کمینی که چند روز پیش یک واحد نظامی آمریکایی را در نزدیکی شهر باستانی پالمیرا در استان حمص سوریه هدف قرار داد و به کشته شدن دو سرباز آمریکایی و یک مترجم غیرنظامی آمریکایی انجامید، صرفا یک حادثه امنیتی گذرا در دل بیابان پهناور شام نبود. این حمله از نظر سیاسی در مقطعی بسیار حساس رخ داد و به نخستین آزمون خونین و تعیین‌کننده برای روابط تازه واشنگتن و دولت جدید دمشق بدل شد؛ رویدادی که بار دیگر پرسش‌هایی بنیادین را درباره آینده حضور آمریکا در سوریه، نقش نیروهای هم‌پیمان محلی و میزان توان دولت نوپای سوریه برای برقراری امنیت مطرح می‌کند.

داعش؛ خطری که هنوز پایان نیافته است

این حمله، که فرماندهی مرکزی ایالات متحده و وزارت دفاع این کشور آن را به یک عضو داعش نسبت داده‌اند، بار دیگر به واقعیتی اشاره می‌کند که اغلب در بحث‌های سیاسی نادیده گرفته می‌شود: داعش هنوز به‌طور کامل از میان نرفته، بلکه به عقب‌نشینی متوسل شده و در سایه پنهان است. این وضعیت برای این گروه تروریستی فرصتی فراهم کرده تا از شکاف‌های امنیتی، وسعت جغرافیای سوریه و پیچیدگی‌های دوره انتقالی بیشترین بهره را ببرد.

واکنش‌های شتاب‌زده و ابهام‌های ماندگار

واکنش دمشق به این حمله سریع و شتاب‌زده بود. وزارت کشور سوریه از اجرای عملیاتی «دقیق و قاطع» با هماهنگی ائتلاف بین‌المللی خبر داد و اعلام کرد پنج مظنون بازداشت و بلافاصله تحت بازجویی قرار گرفته‌اند. سپس، محکومیت‌های رسمی نیز صادر و تاکید شد که این حمله «بی‌پاسخ نخواهد ماند». همچنان، بیانیه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، مبنی بر اینکه «آسیب بزرگی» به مسئولان این حمله وارد خواهد شد، نشان می‌دهد که واشنگتن این حادثه را خط قرمزی جدی می‌داند نه صرفا یک خسارت دردناک. فارغ از بیانیه‌ها و وعده‌های رسمی برای مقابله با عاملان این رویداد تروریستی، پرسش‌های بی‌پاسخ زیادی در این میان وجود دارد که آینده سوریه را در هاله‌ای از ابهام قرار می‌دهد.

آزمون اعتماد برای دولت نوپای دمشق

حمله تروریستی اخیر، دولت جدید سوریه را در موقعیتی دشوار قرار داد، به‌ویژه اینکه دمشق از یک سو می‌کوشد خود را در جایگاه یک شریک امنیتی قابل اعتماد اثبات کند و از سوی دیگر، میراث سنگین شک و تردیدهای آمریکا و غرب را به دوش می‌کشد. همکاری با نیروهای آمریکایی در دمشق معیاری مهم برای اثبات توانایی‌های امنیتی دمشق محسوب می‌شود، اما هرگونه کوتاهی در این زمینه، حتی اگر محدود باشد، می‌تواند به بهانه‌ای برای کاهش همکاری واشنگتن یا بازنگری درمورد حضور آمریکا در سوریه بینجامد.

زمان‌بندی حمله و تحریم‌های قانون سزار

از سوی دیگر، نمی‌توان جنبه زمانی و سیاسی گسترده‌تر ماجرا را نادیده گرفت. اگر این حمله پیش از تصمیم کنگره آمریکا درباره لغو یا کاهش تحریم‌های قانون سزار علیه سوریه رخ می‌داد، هزینه سیاسی آن برای دمشق به‌مراتب سنگین‌تر بود. در آن صورت، جریان‌های آمریکایی مخالف لغو تحریم‌ها می‌توانستند از این حادثه بهره بگیرند تا سوریه را کشوری ناامن و فاقد صلاحیت برای بازگشت به نظام بین‌الملل جلوه دهند. با این حال، هرچند حمله به نیروهای آمریکایی در سوریه همچنان رخدادی جدی و نگران‌کننده است، اما وقوع آن پس از لغو تحریم‌ها، یک نقطه عطف سیاسی به شمار می‌آید که به دولت جدید سوریه امکان مانور بیشتری می‌دهد، هرچند این تحول هنوز نتوانسته همه تردیدها را از میان بردارد.

اتکای نیروهای دموکراتیک سوریه به نقش آمریکا

از سوی دیگر، نیروهای دموکراتیک سوریه (قسد) تحولات را با دقت زیر نظر دارند. این نیروها، که طی بیش از یک دهه گذشته در نبرد با داعش شراکتی عمیق و موثر با ارتش آمریکا شکل داده‌اند، حمله اخیر را، به‌رغم ماهیت تلخ آن، به‌مثابه فرصتی برای یادآوری نقش کلیدی خود تلقی می‌کنند. موضع‌گیری «شورای دموکراتیک سوریه» در محکومیت حمله و تاکید بر لزوم اجرای توافق ۱۰ مارس با دمشق، فراتر از یک واکنش اخلاقی ساده است. این موضع حامل پیامی روشن است مبنی بر اینکه قسد همچنان بازیگری تاثیرگذار و شریکی قابل اتکا در مواجهه با تهدیدی است که هنوز ریشه‌کن نشده است.

قسد به‌خوبی آگاه است که هرگونه کاهش در میزان اعتماد واشنگتن به توانایی دمشق برای تامین امنیت نیروهای آمریکایی، به سود این نیروها تمام خواهد شد. اگر آمریکایی‌ها در کنار نیروهای دولتی احساس امنیت نکنند، قسد نیز در مسیر ادغام با نهادهای دولت جدید چندان مطمئن نخواهد بود. در چنین شرایطی، این حمله به اهرم فشاری تازه علیه دمشق بدل می‌شود تا روند شکل‌دهی به نهاد‌های امنیتی حرفه‌ای را شتاب بخشد، نهادهایی که قادر به جذب و شریک ساختن نیروهای محلی باشند، نه حذف و به حاشیه راندن آنها.

پایگاه التنف؛ گره‌گاه نفوذ و همکاری

پایگاه التنف، که محل اعزام نیروی آمریکایی هدف حمله بود، به‌روشنی نمایانگر پیچیدگی صحنه سوریه است. این پایگاه نه‌تنها یک مقر نظامی، که نقطه‌ای راهبردی برای نفوذ آمریکا و در عین حال بستری بالقوه برای همکاری با دولت جدید دمشق به شمار می‌رود، به‌ویژه با توجه به اینکه نیروهای محلی فعال در آن، زمانی مخالف رژیم اسد بودند و بعدها در ساختارهای امنیتی جدید ادغام شدند. بنابراین هرگونه اختلال امنیتی در التنف، باعث می‌شود بحث درباره هزینه‌ها، دستاوردها و آینده حضور آمریکا در سوریه، بار دیگر در محافل سیاسی واشنگتن مطرح شود.

دولت سوریه در برابر آزمونی دشوار

حمله به نیروهای آمریکایی در شهر باستانی پالمیرا یادآوری تلخی است از این واقعیت که دوران پسااسد به معنای پایان خشونت نیست، بلکه آغاز آزمونی متفاوت است؛ آزمون دولت‌سازی، بازسازی اعتماد و مقابله با دشمنی که خوب می‌داند چگونه از دوره‌های گذار سوءاستفاده کند. محکوم کردن‌ این حمله به‌تنهایی کافی نیست. آنچه امروز نیاز است، همکاری عمیق‌تر، شفافیت بیشتر و اقدام‌های عملی است که امنیت نیروهای هم‌پیمان در صحنه را تضمین کند.

هرچند مسیر همکاری دمشق و واشنگتن هنوز گشوده است، اما این مسیر با چالش‌ها و تهدیدهای بسیار روبه‌رو است. موفقیت این همکاری امنیتی نه با محکومیت‌ها و بیانیه‌ها، که با توانایی جلوگیری از حمله بعدی سنجیده می‌شود. در این میان، قسد با رویکردی حساب‌شده، همچنان بر نقش کلیدی خود در حفظ ثبات سوریه تاکید می‌کند، نقشی که در شرایط شکننده کنونی ارزش آن دوچندان شده است.