در فوریه ۱۹۹۵، شش سال پس از ایجاد شبکهٔ جهانی وب، کلیفورد استول، از پیشگامان فضای سایبری، یکی از مشهورترین تصورات کوته‌بینانه دربارهٔ آینده را نوشت. او در ستونی برای نیوزویک، با رد اغراق‌ها دربارهٔ اینکه اینترنت در آستانه تغییر همیشگی جهان است، نوشت: «حقیقت این است که هیچ پایگاه داده آنلاینی جای روزنامه روزانه شما را نخواهد گرفت.»
او ادامه داد: «آینده‌نگران آینده‌ای با کارکنان دورکار، کتابخانه‌های تعاملی و کلاس‌های درس چندرسانه‌ای می‌بینند. تجارت و کسب‌وکار از ادارات و مراکز خرید به شبکه‌ها و مودم‌ها منتقل خواهند شد… مزخرف است.»
در سال‌های اخیر، از این نوشته به‌عنوان یکی از بدترین پیش‌بینی‌های فناوری یاد شده است، اما بدون ظهور گوشی هوشمند، اندکی بیش از یک دهه بعد، هیچ‌یک از این اتفاق‌ها هرگز در ابعادی که رخ دادند، به وقوع نمی‌پیوست.
پیش از آنکه «استیو جابز سال ۲۰۰۷ در کالیفرنیا روی صحنه بایستد و از نخستین آیفون رونمایی کند، اینترنت چیزی بود که مردم به سراغ آن می‌رفتند. آن‌ها پشت رایانه خانه یا محل کارشان یا در یک کافی‌نت در خیابان اصلی، می‌نشستند و وارد اینترنت می‌شدند. می‌توانستند ایمیلشان را بررسی کنند، چند پایگاه اینترنتی را ببینند، شاید انتقال بانکی انجام دهند یا چیزی بخرند و سپس بلند می‌شدند و می‌رفتند. آفلاین (Offline) می‌شدند.
گوشی هوشمند اتصال [اینترنتی و آنلاین بودن] را پیوسته کرد. دیگر مرزی میان آنلاین و آفلاین بودن وجود نداشت و مردم هرگز مجبور نبودند از اینترنت خارج شوند. این اتفاق یکی از عمیق‌ترین دگرگونی‌های رفتاری را در تاریخ معاصر رقم زد.
بر اساس داده‌هایی که «دیتاریپورتال» (DataReportal) گردآوری کرده است، هر فرد به‌طور متوسط روزانه چهار ساعت و ۳۷ دقیقه را صرف گوشی خود می‌کند. این میزان در طول یک دهه معادل دو سال تمام خیره شدن به صفحه گوشی هوشمند است. برای بیشتر مردم، این نخستین کاری است که پس از بیدار شدن انجام می‌دهند و واکنشی خودکار است که در طول روزشان ادامه می‌یابد. مردم روزانه حدود ۱۸۶ بار دستگاهشان را بررسی می‌کنند، یعنی تقریباً هر پنج دقیقه یک بار.
تحلیل رفتن توان شناختی
این عادت آثار چشمگیری بر شیمی مغز ما گذاشته و با بازآرایی مسیرهای عصبی، شکل تازه‌ای از وابستگی ایجاد کرده است که با اعتیادهای جسمی شباهت‌هایی دارد.
پژوهشی در سال گذشته با عنوان «وابستگی به گوشی هوشمند و تأثیر آن بر سلامت جسمی و روانی» نشان داد افراد در صورت استفادهٔ بیش‌ازحد از گوشی خود، ممکن است «نه‌تنها ناراحتی جسمی، بلکه احساس تنهایی، اضطراب و افسردگی» را نیز تجربه کنند.
این پژوهش یادآور شد: «چه هنگام انتظار برای اتوبوس یا مترو، چه هنگام غذا خوردن، تماشای تلویزیون یا آماده شدن برای خواب، شمار فزاینده‌ای از مردم برای کمک به گذراندن وقت به گوشی‌های هوشمندشان متکی‌اند. اعتیاد به گوشی هوشمند از نظر ویژگی‌های رفتاری (برای مثال، استفاده وسواس‌گونه و پاداش‌جویی) و سازوکارهای احتمالی عصب‌زیستی (برای مثال، دخیل بودن مدار پاداش مغز)، شباهت‌هایی با اعتیاد به مواد دارد.»
پژوهش دیگری در سال ۲۰۲۳ دریافت که گوشی‌های هوشمند نوعی «تحلیل رفتن توان شناختی» ایجاد می‌کنند که عملکرد شناختی ما را حتی زمانی که به آن‌ها نگاه نمی‌کنیم، بدتر می‌کند. پژوهشگران از شرکت‌کنندگان خواستند در حالی که گوشی‌هایشان در فاصله‌های متفاوتی از آن‌ها قرار داشت، مجموعه‌ای از تکالیف را انجام دهند. حتی زمانی که دستگاه خاموش بود، کسانی که گوشی‌هایشان در اتاق دیگری بود، بسیار بهتر از کسانی عمل کردند که تکالیف را با گوشی‌هایشان کنار خود انجام می‌دادند.
با وجود تأثیر منفی گوشی‌های هوشمند بر سلامت روانی و جسمی ما، کنار گذاشتن آن‌ها به‌طور فزاینده‌ای دشوار می‌شود. دلیلش این است که آن‌ها نه‌تنها رفتار انسان‌ها، بلکه رفتار کسب‌وکارها را نیز تغییر داده‌اند.
فراتر از ظهور مدل‌های کسب‌وکار کاملاً جدیدی مانند «اوبر» و «تیندر» که بدون نرم‌افزارهای کاربردی (Application) امکان‌پذیر نبودند، گوشی‌های هوشمند بر نحوه فعالیت صنایع سنتی نیز تأثیر گذاشته‌اند. آن‌ها زمینه پیدایش بانک‌های صرفاً آنلاین مانند «روولوت» (Revolut) و «مونزو» (Monzo) را فراهم کرده و به روزنامه‌ها اطمینان داده‌اند که نسخه‌های چاپی را به‌کلی کنار بگذارند. همین روزنامه‌ای که اکنون می‌خوانید، یک دهه پیش کاملاً دیجیتال شد. بحث حفظ ارتباط با دوستان، ذخیره بلیت‌های حمل‌ونقل یا نمایش‌ها، پیدا کردن جایی برای غذا خوردن و پرداخت هزینه چیزی هم هست. انجام دادن کارها در دنیای امروز بدون گوشی هوشمند چالشی است که بیشتر مردم ترجیح می‌دهند با آن روبه‌رو نشوند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
و فراتر از این کارهای ضروری، قابلیت‌هایی وجود دارند که برای مشغول نگه داشتن ما طراحی شده‌اند: بالا و پایین کردن محتوای شبکه‌های اجتماعی که الگوریتم‌ها آن را مخصوص شما تنظیم کرده‌اند، بخش هرچه بیشتری از وقت مردم را می‌گیرد. بر اساس داده‌های گردآوری‌شده از سوی سامانه شناخت مصرف‌کننده «جی‌دبلیو‌آی» (GWI)، در ۱۰ سال گذشته، تعداد ساعت‌هایی که در نرم‌افزارهای کابردی مانند فیس‌بوک و اینستاگرام صرف شد، دو برابر شده است.
آن‌ها نه‌تنها وقت ما را می‌گیرند، بلکه الگوریتم‌ها نیز از طریق موتورهای پیشنهاددهنده شخصی‌سازی‌شده، به افزایش قطبی شدن، افراط‌گرایی و فرسایش فرهنگ جمعی منجر می‌شوند.
این آسیب‌های واردشده به درخواست‌هایی گسترده برای ممنوعیت حضور کودکان در سامانه‌های شبکه‌های اجتماعی منجر شده است، در عین حال، برخی مقررات در پی آن‌اند که عملاً محتوای ارائه‌شده از طریق الگوریتم‌ها را به‌تدریج و به‌کلی حذف کنند.
دوران اوج گوشی هوشمند
تلاش‌ها برای کاهش وابستگی ما به این فناوری ممکن است در برابر آنچه در ادامه می‌آید، بی‌اهمیت باشند. ما همین حالا هم از دوران اوج گوشی هوشمند عبور کرده‌ایم و آمار منتشرشده در این هفته از سوی «کانترپوینت ریسرچ» (Counterpoint Research) نشان می‌دهد که فروش [گوشی‌های هوشمند] به پایین‌ترین سطح خود در ۱۴ سال گذشته رسیده است.
انتظار می‌رود عرضه جهانی گوشی‌های هوشمند امسال به حدود یک میلیارد دستگاه کاهش یابد که تقریباً نیم میلیارد دستگاه کمتر از اوج آن در سال ۲۰۱۶ است. این دوره طولانی افت نتیجه ارتقاهای جزئی است که باعث شده‌اند مصرف‌کنندگان به ارتقای دستگاه‌هایشان تمایل کمتری داشته باشند، همزمان، بحران [در تامین] قطعات حافظه به دلیل [افزایش] تقاضای [بخش] هوش مصنوعی، باعث افت شدید فروش در سال جاری شده است.
اما ممکن است هم‌اکنون تحول بزرگ‌تری در صنعت فناوری در جریان باشد که مردم را به همان شکلی که از رایانه‌های رومیزی فاصله گرفتند، از گوشی‌های هوشمند دور کند.
به گفتهٔ چند تن از چهره‌های برجسته فناوری، طی دهه آینده، دوران تازه‌ای از «رایانش محیطی» می‌تواند جای دلبستگی کنونی ما به صفحه‌نمایش‌ها را بگیرد. روز پنجشنبه، پانوس پانای، معاون ارشد بخش دستگاه‌های آمازون، گفت که عامل‌های هوش مصنوعی کارها را از طرف کاربر انجام خواهند داد.
او در مراسم «تک‌کرانچ دیسراپت» (TechCrunch Disrupt) گفت: «وقتی در پس‌زمینه کار می‌کند، شما می‌توانید بیشتر در لحظه حضور داشته باشید. می‌توانید کارهای بیشتری انجام دهید. به‌زودی زمان بیشتری را با مردم خواهید گذراند… فکر می‌کنم آن تحول در راه است. فکر می‌کنم این همان نسل بعدی است.»
آمازون در چارچوب این چشم‌انداز، دستگاه تازه‌ای مبتنی بر هوش مصنوعی به نام «بی فرانتیر» (Bee Frontier) را رونمایی کرد. این دستگاه پوشیدنی را می‌توان مانند دستبند به دست بست یا با گیره به لباس وصل کرد و برای آنکه نقش دستیار شخصی هوش مصنوعی را بدون نیاز به استفاده از دست ایفا کند، «به تمام روز شما گوش خواهد داد».
اوپن‌ای‌آی نیز روی مجموعه‌ای از دستگاه‌های تازه مبتنی بر هوش مصنوعی کار می‌کند که صفحه‌نمایش‌ها را کنار می‌گذارند و به‌جای آن‌ها از ورودی صوتی و تصویری استفاده می‌کنند. این ابزارها که با همکاری «جانی آیو» (Jony Ive)، طراح مشهور آیفون، توسعه یافته‌اند، طوری ساخته شده‌اند که مزاحمتی ایجاد نکنند و برای کاربران چت‌جی‌پی‌تی نقش همراهی دائمی و «انسان‌مانند» را ایفا کنند.
به گفته سم آلتمن، مدیر اوپن‌ای‌آی، این دستگاه که انتظار می‌رود عرضه آن اوایل سال آینده آغاز شود، از نظر سرعت فروش از تمام محصولاتی که تاکنون ساخته شده‌اند، پیشی خواهد گرفت. آیو در ویدیویی تبلیغاتی برای این ابزار مرموز گفت: «کاملاً مطمئنم که ما به‌معنای واقعی کلمه در آستانه نسل تازه‌ای از فناوری قرار داریم که می‌تواند ما را به نسخه‌های بهتری از خودمان تبدیل کند.»
این دستگاه‌های نسل بعدی [پیشرفته] می‌توانند گذار از گوشی‌های هوشمند به رایانش محیطی را به‌شدت شتاب دهند، آغازگر دورانی کاملاً تازه در اینترنت باشند و بار دیگر رفتار ما را برای همیشه تغییر دهند.
© The Independent
