این گزارش، روایت درونی عملیات «چکش نیمهشب» است که برای نخستین بار در مجله نیروهای هوایی و فضایی منتشر شده و بر اساس گفتوگو با خدمه بمبافکنهای بی۲ شرکتکننده در ماموریت، از جمله خدمهای که صرفا نقش هواپیمای فریبنده را ایفا کردند، تهیه شده است:
هلال باریکی از ماه در ارتفاعی پایین در آسمان آویزان بود؛ سرخرنگ، وهمآلود و شوم. دو خلبان که ۱۸ ساعت از آغاز ماموریتشان را پشت سر گذاشته بودند، فعلا متمرکز و هوشیار بودند. کلیدهای هواپیما را بررسی میکردند، به نمایشگر نقشه متحرک چشم دوخته بودند و ساعت را زیر نظر داشتند. بیرون از هواپیما، شهری از دل تاریکی پدیدار میشد.
«اوه،اینجا تهرانه!»
آنها بارها و بارها چنین ماموریتی را تمرین کرده بودند، اما این بار مانور آموزشی نبود.
«ما واقعا داریم این کار را انجام میدهیم. این واقعی است.»
چند دقیقه بعد، درست طبق برنامه، درهای محفظه بمب را باز کردند. دو صدای ضربه در میان همهمه موتور و جریان هوا شنیده شد و سپس، پس از مکثی کوتاه، بمبها رها شدند: دو بمب ۱۳.۶ تنی که نخستین بمبهای نفوذگر عظیمالجثه (MOP) بودند که تاکنون علیه یک هدف به کار گرفته شدهاند، به سوی زمین سقوط کردند. هواپیمایی که تا آن لحظه زیر فشار وزن محموله سنگینش پرواز میکرد، ناگهان سبک و چابک شد.
«بزن بریم از اینجا!»
«نه، صبر کن.»
هواپیما را چرخاندند، گردن کشیدند و به پایین خیره شدند. پنج ثانیه، ۱۰ ثانیه، ۱۵ ثانیه و سرانجام لحظه نتیجه: دهها هزار پا پایینتر، بمبها به هدف برخورد کردند. انفجاری عظیم، گوی آتشینی را تا ارتفاع ۱۰ طبقه به آسمان پرتاب کرد و چشمانداز کوهستانی اطراف را چنان روشن کرد که گویی روز شده است. حمله آمریکا به تاسیسات غنیسازی سوخت هستهای فردو آغاز شده بود.
۱۴ خلبانی که مسیر رفتوبرگشت از پایگاه هوایی وایتمن در ایالت میزوری تا ایران را طی کردند، بهطور مساوی از دو یگان بمبافکن ۵۰۹ و ۱۳۱ انتخاب شده بودند؛ نیمی از نیروهای فعال نیروی هوایی و نیمی دیگر از گارد ملی هوایی میزوری بودند. این هواپیماها از ارتفاع بالا به تاسیسات هستهای فردو و نطنز حمله کردند و همزمان در همان شب، موشکهای کروز تاماهاوک شلیکشده از زیردریاییها، سومین تاسیسات هستهای در اصفهان را که در فاصله ۱۳۰ کیلومتری قرار داشت، هدف قرار دادند.
به دلیل ملاحظات امنیتی، شرکتکنندگان در این عملیات درخواست کردهاند نام واقعی آنها منتشر نشود. نویسندگان به همین دلیل از نامهای مستعار استفاده کردهاند.
عملیات چکش نیمهشب حاصل حدود ۱۵ سال برنامهریزی بود؛ ماموریتی ۳۷ ساعته که استقامت جسمی و ذهنی ۱۴ خلبان بسیار آموزشدیده را به آزمون گذاشت. همه این خلبانان فارغالتحصیل مدرسه تسلیحات نیروی هوایی آمریکا بودند؛ معتبرترین مرکز آموزشی این نیرو برای متخصصان عملیات نظامی.
این عملیات همچنین قماری پرمخاطره بر سر فناوری نظامی آمریکا بود؛ فناوریای که پیش از آن هرگز در میدان نبرد به کار گرفته نشده بود. در مجموع ۱۴ بمب با وزن ترکیبی ۲۱۰ تن، با دقت فیوزگذاری و تنظیم شده بودند تا به شیوهای مشخص منفجر شوند.
ارزیابیهای پس از عملیات نشان داد که این بمبها بخش عمده توانایی جمهوری اسلامی برای غنیسازی مواد هستهای تا سطح مورد نیاز برای ساخت سلاح را نابود کردهاند.
ناوگان هوایی پشتیبان بمبافکنهای بی۲ شامل جنگندههای اف۲۲ رپتور، اف۳۵ لایتنینگ ۲، اف۱۶ فایتینگ فالکن و هواپیماهای تهاجمی آ۱۰ تاندربولت ۲ بود. تنها بخشی از این هواپیماها همراه با بمبافکنهای بی۲ وارد حریم هوایی ایران شدند.
دهها فروند هواپیمای سوخترسان کیسی-۱۳۵ و کیسی-۴۶ نیز از این پروازها پشتیبانی کردند و در مسیر رفت به سوی اهداف و بار دیگر در مسیر بازگشت، به جنگندهها سوخت رساندند. در مجموع حدود ۱۲۵ هواپیما در پشتیبانی از این ماموریت مشارکت داشتند.
آسیب واردشده به برنامه هستهای ایران قابل توجه بود، اما میزان دقیق و گستردگی آن همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد.
دیوید آلبرایت، رئیس موسسه غیرحزبی علوم و امنیت بینالمللی و بازرس پیشین تسلیحاتی سازمان ملل متحد، در گفتوگو با مجله «ایر اند اسپیس فورسز» درباره میزان خسارت گفت: «برنامه سانتریفیوژها، آنطور که وجود داشت، دیگر وجود ندارد. آنچه اکنون دربارهاش صحبت میکنیم، بقایای آن است.» او افزود: «جمهوری اسلامی برای بازسازی چیزی حتی نزدیک به آنچه سالها در اختیار داشت، با دشواری بسیار زیادی روبهرو خواهد شد.»
انتظار برای نیمهشب
آمریکا تقریبا از همان زمانی که جمهوری اسلامی ساخت مجموعه هستهای فردو را آغاز کرد، برنامهریزی برای نابودی آن را در دستور کار قرار داد.
تحلیلگران اطلاعاتی که در سال ۲۰۰۹ تصاویر ماهوارهای را بررسی میکردند، متوجه یک پروژه ساختمانی غیرمعمول در دل کوهستانهای دورافتاده جنوبغرب تهران شدند.
باراک اوباما، رئیسجمهوری وقت آمریکا، در همان سال و در جریان یک نشست بینالمللی در پیتسبورگ، نگرانیهای واشنگتن را علنی کرد. او به تاسیساتی در ایران اشاره کرد که در عمق زمین ساخته شده بود و گفت وجود چنین مکانی «با یک برنامه هستهای صلحآمیز سازگار نیست».
شناخت و نابودی تاسیسات فردو به ماموریت زندگی و وسواس متیو، خلبان پیشین بمبافکن بی۲، تبدیل شد. او پس از بازنشستگی در پایگاه وایتمن ماند و در آژانس کاهش تهدیدات دفاعی آمریکا مشغول به کار شد.
او و دیگر متخصصان طی ۱۵ سال بعد، تمام جنبههای این تاسیسات را بررسی کردند و اطلاعات محرمانهای را از همه منابع ممکن گرد آوردند تا به اسرار آن پی ببرند: نحوه فعالیت، عمق استقرار در زیر زمین و نقاط ضعف پنهان آن.
ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، چند روز پس از حمله در ژوئن ۲۰۲۵، در یک نشست خبری در پنتاگون گفت که متخصصان حتی «دریچههای تهویه، سامانههای برق، سامانههای کنترل محیطی و تمام تجهیزاتی را که وارد این تاسیسات میشدند یا از آن خارج میشدند» بررسی کرده بودند.
در همین حال، نیروی هوایی آمریکا سلاحی طراحی کرد که هدف آن نفوذ به تاسیسات مستحکم و عمیق زیرزمینی و نابودی آنها بود؛ دقیقا همان سناریویی که سرانجام در ایران با آن مواجه شدند.
متخصصان با مدلسازی و آزمایش، گونههای مختلفی از این سلاح را برای مقابله با شرایط متفاوت طراحی کردند. آنها تاکتیکهای پرتاب و رساندن سلاح به هدف را توسعه دادند، پروازهای آزمایشی و شبیهسازی انجام دادند و بارها بررسی کردند که چنین ماموریتی به بهترین شکل چگونه باید اجرا شود.
حاصل این تلاشها، سلاحی بود که بعدها به نام «نفوذگر مهمات عظیمالجثه» یا MOP شناخته شد. بمب جیبییو-۵۷ اماوپی GBU-57 MOP بهگونهای طراحی شده بود که تمام فضای مکعبی محفظه بزرگ بمب در هواپیمای بی۲ را با تسلیحات سنگین پر کند.
ظرفیت رسمی این هواپیما حمل حداکثر ۸۰ بمب ۲۲۷ کیلوگرمی، یعنی در مجموع ۱۸ تن محموله، اعلام شده است. اما وزن دو بمب MOP بهتنهایی ۵۰ درصد بیشتر از این میزان است.
بمبهای MOP در حدود هشت گونه مختلف ساخته شدهاند که هر کدام برای ایجاد اثر مشخصی طراحی شدهاند. این بمبها در طول پرواز با هواپیما ارتباط برقرار میکنند و اطلاعات مربوط به موقعیت و ارتفاع را دریافت میکنند. حتی تغییرات جزئی در برنامه ماموریت نیز میتواند در حین پرواز به بمب منتقل و اجرا شود.
هدف برنامهریزان آمریکایی این بود که از کانالهای تهویه فردو، یعنی تونلهای عمودی انتقال هوا به تاسیسات غنیسازی، برای اجرای حمله استفاده کنند.
آنها امیدوار بودند با بهرهگیری از مواد منفجره نفوذگر، این کانالها را هدف قرار دهند. برنامهریزان نظامی آمریکا قصد داشتند با حمله به این تونلها و تنظیم فیوز بمبها برای انفجار در عمقهای مشخص و زمانهای هماهنگ، تاسیسات را بهشدت تخریب کنند.
سالها آزمایش در پی این برنامهریزیها انجام شد. انفجارهای آزمایشی به اصلاح طراحی و آزمایشهای بعدی منجر شدند. متخصصان فنی دولت و صنعت همکاری نزدیکی داشتند و آزمایشها در مناطق بیابانی، هرچند با وقفه، ادامه پیدا کرد؛ هر بار با صرف هزینه یک بمب گرانقیمت.
متیو گفت: «همانطور که میتوانید تصور کنید، این موضوع فشار واقعی زیادی بر سیستم تامین و خرید تسلیحات وارد کرد. اما افراد زیادی درگیر بودند تا مطمئن شویم با تکرار آزمایشها و اصلاحات، سرانجام به نتیجه میرسیم.»
او افزود: «این را به شما میگویم: نسخهای که در نهایت به پرواز درآمد، با نمونه نمایشی فناوری که آژانس کاهش تهدیدات دفاعی در اوایل تا میانه دهه ۲۰۰۰ ساخته بود، تفاوت بسیار زیادی داشت.»
تنها هواپیمای بی۲ قادر به حمل بمب MOP بود.
شرکت نورثروپ گرومن، بمبافکن رادارگریز بی۲ با طراحی بال خفاشی را بهعنوان یک سکوی تهاجمی دوکاربردی طراحی کرد که توانایی حمل تسلیحات متعارف و هستهای را دارد.
تنها ۲۱ فروند از این هواپیما ساخته شد. دیک چنی، وزیر دفاع وقت آمریکا، در سال ۱۹۹۲ و پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، برنامه تولید آن را متوقف کرد؛ زمانی که ارتش آمریکا در حال کاهش نیروهای خود بود.
امروزه تنها ۲۰ فروند از این هواپیماها همچنان در خدمت هستند. هر کدام از آنها بهصورت منحصربهفرد ساخته شدهاند و هیچ دو فروندی کاملا شبیه یکدیگر نیستند. مجموعه این هواپیماها قابلیتی در اختیار آمریکا قرار میدهد که در جهان بیرقیب است.
اهمیت و منحصربهفرد بودن ناوگان بی۲ به اندازهای است که وقتی این ناوگان از دسامبر ۲۰۲۲ تا مه ۲۰۲۳ زمینگیر شد، بازگشت آن به خدمت به موضوعی دائمی در دستور کار شخص وزیر دفاع آمریکا تبدیل شده بود.
توانایی بی۲ برای نفوذ به حریم هوایی بهشدت محافظتشده، آن را به عنصری حیاتی در بازدارندگی هستهای و تضمینی در برابر وقوع جنگ هستهای تبدیل کرده است.
توانایی این هواپیما برای رساندن بمبهای MOP به هدف نیز نوعی بیمه در برابر شکست دیپلماسی در مهار جاهطلبیهای هستهای جمهوری اسلامی محسوب میشد؛ گزینهای که چهار دولت پیاپی آمریکا همواره آن را در اولویت پایینتری نسبت به دیپلماسی قرار داده بودند.
تمرینهای مقدماتی
در اوت ۲۰۲۴، آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرد که جمهوری اسلامی ذخایر اورانیوم غنیشده تا سطح ۶۰ درصد، یعنی نزدیک به سطح تسلیحاتی، را افزایش داده است. این مواد تنها چند هفته با رسیدن به سطح ۹۰ درصدی مورد نیاز برای تولید اورانیوم با درجه تسلیحاتی فاصله داشتند.
زمان به سرعت در حال سپری شدن بود و دولت جو بایدن به گزینههای عملیاتی نیاز داشت.
در پایگاه وایتمن، به نظر میرسید بمبافکنهای بی۲ ممکن است بخشی از این برنامه باشند.
آلفا، خلبان ارشد آموزشی بی۲ که بعدها فرماندهی ماموریت چکش نیمهشب در ژوئن ۲۰۲۵ را بر عهده گرفت، گفت: «از همان زمان صحبت درباره این موضوع را آغاز کردیم، طرحها را از بایگانی بیرون آوردیم و بهروزرسانی کردیم. نشستهای گستردهای با گروههای برنامهریزی ماموریت برگزار شد.»
اما پنتاگون بهجای حمله به ایران، تصمیم گرفت از بمبافکنهای بی۲ برای ارسال یک پیام استفاده کند.
این هواپیماها به یمن اعزام شدند و یک انبار زیرزمینی تسلیحات متعلق به شورشیان حوثی مورد حمایت جمهوری اسلامی را بمباران کردند.
پیام آمریکا به جمهوری اسلامی روشن بود: واشنگتن توانایی اجرای حملات دوربرد علیه اهداف مدفون در زیر زمین را دارد. این موضوع را جدی بگیرید.
برای مدتی به نظر میرسید پیام دریافت و درک شده است. اما اندکی پس از مراسم تحلیف دونالد ترامپ در ژانویه ۲۰۲۵، حملات حوثیها به کشتیهای تجاری در خلیج عدن و دریای سرخ افزایش یافت.
پنتاگون نیز عملیات «سوارکار خشن» را آغاز کرد؛ کارزار مشترک هوایی به رهبری آمریکا علیه حوثیها که هواپیماهای نیروی هوایی و نیروی دریایی آمریکا در آن مشارکت داشتند.
آلفا گفت در ماه مارس، شش بمبافکن بی۲ به جزیره دیهگو گارسیا در اقیانوس هند اعزام شدند و پایگاه را با «تمام قدرت رزمی مهم» آمریکا پر کردند.
شش بمبافکن رادارگریز بی۲ اسپیریت نیروی هوایی آمریکا و چهار هواپیمای سوخترسان کیسی-۱۳۵ در پایگاه دیهگو گارسیا، قلمرو بریتانیا در اقیانوس هند، در ۱۶ آوریل ۲۰۲۵. زمانبندی عملیات چکش نیمهشب باید بهگونهای تنظیم میشد که بازگشت این هواپیماها و انجام تعمیرات و نگهداری آنها پیش از آغاز ماموریت در نظر گرفته شود.
در همین زمان، مذاکرات آمریکا با جمهوری اسلامی به جایی نمیرسید.
تقریبا در همان مقطع، اسکار، سرگردی از یگان ۵۰۹، تماسی از فرمانده خود دریافت کرد: برنامهریزی برای حمله را آغاز کنید.
چند روز بعد، تماسهای برنامهریزی آغاز شد. ظرف یک هفته، ۵۰ تا ۶۰ متخصص تاکتیکی در حال تدوین طرحی بودند تا بمبافکنهای بی۲ را با جنگندهها و دیگر هواپیماهای مورد نیاز برای اجرای ایمن حمله هماهنگ کنند.
نخستین مسئله، زمانبندی بود. با توجه به استقرار شش بمبافکن بی۲ در دیهگو گارسیا، اولویت نخست بازگرداندن آنها به پایگاه وایتمن برای انجام تعمیرات و آمادهسازی بود.
برنامهریزیهای کلان در فرماندهی مرکزی آمریکا و پنتاگون ادامه داشت و همزمان طرحهای تاکتیکی در پایگاه وایتمن شکل میگرفت.
افسران در مناطق زمانی مختلف، روزانه تا ۱۸ ساعت کار میکردند تا اجزای مختلف عملیات را کنار هم قرار دهند. آنها از همکاران سابق خود در موقعیتهای مهم در سازمانهای اطلاعاتی کمک میگرفتند و اطلاعات و شناخت لازم را برای برنامهریزی مسیرها، پیشبینی تهدیدها و مشکلات و درک الزامات متعدد ماموریت جمعآوری میکردند.
فشار برای بازگرداندن بمبافکنهای بی۲ به پایگاه و آمادهسازی آنها افزایش یافت.
سپس آمریکا در اوایل ماه مه به آتشبسی غیرمنتظره با حوثیها دست یافت. چند روز بعد، بمبافکنهای بی۲ به پایگاه وایتمن بازگشتند و بمبافکنهای بی-۵۲ جایگزین آنها در دیهگو گارسیا شدند.
تماسهای روزانه، پایگاه وایتمن را به نیروهای آمریکایی در پایگاه العدید قطر و دیگر نقاط خاورمیانه متصل میکرد.
اسکار به یاد آورد: «بخش زیادی از روز را در یک کنفرانس ویدئویی با خلبانان واقعی جنگندهها در منطقه عملیاتی سپری میکردیم و تلاش میکردیم بفهمیم چگونه این طرح را در برنامه بزرگتر ادغام کنیم. برنامه همه واحدهای دیگر بر اساس این برنامه شکل میگیرد. ما باید اول برنامه خودمان را طراحی کنیم.»
چالش اصلی در تدوین چنین برنامهای، ادغام اجزای مختلف و هماهنگی زمانی آنها بود.
قرار بود بمبافکنهای بی۲ با جنگندههای رادارگریز اف۲۲ و اف۳۵ پشتیبانی شوند؛ جنگندههای پیشرفتهای که وظیفه مقابله با تهدیدهای احتمالی را بر عهده داشتند.
جنگندههای اف۱۶، هواپیماهای تهاجمی آ۱۰ و هواپیماهای ارتباطی ای-۱۱ نیز در عملیات مشارکت میکردند. علاوه بر این، دهها هواپیمای سوخترسان در آسمان باید برای سوخترسانی به هواپیماها در مسیر رفت و بازگشت به منطقه هدف حضور میداشتند.
سرلشکر جیسون آر. آرماگوست، معاون فرماندهی حمله راهبردی نیروی هوایی و نیروی هوایی راهبردی در فرماندهی راهبردی آمریکا، در ژانویه ۲۰۲۶ در یک نشست درباره قدرت هوایی گفت: «وقتی ماموریتی مانند چکش نیمهشب شکل میگیرد، نخستین چیزی که نگرانم میکند وضعیت ناوگان هواپیماهای سوخترسان است. این کار آسانی نیست.»
سرگرد کلر راندولف، رئیس بخش تسلیحات و تاکتیکها در نیروی هوایی مرکزی آمریکا و یکی از برنامهریزان اصلی پشتیبانی جنگندهها از عملیات چکش نیمهشب، در همان نشست هواپیماهای سوخترسان را «عامل محدودکننده» خواند؛ عاملی که در نهایت اندازه و شکل نیروی اسکورت را تعیین میکند.
او گفت: «این موضوع جذاب نیست، سلاح نیست، جنگنده نیست و بمبافکن هم نیست؛ به همین دلیل، هواپیماهای سوخترسان اغلب در این گفتوگوها کاملا نادیده گرفته میشوند.»
برنامهریزان همچنین مسیرها و زمانبندی دقیق، تاثیر شرایط جوی و بادهای پیشبینیشده، محل تهدیدهای احتمالی و نوع تسلیحات مناسب برای هر هواپیما را بررسی کردند.
برنامهریزان آمریکایی باید مسیری را برای عبور بمبافکنهای بی۲ از حریم هوایی بهشدت محافظتشده ایران ایجاد میکردند؛ مسیری که با تضعیف یا نابودی سامانههای یکپارچه پدافند هوایی جمهوری اسلامی امکانپذیر میشد.
آنها همچنین باید برای اعزام نیروهای امداد و نجات در صورت سقوط هر هواپیما، طرحهای جایگزین آماده میکردند.
پس از حمله نیز باید برای احتمال واکنش تلافیجویانه جمهوری اسلامی و شلیک موشکهای بالستیک به پایگاههای آمریکا در منطقه آماده میبودند. در چنین شرایطی، ممکن بود جنگندهها بهجای بازگشت به پایگاه اصلی، مجبور شوند به مکان دیگری بروند.
عملیات «طلوع شیران»
در ۱۳ ژوئن، اسرائیل عملیات «طلوع شیران» را آغاز کرد؛ عملیاتی که بعدها به جنگ ۱۲ روزه معروف شد.
اسرائیل با تکیه بر همان ارزیابیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی و با این باور که مذاکرات صلح نتیجهبخش نخواهد بود، حملاتی را برای خلع قدرت جمهوری اسلامی آغاز کرد. همزمان، از آمریکا خواست ضربهای را وارد کند که اسرائیل بهتنهایی قادر به وارد کردن آن نبود: نابودی سه تاسیسات هستهای زیرزمینی و بهشدت مستحکم جمهوری اسلامی.
آلفا گفت: «این اتفاق برای ما غافلگیرکننده نبود، چون ارتباطات دیپلماتیک و نظامی آمریکا را در جریان داشتیم. اما سطح تهدید را تغییر داد.»
جنگندههای اف۳۵ و اف۱۵ نیروی هوایی اسرائیل بهطور نظاممند بسیاری از تهدیدهایی را که طی سه ماه پیش از آن ذهن برنامهریزان عملیات چکش نیمهشب را به خود مشغول کرده بود، از میان بردند.
آلفا گفت: «این یک کلاس پیشرفته از قدرت هوایی غرب بود؛ نمونهای از اینکه چگونه اهداف درست را انتخاب میکنید تا بتوانید آسمان را در اختیار بگیرید. آنها تعداد زیادی از تهدیدها را از بین بردند و شرایط را برای ما بسیار امنتر کردند.»
عملیات اسرائیل باعث شد برنامهریزان آمریکایی طرحهای چکش نیمهشب را با توجه به شرایط جدید بازنگری کنند.
تقریبا در همان زمان، یک وضعیت پیشبینینشده دیگر نیز به وجود آمد.
دن کین در نشست خبری پس از ماموریت گفت: «در روزهای منتهی به حمله به فردو، ایرانیها تلاش کردند کانالهای تهویه را با بتن بپوشانند.»
در پایگاه وایتمن، این اتفاق به معنای بازنگری کامل در طرح حمله بود؛ طرحی که پیشتر بدون در نظر گرفتن این حجم جدید از بتن طراحی و شبیهسازی شده بود.
اکنون ترتیب عملیات تغییر کرده بود: ابتدا باید انفجاری ایجاد میکردند که پوشش بتنی را از بین ببرد و سپس به سراغ آنچه در زیر آن قرار داشت میرفتند.
برنامهریزان بار دیگر به نقطه آغاز بازگشتند.
آلفا گفت: «باید میفهمیدیم چگونه اجزای مختلف را با شرایط جدید جهان هماهنگ کنیم. این اتفاق خیلی سریع رخ داد.»
تغییر برنامهها
حتی زمانی که خلبانان بمبافکنهای بی۲ وارد دوره استراحت اجباری پیش از ماموریت شدند، تغییرات همچنان ادامه داشت.
اطلاعات و پیشنهادها از فرماندهی حمله راهبردی نیروی هوایی، نیروی هوایی مرکزی، فرماندهی مرکزی آمریکا، پنتاگون و حتی کاخ سفید به برنامهریزان میرسید.
تنها دو ساعت پیش از آنکه خلبانان جنگندههای اسکورت وارد دوره استراحت اجباری شوند، یعنی ۱۶ ساعت پیش از آغاز ماموریت، طرح نهایی تایید شد.
اسکار، برنامهریز ادغام ماموریت، گفت: «همهچیز تا زمانی که آنها به رختخواب رفته بودند، از شمال و جنوب و همه طرف تغییر میکرد. تماسی دریافت کردیم که میگفت: راستی، قرار است دوباره برنامه را تغییر دهیم. بنابراین طرحی که همه با آن به خواب رفتند، طرحی که برایش برنامهریزی کرده بودند، آن را میشناختند و به آن اطمینان داشتند، تغییر کرد.»
آلفا گفت گروههای پشتیبان در حالی که دیگران خواب بودند، تغییرات را اعمال و آمادهسازیهای نهایی را انجام دادند.
عملیات فریب
از همان ابتدا، یکی از بزرگترین نگرانیهای مقامهای ارشد پنتاگون، حفظ امنیت عملیاتی و محرمانه ماندن کامل ماموریت بود.
به پرواز درآوردن یک یا دو بمبافکن بی۲ در نیمهشب احتمالا توجه زیادی جلب نمیکرد، اما پنهان کردن پرواز هفت هواپیما دشوار بود.
اسکار و دیگر برنامهریزان معتقد بودند میتوانند هواپیماها را به پرواز درآورند، از شرق آمریکا عبور دهند، از اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه بگذرانند و از خاورمیانه وارد ایران کنند، بیآنکه کسی متوجه شود.
اما افراد کمی این ادعا را باور میکردند؛ حتی برخی از کسانی که خودشان خلبان بی۲ بودند.
راهحل، ایجاد سردرگمی با اعزام هواپیماهای بیشتر بود.
بمبافکنهای بی۲ دیگری بهطور علنی به پرواز درآمدند و به سمت غرب حرکت کردند؛ پیش از آنکه هواپیماهای اصلی ماموریت حرکت کنند. این پروازها توجه رسانهها را جلب کرد و رسانهها نیز تحرکات آنها را گزارش دادند.
ناظران منطقی تصور کردند این هواپیماها برای اجرای حملهای از گوام یا شاید دیهگو گارسیا در حال جابهجایی هستند. اما این فقط یک عملیات فریب بود.
در همین حال، خلبانان اصلی ماموریت روال معمول خود را دنبال میکردند. برخی به خانوادههایشان گفته بودند که ماموریتهای آموزشی در پیش دارند و برخی نیز اصلا چیزی نگفته بودند.
به دلیل محرمانه بودن عملیات، هیچکس نباید مقصد یا دلیل ماموریت را فاش میکرد.
تمام شببیداریها و تغییرات مداوم برنامه، یک مزیت هم داشت: خانوادهها به مشغله کاری خلبانان عادت کرده بودند و توجه چندانی به این موضوع نشان نمیدادند.
آلفا درباره همسرش گفت: «هیچچیزی به او نگفتم. فقط به سر کار رفتم و دیگر برنگشتم.»
برخی دیگر گفته بودند باید پرواز کنند، اما نگفته بودند به کجا میروند.
آنها برای سفر طولانی خود غذا و میانوعده تهیه کردند: آبنبات، گوشت خشکشده، ساندویچ و حتی همبرگری از رستوران زنجیرهای کالورز در غرب میانه آمریکا که به همبرگرهای کرهای و دسر کاستارد یخزده معروف است.
برخی همسران احساس میکردند اتفاقی در حال رخ دادن است. برخی دیگر سعی میکردند زیاد به این موضوع فکر نکنند.
سوارکاران نیمهشب
سرانجام، در نیمهشب ۲۱ ژوئن، هفت بمبافکن بی۲ از پایگاه وایتمن، پایگاهی در منطقهای روستایی در نزدیکی کانزاسسیتی، به پرواز درآمدند.
تقریبا هیچکس متوجه این پرواز نشد.
فضای داخل کابینها آرام بود. سکوت رادیویی یک اصل بود.
ماموریت آنقدر محرمانه بود و برنامهها آنقدر تغییر کرده بودند که خلبانان پیش از آنکه نام رسمی برای ماموریت انتخاب شود، پرواز کردند. آنها حتی بدون شناسههای رادیویی مشخصشده حرکت کردند.
پرواز با ۳۰ تن مواد منفجره، پروازی کند و سنگین است.
هواپیماها سوخت مصرف میکردند، به ارتفاعات بالاتر میرفتند و سپس برای ملاقات با هواپیماهای سوخترسان و سوختگیری، ارتفاع خود را کاهش میدادند.
زمانبندی همواره یکی از دغدغههای اصلی بود. دور زدن شرایط نامساعد جوی یا ترافیک هوایی میتوانست زمان پرواز را افزایش دهد؛ زمانی که شاید با اجرای روانتر عملیات سوختگیری جبران میشد.
در کابین بمبافکن بی۲، دو خلبان در کنار یکدیگر مینشینند و فضای کافی در پشت سر آنها برای دراز کشیدن یک فرد با جثه متوسط وجود دارد. برای افراد قدبلند، این فضا تنگ است.
در هواپیما یک مایکروویو برای گرم کردن غذا، قهوه به مقدار نامحدود و یک سرویس بهداشتی وجود دارد.
هوای داخل کابین رقیق و بسیار خشک است. خلبانان میتوانند چرتهای کوتاهی روی صندلی یا در فضای پشت صندلیها، با استفاده از کیسهخواب یا زیرانداز، داشته باشند. برخی حتی تخت سفری یا صندلی تاشو با خود میآورند.
در مجموع، شرایط خوابیدن در این هواپیما از فضای بار یک هواپیمای ترابری سی-۱۷ راحتتر است، اما نه چندان بیشتر.
بین چرتهای کوتاه نیز کارهای زیادی برای انجام دادن وجود دارد.
براوو، یکی از خلبانان، گفت: «همیشه باید برای سوختگیری بعدی یا مرحله بعدی چکلیست آماده باشید؛ تسلیحات را بررسی کنید و سامانهها را آماده نگه دارید. بنابراین فرصتی برای یک خواب چهار ساعته وجود ندارد. در واقع، فقط چرتهای کوتاه ۳۰ تا ۴۵ دقیقهای ممکن است.»
نشستن طولانیمدت در کابین خطر لخته شدن خون را افزایش میدهد؛ بنابراین خلبانان میدانند که باید از جای خود بلند شوند و حرکت کنند.
برخی از قرصهای محرک بیدارماندن استفاده میکنند؛ آمفتامینهایی که مصرف آنها با تایید پزشک مجاز است. برخی دیگر به قهوه یا نوشیدنیهای انرژیزا متکی هستند.
بعضی مدام میانوعده میخورند و برخی دیگر ترجیح میدهند در مسیر رفت یک وعده غذا و در مسیر بازگشت وعده دیگری بخورند.
یکی از خلبانان گفت: «وقتی قرصهای محرک را مصرف میکنید، اشتهایتان از بین میرود.»
بمبافکن بی۲ اکسیژن مورد نیاز خود را تولید میکند.
آلفا گفت: «داخل هواپیما مثل خشکترین بیابان دنیاست. شما به مدت ۳۸ ساعت در رطوبت بدن خودتان نشستهاید.»
گفتوگوها از مسائل مربوط به ماموریت تا موضوعات عادی و ورزش متغیر بود. کارهای مربوط به ماموریت به اندازه کافی وجود داشت که فاصله میان چرتها را پر کند. سوختگیری بعدی همواره در راه بود.
در نقطهای بر فراز تنگه جبلالطارق، فضای داخل هواپیما تغییر کرد. خلبانان جلیقههای رزمی خود را پوشیدند تا در صورت نیاز به خروج اضطراری بر فراز آب یا قلمرو دشمن آماده باشند.
اندکی بعد، براوو تلاش کرد برای آخرین بار از جای خود بلند شود، اما دستش به بخشی از تکیهگاه صندلی گیر کرد و ناگهان صدای انفجاری مهیب در کابین پیچید.
آلفا و براوو تلاش کردند بفهمند چه اتفاقی افتاده است.
آلفا به سمت راست نگاه کرد و با تعجب دید کمکخلبانش در کنار او شبیه مرد لاستیکی تبلیغاتی شرکت میشلن شده است؛ جلیقه نجاتش کاملا باد شده بود و دستش را با اضطراب تکان میداد و تلاش میکرد با چاقو آن را پاره کند.
در آن لحظه خلبانان متوجه ماجرا شدند.
طبق برنامه، در صورت خروج اضطراری بر فراز آب، براوو باید چتر نجاتش را به سمت آلفا هدایت میکرد تا آنها بتوانند از یک وسیله شناور مشترک استفاده کنند.
براوو از آلفا خواست ماجرا را مخفی نگه دارد، اما آلفا نپذیرفت. او گفت این داستانی است که برای فرزندانش و تمام اعضای جامعه کوچک و نزدیک خلبانان بی۲ تعریف خواهد کرد.
پس از خروج از حریم هوایی اروپا و ورود به منطقه مسئولیت فرماندهی مرکزی آمریکا، خلبانان با مرکز فرماندهی و کنترل تماس گرفتند؛ این تنها تماس رادیویی آنها پیش از ورود به حریم هوایی ایران بود.
آنها برنامه خود را برای اجرای بخش مربوط به ماموریت در دستور پرواز هوایی اعلام کردند که به اختصار «فراگ» نامیده میشود.
آنها از طریق رادیو اعلام کردند: «هفت فروند بی۲ طبق برنامه فراگ اعلام حضور میکنند.»
صدایی پاسخ داد: «دوباره بگویید؟»
آلفا دوباره تکرار کرد: «هفت فروند بی۲ طبق برنامه فراگ اعلام حضور میکنند.»
صدای کلیک رادیو شنیده شد و خط ارتباطی خلبانان به بلندگوی مرکز عملیات هوایی مشترک متصل شد.
براوو به یاد آورد: «همه افراد حاضر در مرکز عملیات هوایی شروع کردند به تشویق و فریاد زدن.»
آغاز درگیری
زمان بررسیهای نهایی درباره زمانبندی، سرعت و وضعیت پرواز فرا رسیده بود. کوچکترین اشتباه میتوانست عملکرد بمبها را مختل کند.
شش بمبافکن بی۲ به سمت فردو حرکت کردند و یک فروند دیگر به سمت جنوب، به سوی نطنز، هدایت شد؛ تاسیساتی که پیشتر هدف حملات اسرائیل قرار گرفته بود.
در آسمان ایران خطرهای زیادی وجود داشت و خلبانان هر از گاهی از پنجره بیرون را نگاه میکردند تا ببینند آیا موشکهای رهگیر پدافند هوایی به سمت آنها شلیک شدهاند یا نه.
بزرگترین کابوس آنها چیزی بود که «دونات شعلهور» نامیده میشد: موشکی رهگیر که مستقیما به سمت هواپیما میآمد و بدنه آن حلقهای از آتش را احاطه کرده بود.
«دونات شعلهور یعنی موشک دارد به سمت شما میآید.»
خوشبختانه هیچکدام از این موشکها دیده نشدند.
بررسیهای پس از عملیات نشان داد که نیروهای جمهوری اسلامی حتی یک گلوله هم به سمت بمبافکنهای بی۲ شلیک نکرده بودند.
این بمبافکنها بهتنهایی ضربات اصلی را وارد کردند.
رهاسازی بمبها
بمبهایی که فردو را هدف قرار دادند، در فاصلههای زمانی کوتاه از هواپیماها رها شدند.
بمبهای MOP که با سامانه جیپیاس هدایت میشوند، اطلاعات خود را مستقیما از بمبافکنهای بی۲ دریافت میکنند و کیفیت این سیگنال اهمیت حیاتی دارد.
ژنرال بی. چنس سالتزمن، رئیس وقت عملیات فضایی نیروی فضایی آمریکا، مدتها پس از این ماموریت در مصاحبهای گفت: «اگر فکر میکنید کافی است جیپیاس را روشن کنید و مثل زمانی که میخواهید به فروشگاه بروید مسیرتان را پیدا کنید، عملیات چکش نیمهشب اینگونه نیست.»
او افزود: «ما باید این کار را در یک زمان مشخص انجام میدادیم. آن زمان چه موقع بود؟ لحظهای که هواپیما مهمات را رها میکرد. اگر همه این اطلاعات را بدانید و آنها را با یکدیگر هماهنگ کنید، میتوانید محاسبات را به عقب برگردانید تا مطمئن شوید منظومه ماهوارهای کاملا در موقعیت مناسب قرار دارد و بیشترین دقت ممکن حاصل میشود.»
بمبافکن آلفا نخستین هواپیمایی بود که وارد منطقه هدف شد.
ماموریت آن نابود کردن پوشش بتنی بود که جمهوری اسلامی در آخرین تلاش برای محافظت از تاسیسات خود، روی کانالهای تهویه ریخته بود.
پس از آن، پنج گروه بعدی خدمه باید بمبهای خود را به ترتیب رها میکردند تا تاسیسات مدفون در زیر زمین نابود شود.
این ماموریت در ساعت دقیق ۲:۱۰ بامداد به وقت محلی انجام میشد و برای نخستین بار یک بمب MOP در شب منفجر میشد. هیچکس پیش از آن شاهد چنین انفجاری در شب نبود.
پس از برخورد نخستین دو بمب ۱۳.۶ تنی، هواپیمای بعدی باید آماده میبود تا دو گزینه را اجرا کند: یا طبق برنامه حمله کند یا اگر هواپیمای اول به هر دلیلی موفق نشده بود، تنظیمات بمبهای خود را تغییر دهد و نخستین ضربه برای نابودی پوشش بتنی را وارد کند.
چارلی، یکی از خلبانان دومین بمبافکن بی۲، گفت: «همهچیز باید در زمان درست و به ترتیب درست انجام میشد تا عملیات موفق شود. بنابراین اگر خلبان اول چیزی را از قلم میانداخت، قرار بود آن را از طریق رادیو اعلام کند.»
او گفت زمانبندی کاملا حیاتی بود.
«میتوانستید فقط ۱۵ ثانیه جلوتر یا عقبتر باشید.»
چهار خلبان در دو بمبافکن نخست، با اضطراب منتظر ماندند و ثانیهها را شمردند.
براوو به یاد آورد: «با خودم میگفتم، بزن بریم! گاز را زیاد کن! بجنب!»
اما آلفا فقط به تاریکی پایین خیره شده بود و منتظر میماند.
او با هیجان گفت: «فکر میکنم بمب همین الان منفجر میشود.»
و سپس انفجار رخ داد.
در فاصله حدود ۱۳۰ کیلومتری جنوب، هفتمین بمبافکن بی۲ که تنها هواپیمای اعزامی به نطنز بود، دید کاملی از انفجار داشت.
مایک، یکی از خلبانان بی۲ بر فراز نطنز، گفت: «انفجار اول بسیار بزرگ بود. چیزی شبیه آتش گرفتن ساختمانی ۱۰ طبقه.»
دو بمب بعدی به کانال تهویه برخورد کردند.
خدمه باید پنج ثانیه صبر میکردند تا بفهمند آیا بمبها اثر مورد نظر را داشتهاند یا نه؛ پنج ثانیهای که به گفته آنها «طولانیترین پنج ثانیه زندگیشان» بود.
چارلی گفت: «مدام هزار بار بررسی میکنید که کلیدها در وضعیت درست باشند و قرار است سلاحها را رها کنید، بدون اینکه چیزی را خراب کنید. درها را باز میکنید، صدای برخورد بمبها را میشنوید، هواپیما کمی اوج میگیرد و بعد مسیر خود را به سمت غرب ادامه میدهید.»
ثانیهها میگذشت و سومین بمبافکن بی۲ به موقعیت خود میرسید و همان روند را تکرار میکرد. سپس نوبت هواپیمای چهارم بود؛ دو بمب دیگر رها شدند و پس از آن پنجمین هواپیما وارد عمل شد.
تاسیسات غنیسازی فردو تا حد زیادی نابود شده بود.
آخرین بمبها از هفتمین بمبافکن و بر فراز نطنز رها شدند؛ هواپیمایی که در بالاترین ارتفاع در آرایش پروازی قرار داشت.
مایک گفت: «هرچه بالاتر بروید، قدرت مانور شما کمتر میشود؛ نرخ اوجگیری، میزان گردش هواپیما و همه این موارد محدودتر میشود. ما هواپیما را به ارتفاع بالاتری بردیم.»
او توضیح داد که خلبان خودکار، که معمولا برای مانور نهایی فعال میشود، در آن ارتفاع قابل استفاده نبود و خلبانان مجبور شدند کنترل هواپیما را بهصورت دستی در اختیار بگیرند تا زمانبندی دقیق حفظ شود.
با خالی شدن تمام محفظههای بمب، رقابت برای خروج از حریم هوایی ایران آغاز شد.
آنها لانه زنبور را به هم زده بودند.
هشدارها در کابین هواپیماها به صدا درآمد.
آلفا گفت: «میشنویم که چیزهایی به سمت ما شلیک میشود. بنابراین نگرانی زیادی وجود دارد و همین حواسم را پرت میکند. نمیتوانم راحت بنشینم و کاری نداشته باشم. نگران آن چیزی هستم که ممکن است اتفاق بیفتد.»
یکی از خلبانان سالها پیش تصمیم گرفته بود که اگر روزی بر فراز هدف قرار بگیرد، چه کاری انجام دهد.
او گفت: «هیچکس فکر نمیکرد بتوانیم این کار را انجام دهیم. خیلی خطرناک بود و تصور میشد عملی نیست. برای همین از روی جسارت همیشه میگفتم: آنجا آنقدر اوضاع خوب خواهد بود که میتوانم یک ساندویچ بخورم.»
و او همین کار را کرد؛ البته فقط یک گاز.
احتمال هدف قرار گرفتن با موشک دشمن بهوضوح در ذهنش وجود داشت و همان یک گاز برای وفای به قولش کافی بود. باقی ساندویچ باید برای زمانی دیگر میماند.
تا آن لحظه، آلفا و براوو، دو خلبان هواپیمای پیشتاز بی۲، تنها یک بار از طریق رادیو تماس گرفته بودند.
پس از خروج ایمن از حریم هوایی ایران، برای بار دوم تماس گرفتند:
«کار تمام شد، ما در امنیت هستیم!»
دونالد ترامپ اواخر روز ۲۲ ژوئن این ماموریت را اعلام کرد؛ در حالی که خلبانان هنوز در مسیر بازگشت به خانه بودند.
مدتی بعد، زمانی که بمبافکنهای بی۲ برای سوختگیری به سراغ هواپیماهای سوخترسان رفتند، متوجه شدند عملیات محرمانهشان دیگر مخفی نیست.
همانطور که خدمه هواپیماهای سوخترسان میگویند: «هیچکس بدون سوخت هواپیمای سوخترسان نمیتواند کسی را شکست دهد.»
یکی از خدمه سوخترسان به خلبانان گفت: «شما همهجا در اخبار هستید!»
در ساعات اولیه صبح و هنگام نزدیک شدن به خاک آمریکا، آلفا هواپیماهای گروه را از فراز واشنگتن دیسی عبور داد.
او گفت: «برای خودمان یک رژه برگزار کردیم.»
این جشن خودجوش پیش از آن بود که هواپیماها را به سمت میزوری هدایت کند.
سه فروند بمبافکن بی۲ اسپیریت پس از بازگشت از ماموریت بمباران ۳۷ ساعته، در ژوئن ۲۰۲۵ به پایگاه هوایی وایتمن در میزوری بازمیگردند. عملیات چکش نیمهشب به پایان رسیده است.
خانوادههای خلبانان زمانی از ماموریت مطلع شدند که صبح از خواب بیدار شدند و اخبار تلویزیون را دیدند. در یک مورد، خبر این ماموریت از منبر کلیسا اعلام شد.
به خانوادهها گفته شد که برای شرکت در مراسم استقبال از خلبانان به پایگاه دعوت شدهاند.
پس از بیش از ۳۶ ساعت حضور در فضای محدود کابین، خلبانان از هواپیماهایشان پایین آمدند؛ خسته، عرقکرده و با لباسهایی که بوی نامطبوع گرفته بود. ریش برخی از آنها نیز در طول این مدت بلند شده بود.
یکی از خلبانان از قبل برای بازگشت برنامهریزی کرده بود. او در پایگاه تختی آماده کرده بود تا پیش از رفتن به خانه و دیدار خانواده، مدتی طولانی بخوابد.
دیگران با هیجان از هواپیما خارج شدند، همکاران خود را در آغوش گرفتند و به یکدیگر تبریک گفتند.
پس از خروج از هواپیماها، آنها سوار اتوبوسهایی شدند که به سوی خانوادههای منتظرشان حرکت میکردند؛ خانوادههایی که از این استقبال غیرمنتظره شگفتزده شده بودند.
اما این لحظات کوتاه بود.
خلبانان بهسرعت برای مراقبتهای پس از ماموریت به بخشهای مربوط منتقل شدند. به آنها مایعات داخل وریدی تزریق شد تا آب بدنشان تامین شود، آبجوهای جشن نوشیدند و سرانجام به یک مرکز امنیتی با دسترسی محدود و حفاظتشده منتقل شدند تا درباره حمله گزارش دهند و تصاویر ماهوارهای اهداف نابودشده را مشاهده کنند.
تنها در آن زمان بود که نام ماموریت خود را فهمیدند:
خدمه، «چکش نیمهشب» را فرود آورده بودند.

