دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، پیشنهاد ایران برای بازگشایی تنگه هرمز موسوم به طرح ۷ روزه برای توقف درگیریها را رد کرده است؛ پیشنهادی که بر اساس گزارشها شامل اقدامهایی برای فراهم کردن زمینه بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری کشتیرانی بود. همزمان، گفتوگوهای غیرمستقیم میان واشنگتن و تهران از طریق میانجیها ادامه دارد.
والاستریت ژورنال در گزارشی به نقل از مقامهایی در دولت آمریکا نوشته است که ترامپ به دستیارانش گفته انتظار دارد بمباران ایران پس از انتخابات میاندورهای کنگره در ماه نوامبر از سر گرفته شود. این مقامها همچنین گفتهاند ترامپ در گفتوگوهای خصوصی نسبت به آمادگی تهران برای اجرای خواستههای آمریکا تردید دارد.
به گفته این مقامها، واشنگتن به ایران و میانجیها اطلاع داده است که ترامپ در حال حاضر قصد ندارد محاصره دریایی بنادر ایران را لغو کند. با این حال مذاکرات غیرمستقیم دو کشور درباره پایان جنگ و پرونده هستهای همچنان ادامه دارد.
مقامهای آمریکایی گفتهاند موضع ترامپ ممکن است با ادامه جنگ و همچنین با توجه به نتیجه انتخابات میاندورهای تغییر کند. به گفته آنان، تلاش نیروی دریایی آمریکا برای اسکورت نفتکشها در تنگه هرمز نیز از فوریت دستیابی به توافق کاسته است.
ترامپ چند روز پیش در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل هم گفته بود که درباره ایران با «یک تصمیم بزرگ» روبهرو است و از دو مسیر، توافق با تهران یا تشدید اقدام نظامی، سخن گفته بود. والاستریت ژورنال هم گزارش کرده بود که ترامپ انتظار دارد موضوع توافق با ایران پس از انتخابات میاندورهای تعیین تکلیف شود.
این ابهام پس از چند روز رایزنی فشرده در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل مطرح شده است. برخی منابع به نقل از میانجیگران گزارش دادهاند نمایندگان حکومت ایران و آمریکا راهحلی مرحلهای را بررسی کردهاند که بر اساس آن تهران تنگه هرمز را باز میکند و واشنگتن به محاصره ایران پایان میدهد.
با این حال، به گفته این منابع، هیچ یک از دو طرف حاضر نیست پیش از دریافت تضمین از طرف مقابل، مهمترین اهرم فشار خود را کنار بگذارد. برخی رسانههای نیز روز شنبه مدعی شدند ترامپ اعلام کرده تحت هیچ شرایطی حاضر به لغو محاصره دریایی و هوایی ایران نخواهد شد و بر این باور است که پس از انتخابات میان دوره کنگره جمهوری اسلامی ایران بهناچار پیشنهاد او را میپذیرد.
از سوی دیگر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در نیویورک اعلام کرد در صورت پذیرش شروط ایران، اجرای جدول زمانی بلافاصله آغاز میشود و تنگه تا پایان روز هفتم باز خواهد شد. عراقچی همچنین تأکید کرد این شروط فراتر از تعهداتی نیست که پیشتر در تفاهمنامه ماه ژوئن میان دو کشور بر سر آنها توافق شده بود. او جزئیات کامل پیشنهاد را منتشر نکرد، اما بر پایه گزارشهای منتشرشده از سخنانش، جلب موافقت آمریکا با مسیر عبور دریایی مورد توافق ایران و عمان یکی از محورهای اصلی این طرح عنوان شده است.
آنچه در این طرح دیده میشود اجرای شروط تهران آغازگر روندی خواهد بود که به ادعای وزیر امورخاجه دولت ایران در روز ششم به بازگشایی تنگه هرمز میانجامد.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
طرح هرمز و اختلاف بر سر اقدام نخست
بر اساس گزارش برخی رسانههای بینالمللی، پیشنهاد جمهوری اسلامی ایران لغو محاصره دریایی بنادر این کشور، تسهیل فروش نفت و برقراری آتشبسی فراگیر ــ از جمله در لبنان ــ را به بازگشایی تنگه و ازسرگیری مذاکرات هستهای گره زده است. تهران میخواهد ابتدا نشانههای عملی کاهش فشار آمریکا را ببیند؛ در مقابل، واشنگتن نیز بازگشت کشتیرانی آزاد از مسیر هرمز را یکی از هدفهای اصلی خود میداند. تفاهم قبلی دو کشور پس از مدت کوتاهی فروپاشید و هر طرف دیگری را مسئول نقض آن خواند. این سابقه، مسئله ضمانت اجرا را به موضوع اصلی مذاکرات تازه بدل کرده است.
پیامهای منتشرشده از تهران نیز همخوان نبودهاند. خبرگزاری فارس نزدیک به سپاه پاسداران پیشتر گزارشها درباره پیشنهاد بازگشایی تنگه ظرف هفت روز را رد کرد. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، نیز گفت قرار بوده شروط پیشین جمهوری اسلامی ایران به آمریکا ابلاغ شود و تا زمانی که این شروط محقق نشود تنگه باز نخواهد شد و مذاکرهای صورت نمیگیرد. او پایان جنگ در همه جبههها، آزادسازی داراییهای مسدودشده و پایان محاصره دریایی را از خواستههای ایران برشمرد.
پزشکیان؛ از سخنرانی تند تا پیشنهاد راستیآزمایی
این ابهام با تضاد آشکار در سخنان مسعود پزشکیان بیشتر هم میشود. رئیس دولت چهاردهم در سخنرانی مجمع عمومی سازمان ملل با لحنی تند از سیاست آمریکا انتقاد کرد و گفت حکومت ایران در برابر فشار تسلیم نخواهد شد. اما طی فاصله کوتاهی در گفتگو با رسانههای آمریکایی، بهویژه مصاحبه اختصاصی با فاکسنیوز، بر آمادگی تهران برای توافق تأکید کرد.
پزشکیان در پاسخ به پرسشی درباره برنامه هستهای گفت حکومت قصد ساخت سلاح هستهای ندارد، آماده رقیقسازی اورانیوم غنیشده است و میتواند این برنامه را در معرض راستیآزمایی قرار دهد. او همچنین افزود تهران همچنان تمایل دارد پیش از انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا با ترامپ به توافق دست یابد؛ موضعی که در مقایسه با سخنرانی او در مجمع سازمان ملل آشکارا از نشانههای نوعی عقبنشینی حکایت دارد.
تفاوت لحن این دو حضور رسانهای نشان میدهد پزشکیان همزمان کوشیده بر موضع مقاومت جمهوری اسلامی ایران تأکید کند و راه مذاکره را برای مخاطب آمریکایی باز بگذارد. با این همه، پیشنهاد هستهای او هنوز جزئیات اجرایی ندارد؛ پزشکیان زمان رقیقسازی، مقدار مواد و شیوه دسترسی بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی را مشخص نکرد. او در مصاحبه با فاکسنیوز، مسئولیت آغاز جنگ و اختلال در دیپلماسی را نیز متوجه آمریکا دانست.
سکوت خبری آمریکا، دعوا در داخل
مواضع دیپلماتیک پزشکیان و عراقچی در داخل حکومت با انتقادهایی روبهرو شده است. برخی چهرههای سیاسی خواهان ادامه فشار بر آمریکا برای کسب امتیاز بیشترند. ابراهیم رضایی، نماینده مجلس، نیز دیدار با طرف آمریکایی را نشانه ضعف خوانده است. از این رو، هر توافق احتمالی افزون بر اختلاف با واشنگتن، با پرسش درباره میزان حمایت از آن در ساختار قدرت ایران روبهرو خواهد بود.
بازگشت پزشکیان از نیویورک بدون اعلام توافق، امید به نتیجه فوری را کاهش داده است، اما به معنای پایان تماسها نیست. عراقچی و میانجیها همچنان میتوانند رایزنیها را ادامه دهند. در همین حال، ترامپ روز شنبه بار دیگر با انتشار تصویری از تنگه هرمز آن را تنگه ترامپ نامید که معنایی جز تداوم تهدید علیه حکومت ایران ندارد.
