کند. علاوه بر این، اگر ابتکار عمل سیاسی عربستان سعودی برای اقناع جامعه جهانی، تصویب قطعنامه ۲۲۱۶ شورای امنیت سازمان ملل، و سپس تصمیم نظامی برای تشکیل ائتلاف و رهبری عملیات وجود نداشت، اساسا زمینه آزادسازی هیچ منطقه‌ای در یمن فراهم نمی‌شد. اگر نیروهایی که امروز مدعی نقش محوری هستند، واقعا از آن قدرت ادعایی برخوردار بودند، حوثی‌ها از همان ابتدا نمی‌توانستند عدن و سایر شهرها و مناطق یمن را تصرف کنند.

چه کسی مانع آزادسازی صنعا شد؟

دو سال پس از آغاز عملیات «طوفان قاطع»، نیروهای موسوم به «کمربند امنیتی» در عدن، همراه با گروه‌های هم‌پیمان خود در جنوب، تصمیم گرفتند با هر طرفی که با آنها اختلاف داشت یا نظر متفاوتی ارائه می‌داد درگیر شوند. برای توجیه این برخوردها هم به بهانه‌های تکراری همچون حضور «القاعده» و «اخوان‌المسلمین» متوسل شدند. درگیری‌ زمانی جدی‌تر شد که شورای انتقالی جنوب چهره واقعی‌اش را نشان داد، اما نه در برابر حوثی‌ها، بلکه در تقابل با دولت یمن که از سوی جامعه بین‌المللی به رسمیت شناخته شده و به اختصار «دولت قانونی یمن» نامیده می‌شود. از همان مقطع، اختلاف‌ها یکی پس از دیگری شعله‌ور شد و بحران داخلی یمن با آتش‌افروزی شورای انتقالی جنوب شدت گرفت، در حالی که حوثی‌ها در صنعا در کمین نشسته بودند و با رضایت و خشنودی لبخند می‌زنند.

طبیعی است که حرف‌ها و روایت‌های عیدروس الزبیدی تناقض داشته باشد؛ کسی که زمانی مانع آزادسازی صنعا شد، امروز آماده است با نیروهای شمالی هم‌پیمان شود تا حوثی‌ها را بیرون براند. اما هدف اصلی او چیز دیگری است: رسیدن به قدرت و نشستن بر کرسی ریاست‌جمهوری؛ نه فقط در جنوب یمن، بلکه در هر جایی که بتواند بر آن مسلط شود. از نظر منطقی اگر الزبیدی خواستار استقلال جنوب یمن است، چرا در امور شمال کشور و سرنوشت ساکنان آن مداخله می‌کند؟

البته «کارت استقلال» ــ که در واقع همان پروژه جدایی‌طلبی است ــ فقط یکی از چند برگ بازی است که عیدروس الزبیدی آن را روی میز می‌گذارد. او حتی ممکن است برای جلب حمایت واشینگتن، به طور جدی به ارائه پیشنهادی برای عادی‌سازی روابط با اسرائیل روی بیاورد. اگر این مسیر به نتیجه نرسد، بعید نیست به سمت مسکو متمایل شود؛ همان مسیری که نشانه‌هایش را می‌توان در سفر چند هفته پیش الزبیدی به روسیه دید، و با گشودن درهای جنوب یمن به روی روس‌ها، زمینه را برای نفوذ گسترده‌تر آنها در منطقه فراهم کند.

در این صورت، یمن وارد مرحله‌ای تازه از تقابل غرب و روسیه خواهد شد، تقابلی که این بار نه بر پایه منافع ملت یمن، بلکه بر بستر جاه‌طلبی‌های شخصی و پروژه‌های قدرت‌طلبانه شکل می‌گیرد.

به‌روشنی پیداست که عیدروس الزبیدی نه شورای رهبری ریاست‌جمهوری یمن را خواهد پذیرفت، نه از ریاست شورای انتقالی جنوب کناره‌گیری خواهد کرد و نه حاضر است کسی را در تصمیم‌گیری درباره سرنوشت جنوب شریک کند. او در برابر هر استان یا جریانی که حاضر به تبعیت از خواسته‌هایش نباشد به گزینه زور و سلاح متوسل خواهد شد.

هرچند فرمان شورای انتقالی جنوب در دست بازیگرانی متعدد است، اما در نهایت این عطش قدرت و جاه‌طلبی‌های شخصی عیدروس الزبیدی است که مسیر پایانی این ماجراجویی خطرناک را رقم می‌زند.

برگرفته از ایندیپندنت عربی