ممنوعیت نقشآفرینی زنان در سینما، تئاتر و مجموعههای تلویزیونی به دستور رژیم طالبان بر تولیدات سینمایی و تلویزیونی افغانستان بهشدت اثر گذاشته و آن را به کمترین میزان رسانده است و دیگر از ساخت و پخش مجموعههای تلویزیونی با حضور زنان خبری نیست.
این محدودیت تا جایی است که رسانههای داخلی افغانستان حتی در حسابهایشان در شبکههای اجتماعی نیز اجازه ندارند محتوای سینمایی یا بخشهایی از مجموعههای تلویزیونی با نقشآفرینی زنان را منتشر کنند.
رژیم طالبان مخالف حضور اجتماعی و عمومی زنان، به ویژه در سینما و تلویزیون است. تنها شمار معدودی از خبرنگاران زن به شکل نمادین در برخی رسانههای خصوصی کابل کار میکنند که البته آنان نیز مجبورند هنگام اجرا در تلویزیون ماسک بزنند و حضورشان در رسانهها بسیار کمرنگ است.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
فاطمه حسینی، یکی از هنرپیشههای سینما و تئاتر افغانستان و ساکن استان هرات در غرب این کشور است. او بیش از یک دهه از عمرش را صرف فعالیت در سینما و تئاتر کرد و در دهها فیلم و مجموعه تلویزیونی نقشآفرینی کرد و در صدها تئاتر نیز حضور داشت، اما اکنون به دلیل ممنوعیت حضور زنان در سینما و تئاتر، بیکار و خانهنشین شده است.
او میگوید: «همه زحمتهای من در بخش سینما و تئاتر هیچ شد و من بیکار شدم و نمیتوانم کار پیدا کنم. من همیشه در تلویزیون بودم و هر جمعه شب در یک برنامه طنز حضور داشتم. خیلی خوشحال بودم که در سینما کار میکردم، اما حالا دیگر نمیتوانم این کار را انجام بدهم.»
فاطمه حسینی تنها زنی نیست که بازگشت طالبان به قدرت بر کار و زندگیاش تاثیر گذاشته و او را خانهنشین کرده است. دهها هنرپیشه زن دیگر هم در پنج سال حاکمیت مجدد طالبان به گوشهنشینی و انزوا روی آوردهاند. بسیاری از آنان به دلیل فضای حاکم بر افغانستان نمیخواهند درباره پیشینه هنری و وضعیت کنونی زندگی خود صحبت کنند.
افغانستان جامعهای سنتی و بهشدت محافظهکار است و حتی در دوران نظام جمهوریت نیز زنان به آهستگی و با احتیاط وارد سینما و تئاتر میشدند. حضور آنان با فشارهای اجتماعی و مخالفتهای ناشی از فضای سنتی افغانستان همراه بود. بسیاری از خانوادهها نمیخواستند دخترانشان در فیلمها، نمایشهای تئاتر یا مجموعههای تلویزیونی ظاهر شوند. با این حال شماری از زنان جرئت کردند و روی پرده سینما و صحنه تئاتر حاضر شدند. در سالهای پایانی نظام جمهوریت، حضور زنان در سینما و تئاتر افزایش یافته بود.
اما با بازگشت طالبان به قدرت، پخش فیلمها و مجموعههای تلویزیونی با حضور زنان ممنوع شد و زنان از فعالیت در سینما و تئاتر بازداشته شدند؛ ممنوعیتی که پس از پنج سال، همچنان ادامه دارد.
ممنوعیت تحصیل دختران بالاتر از کلاس ششم و بسته شدن دانشگاهها به روی زنان، دانشجویان دختر رشته تئاتر دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه کابل را نیز از ادامه تحصیل محروم کرد. به این ترتیب، طالبان نه تنها بازیگران زن را از فعالیت در سینما و تئاتر بازداشتند، بلکه مسیر آموزش و ورود نسل تازه به این عرصه را نیز مسدود کردند. ادامه این وضعیت میتواند حضور زنان در سینما و تئاتر افغانستان را تا سالهای طولانی با خلاء جدی مواجه کند.
البته با وجود سرکوب فعالیتهای هنری و حذف زنان از صحنه، طالبان به استفاده از تئاتر برای بازسازی عملیات جنگی و تبلیغ روایت خود ادامه دادهاند. در ویدیویی که پیشتر از سالن همایشهای دانشگاه کابل منتشر شد، نیروهای طالبان در نمایشی یکی از حملات خود به نظامیان حکومت پیشین افغانستان را روی صحنه بازسازی کردند. صحنههای این اجرا که طالبان از آن بهعنوان «تئاتر» یاد کردند، با واکنشهای گسترده کاربران شبکههای اجتماعی مواجه شد.
این رویداد تناقض آشکار در سیاست فرهنگی طالبان را نشان میدهد: نمایشهای اجتماعی، برنامههای طنز، حضور زنان و فعالیتهای هنری مستقل سرکوب میشوند، اما از صحنه تئاتر برای بازسازی خشونتهای جنگی و تبلیغ روایت طالبان استفاده میشود.
حاکمیت مجدد پنج ساله طالبان باعث کاهش قابلتوجه تولید آثار فرهنگی و هنری در افغانستان شد. سرکوب، اختناق، سانسور و خطر بازداشت نیز بسیاری از فعالان سینما، تئاتر و دیگر عرصههای هنری را به ترک افغانستان وادار کرد؛ روندی که همچنان ادامه دارد.
وضعیت کنونی پیش از بازگشت طالبان به قدرت نیز قابل پیشبینی بود. هنرپیشههای زن سینما و تئاتر بارها درباره پیامدهای بازگشت طالبان هشدار داده و از حذف خود از پرده سینما، صحنه تئاتر و تلویزیون ابراز نگرانی کرده بودند. اکنون آن نگرانیها به واقعیت زندگی زنان هنرمند افغانستان تبدیل شده است.

