هفته گذشته گزارش شد که چین از جمهوری اسلامی ایران خواسته است از نفوذش بر حوثی‌ها استفاده کند تا مانع از خارج شدن درگیری از کنترل و گسترش آن شود. هم‌زمان، وانگ یی، وزیر خارجه چین، به همتای ایرانی‌اش که به چین رفته بود، گفت پکن آماده است «از حقوق و منافع مشروع ایران پاسداری کند» و در عین حال از آمریکا و ایران خواست به میز مذاکره بازگردند.

این تحولات چند روز پس از آن رخ داد که شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهوری چین، از اعضای بریکس خواست برای برقراری صلح و ثبات در منطقه خلیج فارس به‌صورت مشترک همکاری کنند. او به‌طور مشخص، پیشنهاد میانجی‌گری میان آمریکا و ایران را مطرح نکرد، اما بسیاری گفتند او تلویحا اشاره کرد پکن می‌تواند نقش میانجی را ایفا کند.

چین برای میانجی‌گری مستقیم یا تسهیل مذاکرات از موقعیتی کم‌نظیر برخوردار است، زیرا می‌تواند نقش ضامن اجرای توافق را نیز بر عهده بگیرد. با این حال پکن تاکنون از نظر دیپلماتیک وارد این درگیری نشده، بلکه صرفا با جنگ مخالفت کرده و در همان حال، روند تحولات را زیر نظر داشته است.

چین موفق شده است خود را از پیامدهای درگیری مصون نگه دارد. این کشور سیاست خرید حجم عظیمی از نفت در دوره پایین بودن قیمت‌ها را دنبال می‌کند. از این‌ رو، هنگامی که درگیری آغاز شد و قیمت نفت به‌شدت افزایش یافت، پکن وارداتش را کاهش داد. با این حال، این وضع نمی‌تواند برای همیشه ادامه یابد و در مقطعی، این درگیری بر چین نیز تاثیر خواهد گذاشت. بنابراین چین نیز به پایان یافتن آن نیاز دارد و احتمالا همین موضوع این کشور را ترغیب کرده است در تلاش‌ها برای پایان دادن به جنگ، نقش فعال‌تری بر عهده بگیرد.

چین از همان ابتدا با جنگ آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران مخالف بود. این کشور تحریم‌های مرتبط با «کارزار طرد اقتصادی» را که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، در ماه اوت اعمال کرد، نیز رد کرد و حتی آن‌ها را غیرقانونی دانست.

بر اساس گفتگوهای من با کارشناسان و دانشگاهیان چینی، پکن در پی آن نیست که در خاورمیانه جای آمریکا را بگیرد. این کشور نمی‌خواهد در سراسر منطقه پایگاه نظامی داشته باشد. با این حال، می‌خواهد از حفاظت منافعش اطمینان حاصل کند. چین می‌خواهد مطمئن شود منطقه باثبات است و جریان نفت به‌صورت امن و مستمر ادامه دارد. به همین دلیل، از پایان درگیری کنونی و جلوگیری از گسترش آن منفعت مستقیم می‌برد.

شی جین‌پینگ این هفته به آمریکا سفر خواهد کرد. انتظار می‌رود او موضوع ایران را با همتای آمریکایی خود مطرح کند. ترامپ نیز احتمالا از شی خواهد خواست بر جمهوری اسلامی ایران فشار وارد کند، زیرا می‌داند که او توانایی انجام دادن چنین کاری را دارد.

تضمین آزادی کشتی‌رانی در آبراهه‌های منطقه برای چین هم مانند آمریکا، کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و سایر اعضای جامعه بین‌المللی، منفعت دارد و بسته شدن تنگه هرمز و تنگه باب‌المندب می‌تواند برای همه بحران‌آفرین باشد. اگرچه جمهوری اسلامی ایران از خود سرسختی نشان می‌دهد، در مواجهه با چین وضعیت کاملا متفاوت است. مقابله با پکن برای تهران دشوار است، زیرا پکن به‌ویژه در بحبوحه بحرانی که ایران اکنون با آن روبه‌رو است، شریان حیاتی این کشور به شمار می‌رود.

اگر همان‌طور که وانگ گفت، چین می‌خواهد «از حقوق و منافع مشروع ایران پاسداری کند»، می‌تواند خود را در مقام تضمین‌کننده معرفی و پایبندی تهران به تعهداتش را تضمین کند. مهم‌تر از همه می‌تواند اطمینان حاصل کند که محاصره ایران برداشته خواهد شد و بمباران‌ها پس از انتخابات اسرائیل در ماه اکتبر و انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در ماه نوامبر از سر گرفته نمی‌شوند.

چین نباید تنها میان آمریکا و جمهوری اسلامی ایران میانجی‌گری کند، بلکه باید بکوشد در مذاکرات میان کشورهای عربی حوزه خلیج فارس‌ــ به‌ویژه عربستان سعودی‌ــ و جمهوری اسلامی ایران نیز میانجی‌گری کند. چین بر هر دو کشور نفوذ دارد و پیش‌تر نیز میانجی توافق پکن در مارس ۲۰۲۳ شد که در پی آن، روابط دیپلماتیک دو کشور پس از هفت سال از سر گرفته شد.

چین می‌تواند از ظرفیت این توافق بهره بگیرد و بار دیگر نقشی مهم ایفا کند؛ نه‌فقط در مقام میانجی، بلکه به‌ دلیل نفوذی که دارد، در مقام تضمین‌کننده. در هرگونه میانجی‌گری میان  جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی، وجود یک ضامن ضروری است، زیرا دو طرف به یکدیگر اعتماد ندارند.

اگر جمهوری اسلامی ایران و کشورهای حوزه خلیج فارس روابط خوبی با یکدیگر داشته باشند، ازسرگیری جنگ دشوارتر خواهد شد. با این حال، اصلی‌ترین موضوع اختلاف میان کشورهای خلیج فارس و ایران، بازیگران غیردولتی و هسته‌های خفته وابسته به تهران‌اند. جمهوری اسلامی ایران همواره نیروهای نیابتی خود را «متحدانش» خوانده و از آن‌ها به‌عنوان اهرم فشار علیه کشورهای منطقه استفاده کرده است.

امروز شاهدیم که حوثی‌ها از جنوب به عربستان سعودی حمله می‌کنند و شبه‌نظامیان هوادار تهران در عراق نیز از شمال دست به حمله می‌زنند. چین می‌تواند با حل مسئله بازیگران غیردولتی در چارچوب یک ساختار امنیتی منطقه‌ای، عربستان سعودی و جمهوری اسلامی ایران را به عادی‌سازی کامل روابط سوق دهد.

چینی‌ها به اتخاذ رویکردی سنجیده در سیاست خارجی خود شهرت دارند. آن‌ها در روابط میان دولت‌ها بسیار محتاط‌ند و در زمینه مداخله نکردن، سیاست سخت‌گیرانه‌ای در پیش گرفته‌اند. با این حال، می‌دانند که اگر این جنگ به‌زودی پایان نیابد، ممکن است اوضاع از کنترل خارج شود و پیامدهایی فاجعه‌بار برای اقتصاد جهانی به دنبال داشته باشد. بنابراین، شاید پکن اکنون در اندیشه آن باشد که تمام توان و نفوذش برای پایان دادن به این درگیری استفاده کند.

برگرفته از عرب‌نیوز