هم‌زمان با افزایش فشارهای اقتصادی و نظامی واشنگتن، اعلام مواضع مقام‌های جمهوری اسلامی ایران حاکی از آن است که تهران قصد دارد روند تهاجمی‌تری در پیش بگیرد و با تهدید به تشدید اقدام‌های نظامی، از ظرفیت خود در تنگه هرمز و منطقه برای افزایش هزینه‌های تقابل با آمریکا استفاده کند؛ رویکردی که می‌تواند تنش‌های جاری را به سمت درگیری گسترده‌تر سوق دهد.

نشریه نیویورک‌تایمز روز چهارشنبه با انتشار گزارشی در این زمینه، نوشت که تحلیلگران معتقدند جمهوری اسلامی ایران در حالی که با فشارهای اقتصادی فزاینده روبه‌رو است، رویکردی تهاجمی‌تر در پیش گرفته است که می‌تواند رویایی تهران و واشنگتن را به مرحله‌ای تازه و پیچیده‌ وارد کند.

در این گزارش اشاره شده که تهران نشان داده است آمادگی دارد درگیری با آمریکا را تشدید کند؛ به‌ویژه آنکه پس از حمله به ناوهای جنگی آمریکا برای نخستین بار، مقام‌های ارشد این رژیم در روزهای اخیر هشدارهای تندی صادر کردند.

سران جمهوری اسلامی ایران در شرایطی رویکردی تهاجمی‌تر اتخاذ کرده‌اند که محاصره دریایی آمریکا امکان صادرات نفت ایران را که منبع اصلی درآمد کشور است، تقریبا از بین برده است. در این شرایط، تهران تشدید تنش را عملا اصلی‌ترین اهرم فشاری می‌بیند که در برابر آمریکا در اختیار دارد. تحلیلگران می‌گویند وضعیت موجود خطر این را که مجموعه‌ درگیری‌های اخیر بار دیگر به یک جنگ تمام‌عیار تبدیل شود، افزایش داده است.

تهران روز شنبه اعلام کرد که با موشک‌های بالیستیک به دو شناور نظامی آمریکا حمله کرده است. نیروهای آمریکایی در پاسخ، سه نفتکش ایرانی را هدف قرار دادند. یک روز بعد، محمدباقر قالیباف، مذاکره‌کننده ارشد ایران و رئیس مجلس شورای اسلامی، به نمایندگان گفت دوران «پاسخ‌های متناسب» به حملات آمریکا به پایان رسیده است.

او گفت: «از این پس، هرگونه تجاوز به منافع و امنیت ایران با پاسخی سریع‌تر، سنگین‌تر و دردناک‌تر روبه‌رو خواهد شد.»

اندکی بعد، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، از برنامه‌هایی برای اعمال یک «منطقه محدودشده» برای کشتی‌رانی در خلیج فارس خبر داد؛ اقدامی که فراتر از تلاش‌های تهران برای کنترل تنگه هرمز خواهد بود.

جمهوری اسلامی ایران تاکنون تا حد زیادی در برابر کارزار نظامی سنگینی که آمریکا و اسرائیل در ماه فوریه آغاز کردند، مقاومت کرده، اما جنگ فرسایشی در ماه‌های اخیر تهدید اقتصادی جدیدی وجود آورده است که اکنون حکومت را به تشدید لحن و حملات سوق می‌دهد.

محاصره دریایی آمریکا مانع از آن شده که تهران بخش قابل‌توجهی از نفت خود را که اصلی‌ترین منبع درآمد کشور است، صادر کند. این مسئله بحران اقتصادی دیرینه ایران را وخیم‌تر کرده است. روز سه‌شنبه، دولت به دلیل کمبود سوخت، قیمت برخی انواع بنزین را افزایش داد؛ اقدامی که پیش‌بینی می‌شود در کشوری که همین حالا هم با تورم و بیکاری فزاینده و همچنین کاهش سریع ارزش پول ملی دست‌وپنجه نرم می‌کند، آشفتگی بیشتری ایجاد کند.

هم‌زمان، نیروی دریایی آمریکا با اسکورت کشتی‌ها، کمک کرده تعدادی نفتکش بتوانند از تنگه هرمز عبور کنند؛ اقدامی که تلاش ایران را برای بستن این آبراهه تضعیف کرده است. البته هنوز تعداد کشتی‌هایی که از تنگه عبور می‌کنند اندک است و این عملیات هزینه بسیار زیادی برای آمریکا دارد، اما همین اقدام مانع از افزایش بیشتر قیمت نفت شده و توانایی تهران را برای تحمیل فشار اقتصادی بر واشنگتن کاهش داده است.

به نوشته نیویورک‌تایمز، برخی تحلیلگران معتقدند جمهوری اسلامی ایران به این نتیجه رسیده که اکنون با تشدید تنش می‌تواند ابتکار عمل را در دست بگیرد. به باور آن‌ها، ایران احتمالا تلاش خواهد کرد رویارویی نظامی را تشدید کند، اما در عین حال از بازگشت به یک جنگ تمام‌عیار جلوگیری کند. این کار بسیار خسارت‌بار است، اما آن‌ها امیدوارند بتوانند باعث افزایش قیمت جهانی نفت شوند یا دوباره تنگه هرمز را به‌طور کامل ببندند.

مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی ایران گفته‌اند که برای مذاکره درباره بازگشت به تفاهم‌نامه شکننده‌ای که قرار بود زمینه را برای مذاکرات درباره توافق هسته‌ای ایران فراهم کند، آمادگی دارند، اما دونالد ترامپ گفته است دیگر علاقه‌ای به مذاکره ندارد و ترجیح می‌دهد راهبرد فرسایشی و فشار اقتصادی خفه‌کننده علیه ایران را ادامه دهد.

به باور ناظران، تصمیم تهران برای حمله به دو ناو جنگی آمریکا با موشک‌های بالیستیک، تشدید قابل‌توجهی در سطح درگیری بود، زیرا نیروهای ایرانی پیش از این برای هدف قرار دادن ناوهای آمریکا تلاش جدی نکرده بودند و به نظر می‌رسید تمایلی نداشتند حملاتی انجام دهند که ممکن است تلفات سنگینی به نیروهای آمریکایی وارد کند.

این تحولات نشان می‌دهد که محاسبات تغییر کرده است. تصمیم آمریکا برای تلافی‌جویی و هدف قرار دادن سه نفتکش ایرانی‌ــ و غرق کردن یکی از آن‌ها‌ــ نشان داد واشنگتن حمله تهران را تا چه اندازه جدی تلقی کرده است.

این اقدام‌ها حاکی از آن است که هر دو طرف تلاش می‌کنند خط قرمزهایشان را ترسیم کنند و در عین حال خط قرمز طرف مقابل را تا جایی که می‌توانند، عقب برانند.

جمهوری اسلامی ایران به‌طور علنی درباره تلاش‌ برای به‌ دست‌ آوردن و بررسی تسلیحات دشمن سخن گفته است. روز سه‌شنبه ایرنا، خبرگزاری دولت ایران، مدعی شد که نیروی دریایی سپاه پاسداران یک شهپاد زیردریایی آمریکایی موسوم به «دایو‌ــ‌ال‌دی» (Dive-LD) را توقیف کرده است. این اقدام از آن جهت مهم است که ایران پیش از این نیز توانسته بود با مهندسی معکوس، تسلیحاتی را که متحدان در اختیارش قرار دادند یا از دشمنانش به غنیمت گرفته بود، بازطراحی و تولید کند. هرچند فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرد که این شهپاد یک مدل قدیمی‌تر بود که دچار نقص فنی شد و «نه اطلاعات حساسی جمع‌آوری می‌کرد و نه حامل هیچ‌گونه تجهیزات محرمانه سونار یا رادار بود».

این اقدام‌های تنش‌زا در شرایطی رخ می‌دهد که اوضاع در منطقه بار دیگر آشفته شده است. حوثی‌ها، متحدان تهران در یمن، روز سه‌شنبه حملاتی را در جنوب عربستان سعودی انجام دادند که ده‌ها نفر را زخمی کرد و ریاض نیز وعده داد تلافی کند.

چه این حملات با تهران هماهنگ شده باشند و چه نه، ازسرگیری درگیری‌ها در یمن به ایران در دستیابی به هدفش به منظور وارد کردن فشار بیشتر بر قیمت جهانی انرژی کمک خواهد کرد.

واقعیت آن است که برای رهبران جمهوری اسلامی ایران آنچه خود «جنگ اقتصادی» آمریکا نامیده‌اند، به یک خطر امنیتی داخلی تبدیل شده که آن‌ها را به اتخاذ موضعی تهاجمی‌تر سوق داده است. به خصوص که پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که افزایش احساس ناامیدی و مشکلات اقتصادی شدید در ایران می‌تواند موج جدیدی از اعتراض‌ها را به راه بیندازد. در دی ماه گذشته نیز، بحران ارزی باعث شکل‌گیری قیام ملی شد که نیروهای امنیتی با توسل به خشونت مرگبار، آن را سرکوب کردند.

به‌رغم این شرایط حساس، برخی سران جمهوری اسلامی ایران معتقدند اکنون زمان مناسبی برای پافشاری بر خواسته‌هایشان است، زیرا به باور آن‌ها، ترامپ در هر صورت پس از انتخابات میان‌دوره‌ای بار دیگر به جنگ بازخواهد گشت.

نیویورک تایمز به نقل از چند تحلیلگر نوشت که رئیس‌جمهوری آمریکا یا با یک پیروزی غیرمنتظره در انتخابات احساس خواهد کرد که اقدام هایش به نتیجه رسیده است، یا احساس می‌کند دیگر چیزی برای از دست دادن ندارد و می‌تواند راهبردش را با جدیت بیشتری دنبال کند.

با این حال، برخی انتظار دارند وخیم‌تر شدن شرایط اقتصادی جهان در نهایت دولت ترامپ را به کاهش تنش‌ها وادارد. به عقیده این عده، با وجود اینکه اسکورت‌های دریایی آمریکا در تنگه هرمز اجازه داده‌اند مقداری نفت جابه‌جا شود، ذخایر نفت خام جهان با سرعت کافی تامین نمی‌شود و گاز طبیعی و سایر فراورده‌های حیاتی نفتی نیز به بازارها نمی‌رسند. به همین دلیل ممکن است به سمت نوعی توافق محدود یا توافقی عملی و نانوشته حرکت شود.