هیچ تردیدی ندارم که گروه شبه‌نظامی حوثی‌ها ساخته‌وپرداختهٔ سپاه پاسداران ایران است و زیر نظر آن اداره می‌شود، از این‌ رو، راهبردهای این دو چنان درهم‌تنیده‌اند که نمی‌توان آنها را از یکدیگر جدا دانست.

جمهوری اسلامی ایران و حامیانش می‌کوشند با انکار وابستگی حوثی‌ها به سپاه پاسداران، این گروه را جریانی مستقل و برخاسته از تحولات داخلی یمن معرفی کنند. حال آنکه به باور من، حوثی‌ها نیز همچون حزب‌الله لبنان و عراق، از نظر سیاسی و نظامی، ساخته‌وپرداختهٔ سپاه پاسداران‌اند. هرچند این وابستگی هویت یمنی این گروه را نفی نمی‌کند.

حوثی‌ها که خاستگاهی قبیله‌ای دارند، در گذشته نه برنامهٔ سیاسی مشخصی داشتند و نه توان نظامی‌شان از مرزهای استان صعده فراتر می‌رفت. آنها در ادارهٔ نهادهای امنیتی، دستگاه‌های دولتی و حتی رسانه‌ها نیز هیچ تجربه‌ای نداشتند. شبکهٔ تلویزیونی «المسیره»، رسانهٔ اصلی حوثی‌ها، نیز از ضاحیهٔ جنوبی بیروت اداره و پخش می‌شود.

آغاز این رابطه به دههٔ ۱۹۹۰ بازمی‌گردد؛ زمانی که جمهوری اسلامی ایران به دلیل حضور حوثی‌ها در نزدیکی مرزهای جنوبی عربستان سعودی، این گروه را برای گسترش نفوذ خود برگزید و برای تقویت آنها، همان الگویی را در پیش گرفت که پیش‌تر دربارهٔ حزب‌الله لبنان به کار بسته بود. از سال ۱۹۹۴، ایران پذیرای شماری از دانشجویان وابسته به حوثی‌ها در قم شد و از این طریق، پیوندهای عقیدتی و شخصی نزدیکی با آنان برقرار کرد.

در اواخر دههٔ ۱۹۹۰، گفتمان حوثی‌ها به‌تدریج رنگ‌وبوی ایدئولوژی جمهوری اسلامی ایران را گرفت و مبارزه با آمریکا و یهودیان به بخشی از شعارهای این گروه تبدیل شد. حوثی‌ها همچنین با الگوبرداری از ساختار سیاسی تهران، مفهوم «رهبر انقلاب» را وارد تشکیلاتشان کردند و حسین حوثی را در جایگاهی فراتر از نهادهای رسمی قرار دادند. پس از کشته‌ شدن حسین حوثی، برادرش عبدالملک حوثی که پیش‌تر روابط نزدیکی با جمهوری اسلامی ایران برقرار و بارها به این کشور سفر کرده بود، رهبری گروه را بر عهده گرفت.

به نظر می‌رسد جمهوری اسلامی ایران با بهره‌برداری از ناآرامی‌های یمن در بهار ۲۰۱۱، حوثی‌ها را از گروهی مسلح در نزدیکی مرزهای عربستان سعودی به نیرویی با سودای حاکمیت بر سراسر یمن تبدیل کرد. در همین راستا، شورایی جهادی مشابه شورای حزب‌الله لبنان تشکیل شد و دو تن از اعضای این حزب در مقام معاون و دستیار به آن منصوب شدند. بر اساس پژوهشی که مرکز مبارزه با تروریسم در وست‌پوینت منتشر کرد، مشاوران این شورا مسئولیت هماهنگی آموزش نیروها و تأمین تجهیزات نظامی را بر عهده داشتند.

در سال ۲۰۱۲، ایران شبکهٔ تلویزیونی «المسیره» را در بیروت راه‌اندازی کرد و امکانات و تجربه‌های حزب‌الله لبنان را در اختیار حوثی‌ها گذاشت تا این گروه بتواند روایت‌های حقوقی خود را در مجامع بین‌المللی و نهادهای حقوق بشری مطرح کند و مواضعش را از طریق رسانه‌های جهانی بازتاب دهد.

یکی از مهم‌ترین شواهد وابستگی حوثی‌ها به جمهوری اسلامی ایران به سال ۲۰۱۳ بازمی‌گردد؛ زمانی که وزارت خزانه‌داری آمریکا اعلام کرد خلیل یوسف حرب، از اعضای حزب‌الله لبنان، بر فعالیت‌های این حزب در یمن نظارت دارد و در انتقال منابع مالی به آن نقش ایفا می‌کند.

در همان سال، کشتی «جیهان» حامل سلاح و مواد منفجرهٔ ایرانی، نیز توقیف شد. بازرسان سازمان ملل تأیید کردند که این محموله به مقصد یمن ارسال شده بود، با این حال افزودند که شواهدی مبنی بر ارسال آن برای حوثی‌ها در دست نیست. حال آنکه در آن زمان، هیچ گروه یمنی دیگری جز حوثی‌ها با جمهوری اسلامی ایران ارتباط نداشت.

مدتی بعد، علیرضا زاکانی، نمایندهٔ وقت مجلس ایران، صنعا را پس از بغداد، دمشق و بیروت، چهارمین پایتخت عربی وابسته به انقلاب ایران خواند.

با گذشت زمان، از ارتباط حوثی‌ها با جمهوری اسلامی ایران شواهد بیشتری آشکار شد. در سال ۲۰۱۶، گروه پژوهش تسلیحات در منازعات پس از بررسی پهپادهای «قاصف-۱» اعلام کرد که طراحی، ساخت و شماره‌‌سریال آنها با پهپادهای ایرانی مطابقت دارد.

پژوهش‌های نظامی دیگری، از جمله مطالعات مرکز مبارزه با تروریسم در وست‌پوینت، نیز نشان داد که موشک‌ها، قایق‌های انفجاری و مواد منفجرهٔ مورداستفادهٔ حوثی‌ها منشأ ایرانی دارند. این یافته‌ها از انتقال فناوری‌ها و توانمندی‌های نظامی پیشرفته‌ای حکایت داشتند که امکان حمله به اهداف دوردست و تهدید کشتی‌ها در خارج از مرزهای یمن را برای حوثی‌ها فراهم می‌کرد.

مجموع این شواهد نشان می‌دهد که حوثی‌ها نیز مانند حزب‌الله لبنان، بازویی وابسته به نیروی قدس سپاه پاسداران ایران‌اند. در جنگ کنونی یمن نیز ردپای ایران در استفاده از تونل‌ها، استحکامات دفاعی و مین‌گذاری به‌روشنی دیده می‌شود؛ نشانه‌هایی که از نقش محوری جمهوری اسلامی ایران در هدایت جنگ و وابستگی حوثی‌ها به تهران حکایت دارند.

در عرصهٔ سیاسی نیز مقام‌های ایرانی همواره بر نقش تعیین‌کنندهٔ خود در تصمیم‌گیری‌های گروه حوثی تأکید و بارها به عربستان سعودی اعلام کرده‌اند که راه دستیابی به توافقی برای بحران یمن از گفت‌وگو با تهران می‌گذرد.

در اوت ۲۰۱۸، ناصر شعبانی، از فرماندهان سپاه پاسداران ایران، گفت: «ما از یمنی‌ها خواستیم به دو نفتکش سعودی حمله کنند و آن‌ها نیز چنین کردند.» در همان سال، وزارت خارجهٔ آمریکا نام هیثم علی طباطبایی، از فرماندهان نظامی حزب‌الله لبنان، را در فهرست تروریست‌های جهانی قرار داد و اعلام کرد که او بر روند تشکیل نیروهای ویژهٔ حزب‌الله در سوریه و یمن نظارت داشت.

این وزارتخانه عبدالرضا شهلایی را هم از فرماندهان نیروی قدس سپاه پاسداران که در صنعا مستقر بود، معرفی کرد. وزارت خزانه‌داری آمریکا نیز گزارش داد که ده‌ها میلیون دلار از طریق واسطه‌ها و صرافی‌های ایرانی به حوثی‌ها منتقل می‌شود؛ موضوعی که از وجود سازوکاری منظم و فرامرزی برای تأمین مالی این گروه حکایت دارد، نه کمک‌هایی پراکنده و مقطعی.

پس از آغاز حمله به کشتی‌ها در تنگهٔ باب‌المندب، تهران تأکید کرد که بستن این گذرگاه دریایی بخشی از راهبرد منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران است. خبرگزاری رویترز نیز به نقل از منابع منطقه‌ای و ایرانی، گزارش داد که فرماندهانی از سپاه پاسداران و حزب‌الله لبنان در یمن حضور دارند و با ارائهٔ اطلاعات برای شناسایی کشتی‌ها و تعیین اهداف، در هماهنگی حملات دریایی نقش ایفا می‌کنند.

در چنین شرایطی، جمهوری اسلامی ایران دیگر برای پنهان‌ کردن نقش خود در حمایت نظامی از حوثی‌ها تلاشی نمی‌کند و از تسلیح این گروه و مشارکت در تصمیم‌گیری‌های نظامی آن گرفته تا حضور در کنار نیروهای حوثی در جنگ کنونی، همگی از نقش محوری تهران در راهبرد نظامی حوثی‌ها و وابستگی این گروه به سپاه پاسداران ایران حکایت دارند.

برگرفته از الشرق‌الاوسط