مریم عظیمی هاشمی، مهندس ایرانی تیم کیفیت تصویر اپل، در مراسم معرفی آیفون ۱۸ پرو روی صحنه رفت و بخشی از قابلیت‌های تازه دوربین این گوشی را معرفی کرد؛ حضوری در یکی از مهم‌ترین رویدادهای سالانه صنعت فناوری که بار دیگر نام این مهندس ایرانی را در میان چهره‌های متخصص اپل برجسته کرد.

رویداد ۹ سپتامبر ۲۰۲۶ (۱۸ شهریور ۱۴۰۵) نخستین حضور عظیمی در مراسم معرفی محصولات اپل نبود. او در سال ۲۰۲۳ (۱۴۰۲) نیز هنگام معرفی آیفون ۱۵، به‌عنوان مهندس کیفیت تصویر اپل مقابل دوربین آمد و قابلیت‌های تازه عکاسی چهره را توضیح داد.

مسیر حرفه‌ای او اما از مشهد آغاز شد. عظیمی متولد ۱۳۶۵، مدرک کارشناسی مهندسی کامپیوتر را از دانشگاه فردوسی مشهد گرفت و سپس برای ادامه تحصیل به کانادا رفت. او در سال ۲۰۱۴ کارشناسی ارشد مهندسی برق و کامپیوتر را از دانشگاه بریتیش کلمبیا دریافت کرد و تحصیلات دکترا را نیز در همان دانشگاه ادامه داد. پژوهش‌های او از ابتدا بر پردازش و فشرده‌سازی تصویر، ویدیوی سه‌بعدی و تصاویر و ویدیوهای با دامنه دینامیکی بالا (HDR) متمرکز بود.

دانشگاه بریتیش کلمبیا در معرفی پژوهش دکترای او نوشته است که عظیمی روشی برای بازنمایی کارآمد رنگ‌های دیجیتال بر اساس نحوه ادراک رنگ به‌وسیله چشم انسان توسعه داد؛ روشی که هدف آن بهبود کیفیت رنگ تصاویر HDR بدون افزایش پهنای باند موردنیاز بود.

کار او در اپل نیز در امتداد همین تخصص قرار گرفته است. نام مریم عظیمی هاشمی در چندین درخواست ثبت اختراع این شرکت در حوزه پردازش تصویر دیده می‌شود؛ از جمله فناوری تنظیم «نقشه‌های بهره» (gain maps) در تصاویر دیجیتال و روش‌هایی برای نگاشت تون (Tone Mapping) و کنترل روشنایی و سایه‌ها در عکس.

اما مسیر رسیدن او از دانشگاه فردوسی مشهد به آزمایشگاه‌های پژوهشی کانادا و سپس یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های فناوری جهان، فقط یک روایت مهاجرت تحصیلی نیست. بخشی از تجربه او در ایران به بازداشت و برخورد امنیتی بازمی‌گردد؛ تجربه‌ای که در ماه‌های اخیر، هم‌زمان با اعتراض‌ها در ایران، بار دیگر در نوشته‌های شخصی او ظاهر شد.

عظیمی با بازنشر ویدیویی از اعتراض‌ها در بلوار وکیل‌آباد مشهد نوشت:

«این همون خیابونه که کل مسیرش رو با چشم‌بند، پشت ماشین اطلاعات، به سمت دادگاه طی کرده بودم. اون موقع نمی‌دونستم کجا می‌ریم و فکر می‌کردم آخرین دقیقه‌های عمرمه... همون ساعت، همون روز که باید سر کلاس می‌بودم ــ تو دانشگاهی که دور همون میدان پارک بود ــ به‌جاش توی ماشین بازجوی اطلاعات نشسته بودم به مقصدی نامعلوم.»

این گذشته در فعالیت عمومی او نیز بی‌اثر نمانده است. عظیمی در واکنش به رویدادهای ایران درباره بازداشت کادر درمان و کشته‌شدگان اعتراض‌ها نوشته و از کاربران خواسته است تصاویر مربوط به قربانیان و سرکوب را با ابزارهای هوش مصنوعی دستکاری نکنند.

این هشدار از سوی کسی که حرفه‌اش با کیفیت و پردازش تصویر گره خورده، معنای فنی مشخصی نیز دارد. نگرانی از دستکاری واقعیت با افزایش وضوح، بازسازی چهره یا اضافه‌کردن جزئیات با ابزارهای هوش مصنوعی.

عظیمی در کنار فعالیت حرفه‌ای خود در حوزه حمایت از آسیب‌دیدگان نقض حقوق بشر نیز فعال بوده است. «خانه ایران» (Iran House)، نهادی که در زمینه حمایت روانی، درمانی، حقوقی و اجتماعی از بازماندگان خشونت سیاسی و آسیب‌های شدید فعالیت می‌کند، تلاش دارد برای این افراد مراقبت جامع و فضایی امن برای بازسازی زندگی فراهم کند. ماموریت اعلام‌شده این نهاد بر بازگرداندن احساس کرامت و تعلق به بازماندگان خشونت و نقض حقوق بشر متمرکز است.

مسیر حرفه‌ای عظیمی درعین‌حال نمونه‌ای از روند گسترده‌تر خروج دانشجویان و پژوهشگران ایرانی است؛ روندی که فقط با مهاجرت برای «زندگی و درآمد بهتر» قابل توضیح نیست و محدودیت امکانات پژوهشی، دشواری همکاری‌های بین‌المللی، فشارهای سیاسی و اجتماعی و چشم‌انداز حرفه‌ای نیز در آن نقش دارند.

در مورد عظیمی، نتیجه این مهاجرت را می‌توان به شکلی ملموس دید: پژوهشی که با مهندسی کامپیوتر در مشهد آغاز شد و در آزمایشگاه دانشگاه بریتیش کلمبیا روی ادراک رنگ و HDR ادامه پیدا کرد، امروز بخشی از فناوری پردازش تصویری است که در دوربین یکی از پرکاربردترین تلفن‌های هوشمند جهان به کار گرفته می‌شود.