گسترش موشک‌های بالستیک ارزان‌ راهبردهای نظامی غرب را به چالش کشیده است

حتی آمریکا با ظرفیت صنعتی گسترده‌اش برای مقابله با دشمنی که موشک‌های بالستیک را در مقیاس صنعتی تولید می‌کند، آمادگی کافی ندارد

تصویری از موشک‌های جمهوری اسلامی ـ ایسنا

پیشرفت فناوری موشک‌های بالستیک را کم‌هزینه‌تر و دقیق‌تر کرده و به جمهوری اسلامی ایران و حوثی‌های یمن امکان داده است سراسر خاورمیانه را هدف قرار دهند. به نوشتهٔ وال‌استریت ژورنال، گسترش این تسلیحات که زمانی بیشتر در اختیار قدرت‌های هسته‌ای بود، ارتش‌های جهان را با ضرورت بازنگری در راهبردهای نظامی مواجه کرده است.

تحول فناوری موشکی، همزمان با گسترش استفاده از پهپادها در جنگ اوکراین، پیامدهای گسترده‌ای برای آرایش نظامی آمریکا در اروپا و آسیا دارد، زیرا پایگاه‌های نظامی و زیرساخت‌های حیاتی بیش‌ازپیش در معرض حملات قرار گرفته‌اند.

مارتین سامپسون، فرمانده بازنشستۀ نیروی هوایی بریتانیا و مدیر دفتر خاورمیانۀ مؤسسۀ بین‌المللی مطالعات راهبردی، می‌گوید پیشرفت موشک‌های بالستیک حتی به بازیگران غیردولتی امکان داده است مواضعی در فواصل طولانی را هدف قرار دهند، در حالی که سامانه‌های دفاعی هنوز با این تحول همگام نشده‌اند.

در جنگ سال جاری، حملات موشکی جمهوری اسلامی ایران خسارت‌های سنگینی به پایگاه‌های نظامی آمریکا وارد کرد و واشنگتن ناچار شد برخی تأسیسات مهمش در خلیج فارس را ترک کند. 

همزمان، حوثی‌های یمن با حملات مداوم به فرودگاه‌ها و تأسیسات انرژی عربستان سعودی، فشار اقتصادی بر این کشور وارد کرده‌اند.

آمریکا و متحدان منطقه‌ای‌اش با کاهش ذخایر موشک‌های رهگیر سامانه‌های پاتریوت و تاد مواجه‌اند. کمبود جهانی این رهگیرها همچنین توانایی اوکراین برای مقابله با حملات موشکی روسیه به شبکۀ برق، پل‌ها و کارخانه‌های مهم را محدود کرده است.

جنیفر کاوانا، مدیر تحلیل نظامی اندیشکدۀ دیفنس پرایوریتیز، می‌گوید جنگ ایران نشان داده است که هم ذخایر تسلیحاتی آمریکا آسیب‌پذیرند و هم شیوۀ جنگیدن این کشور با شرایط کنونی سازگار نیست. به گفتۀ او، راهبرد آمریکا به استفاده و حفاظت از پایگاه‌ها وابسته است، اما جنگ خاورمیانه نشان داده است که دفاع از این پایگاه‌ها حتی در برابر دشمنانی با توانایی نظامی محدود نیز راحت نیست.

Read More

This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)

برخلاف پهپادها که معمولاً کلاهک‌های کوچک‌تری حمل می‌کنند و رهگیری‌شان آسان‌تر است، موشک‌های بالستیک با قدرت انفجاری بالا می‌توانند سازه‌های مستحکم، آشیانه‌های حفاظت‌شدۀ هواپیما و خطوط تولید نظامی را تخریب کنند.

مقام‌های نظامی آمریکا و متحدانش ضرورت بازنگری در استقرار نیروها را پذیرفته‌اند، اما هنوز تصمیم مشخصی اعلام نشده است. به گفتۀ یک مقام ارشد دفاعی غربی، کشورهایی که سامانه‌های دفاع موشکی مستقل دارند، احتمالاً در آینده برای استقرار پایگاه‌های آمریکا در اولویت قرار می‌گیرند. تمرکز فزایندۀ عملیات نظامی آمریکا در اسرائیل، که سامانه‌های دفاع موشکی‌اش را تولید و اداره می‌کند، نمونه‌ای از این روند است.

فابیان هینز، کارشناس موشکی مؤسسۀ تحقیقات تسلیحات درگیری‌ها، می‌گوید موشک‌های بالستیک در گذشته چنان گران و کم‌دقت بودند که بیشتر برای حمل کلاهک هسته‌ای مناسب محسوب می‌شدند، اما پیشرفت فناوری طی دهه‌های اخیر امکان ساخت موشک‌های متعارف دقیق را برای کشورهای بیشتری فراهم کرده است.

به گفتۀ هینز، راهبرد سنتی غرب بر دستیابی سریع به برتری هوایی استوار بود، اما اکنون حتی دشمنی فاقد نیروی هوایی پیشرفته نیز می‌تواند با موشک‌های بالستیک مواضع پشت خطوط مقدم را هدف قرار دهد.

در دوران جنگ سرد، توسعهٔ سامانه‌های ضد موشک بالستیک، به‌دلیل نگرانی از برهم خوردن توازن هسته‌ای آمریکا و شوروی، با محدودیت‌های معاهده‌ای مواجه بود. پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد نیز تا سال ۲۰۱۹ کشورهای اروپایی را از توسعۀ قابلیت‌های موشکی زمین‌پایه بازمی‌داشت.

اکنون، فقط شمار محدودی از شرکت‌های غربی توانایی تولید موشک‌های رهگیر پیشرفته را دارند. شرکت لاکهید مارتین نمی‌تواند پاسخگوی تقاضای فزاینده باشد و زمان تحویل سفارش‌های موشک‌های رهگیر پاتریوت پک‌-۳ و تاد تا دهۀ ۲۰۳۰ ادامه دارد.

کنسرسیوم فرانسوی‌ــ‌ایتالیایی سامپ‌تی قصد دارد از سال آینده تولید نسل جدید موشک‌های آستر را آغاز کند و آلمان نیز در حال استقرار سامانۀ ضد موشکی کمان ۳ ساخت اسرائیل است.

فابیان هوفمان، کارشناس مؤسسۀ مطالعات دفاعی نروژ، می‌گوید حتی آمریکا با ظرفیت صنعتی گسترده‌اش برای مقابله با دشمنی که موشک‌های بالستیک را در مقیاس صنعتی تولید می‌کند، آمادگی کافی ندارد.

میشل یاکوولف، ژنرال بازنشستۀ فرانسوی، کارآمدی سرمایه‌گذاری گسترده در توسعهٔ موشک‌های رهگیر را زیر سؤال می‌برد و بر بازدارندگی هسته‌ای تأکید می‌کند. او می‌گوید حملۀ همزمان ۲۰۰ موشک بالستیک روسیه به اهداف اقتصادی و غیرنظامی اروپا می‌تواند احتمال پاسخ هسته‌ای فرانسه را مطرح کند.

بن هاجز، فرمانده پیشین نیروهای زمینی آمریکا در اروپا، نیز تقویت بازدارندگی، مقاوم‌سازی پایگاه‌های هوایی، پراکندگی و افزایش تحرک نیروها را ضروری می‌داند. با این‌ حال، او تأکید می‌کند که پایگاه‌های برون‌مرزی همچنان برای پشتیبانی لجستیکی، تعمیرات و فرماندهی عملیات آمریکا اهمیت دارند و باید هزینه‌ها و مزایای حفظ پایگاه‌های آسیب‌پذیر، به‌ویژه در خاورمیانه، دوباره بررسی شود.