سازمان حفاظت محیطزیست جمهوری اسلامی ایران تأیید کرد که در چهار مرحله، دو هزار و ۷۱۱ هکتار از پارک ملی بمو در استان فارس جدا شده است. این سازمان روز چهارشنبه ۱۳ آبان ۱۴۰۵ در بیانیه‌ای، حضور مراکز نظامی و صنایع شیمیایی در بخش غربی پارک را هم تأیید کرد، جداسازی این اراضی را «اصلاح مرز غربی» نامید و از مصوبات شورای عالی حفاظت محیطزیست دفاع کرد.
بمو نامش را از کوهی در شمال شیراز گرفته است. دامنه‌ها و دره‌های این پارک زیستگاه پلنگ ایرانی، آهو، قوچ و میش و کل و بز وحشی است. حفاظت رسمی از بمو در سال ۱۳۴۱، در دوران محمدرضاشاه پهلوی، با ممنوعیت شکار آغاز شد. سپس در سال ۱۳۴۶ به منطقهٔ حفاظت‌شده تبدیل شد و پیش از انقلاب ۱۳۵۷، عنوان «پارک ملی» گرفت.
جاده قدیم شیراز‌‌ــ‌‌تهران بخش غربی بمو را از بدنهٔ اصلی پارک جدا می‌کرد. سازمان حفاظت محیطزیست ایران مدعی است که این بخش امکانات حفاظتی مستقلی نداشت و قطع ارتباط با بقیه پارک و شکار غیرمجاز باعث شد جمعیت گونه‌های شاخص آن در اوایل دهه ۱۳۶۰ از میان برود. سال‌ها بعد، همین افت ارزش حفاظتی یکی از دلایلی شد تا سازمان برای کوچک کردن محدودهٔ پارک، به آن استناد کند.
از پادگان‌های بمو تا پروژهٔ مسکن صدرا
سازمان حفاظت محیطزیست در بیانیهٔ خود، نام مراکز نظامی را نیاورده، اما بهمن ایزدی، فعال محیطزیست ساکن ایران، در گزارشی دربارهٔ بمو گفته است که پس از انقلاب ۱۳۵۷، به‌تدریج حدود ۵۰۰ هکتار از اراضی جنوب‌غربی بمو به ارتش و ۴۶ هکتار به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی واگذار شد. او از واگذاری‌های دیگری به وزارت دفاع و سپاه در شمال‌غرب پارک هم خبر داد.
در گزارشی قدیمی دربارهٔ تعارض‌های اراضی بمو، هم از پادگان قدس و کارخانهٔ صدرشیمی وابسته به وزارت دفاع نیز نام برده شده است.
نقش وزارت دفاع در این منطقه به تأسیسات نظامی محدود نیست. مدیرعامل شرکت عمران شهر جدید صدرا در بهمن ۱۴۰۴ از افتتاح ۶۴۱ واحد نهضت ملی مسکن خبر داد که با مشارکت وزارت دفاع ساخته شده بود.
دلایل اعلام‌شده برای چهار مصوبه‌ای که سازمان محیطزیست در بیانیه‌اش شرح می‌دهد، هم توسعهٔ شهر صدرا، تعیین تکلیف ساخت‌وسازها و تأمین زمین برای مسکن است.
ساخت‌وساز پیش رفت، مرز پارک عقب نشست
به روایت سازمان حفاظت محیطزیست، پیش از این، رأی دستگاه قضایی جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۷۴ به تثبیت موقوفه فردی به نام حاج زالی و صدور سند برای بخش عمده‌ای از زمین‌های غرب بمو منجر شد. سپس شورای عالی حفاظت محیطزیست در دی ۱۳۷۸، با جداسازی ۷۰۰ هکتار موافقت کرد و این اراضی به شرکت عمران شهر جدید صدرا واگذار شد. محدودهٔ مصوب طرح جامع صدرا حدود هزار و ۵۵۰ هکتار بود و ساخت‌وساز به بخش‌هایی از پارک که در محدودهٔ این طرح قرار داشت، نیز کشیده شد.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
در ادامه، ادارهٔ حفاظت محیطزیست فارس در سال ۱۳۸۵، برای جلوگیری از ساخت‌وساز شکایت کرد، اما با صدور قرار منع تعقیب به نفع شرکت عمران، نتوانست جلو آن را بگیرد. شورای عالی حفاظت محیطزیست در ششم بهمن ۱۳۹۹ با جداسازی ۷۰۰ هکتار دیگر هم موافقت کرد.
دو مصوبهٔ بعدی را زینب رحیمی، روزنامه‌نگار حوزه محیطزیست، در روزنامه شرق بررسی کرده است. شورای عالی حفاظت محیطزیست ۲۱ آذر ۱۴۰۲، با حذف ۸۷۱ هکتار از محدوده باغ‌شهرهای بوستان و گلستان موافقت کرد. در ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۳، نیز حذف ۴۷۰ هکتار در مجاورت بوستان، با هدف اعلام‌شده تأمین زمین برای مسکن ملی، خارج از دستور جلسه مطرح و تصویب شد.
نغمه مبرقعی، عضو شورای عالی، گفت با مصوبهٔ نخست مخالفت کرده است. محمد یزدی هم مخالفتش را با مصوبهٔ دوم در صورتجلسه ثبت کرد. زینب رحیمی روز ۱۳ آبان ۱۴۰۵ و پس از انتشار بیانیهٔ سازمان محیطزیست، این جداسازی اراضی ملی را «زمین‌خواری» خواند.
از سوی دیگر جمع مساحت چهار محدوده‌ای که سازمان محیطزیست در بیانیه‌اش برشمرده، دو هزار و ۷۴۱ هکتار است که ۳۰ هکتار بیشتر از رقم دو هزار و ۷۱۱ هکتاری است که پیش از این به‌عنوان مجموع اراضی جداشده اعلام شد.
تاوان ضعف حفاظت برای حیات‌وحش
پارک ملی بمو در سال‌های گذشته بارها دچار آتش‌سوزی‌های گسترده شده است. به‌طور مثال در سال ۱۳۹۵، مدیرکل وقت حفاظت محیطزیست فارس اعلام کرد که حریق به ۷۵ هکتار از پوشش علفی پارک آسیب زده است. نزدیک به یک دهه بعد، در تیرماه ۱۴۰۴، معاون محیطزیست فارس از سوختن حدود سه هزار هکتار از بمو در جریان جنگ خبر داد. در مهر همان سال، مقام‌های محیطزیست فارس زخمی شدن چند محیط‌بان را در جریان برخورد با متخلفان و شکارچیان غیرقانونی در این پارک تأیید کردند.
در ۴۷ سال حکومت جمهوری اسلامی ایران، تصرف جنگل‌ها و اراضی ملی به رویه‌ای ثابت بدل شده است که مقام‌های حکومتی، دستگاه‌های دولتی و نهادهای نظامی در آن نقش دارند. هر سال صدها هکتار از عرصه‌های طبیعی ایران در معرض تصرف، تغییر کاربری و ساخت‌وساز قرار می‌گیرد و فساد اداری و ضعف نظارت راه را برای پیشروی زمین‌خواران باز می‌کند.
از خشکیدگی گستردهٔ درختان پارک جنگلی چیتگر و آتش‌سوزی‌های پی‌درپی در زاگرس تا جاده‌کشی از دل زیستگاه‌های هیرکانی برای آزادراه تهران‌ــ‌شمال و قطع درختان به بهانهٔ ال‌نینو، حاصل چنین روندی از دست رفتن پوشش جنگلی و تکه‌تکه شدن زیستگاه‌های حیات‌وحش است.
اینک در بمو، هم پس از سال‌ها استقرار مراکز نظامی، پیشروی ساخت‌وساز و ضعف حفاظت، همان آسیبی که باید جبران می‌شد، به یکی از دلایل رسمی کوچک کردن پارک ملی تبدیل شده است.
