در حالی که توجه افکار عمومی سالها است بیشتر بر آلودگی هوا و پیامدهای آن بر سلامتی متمرکز شده، پزشکان و کارشناسان حوزه بهداشت حرفهای هشدار میدهند تهدیدی کمسروصداتر، اما گستردهتر در مزارع و باغهای ایران در جریان است که از تماس مداوم کارگران با سموم کشاورزی، کودهای شیمیایی و آبهای آلوده ناشی میشود و ابتلا به برخی سرطانها و بیماریهای مزمن را افزایش داده است.
کارگران، پزشکان و پژوهشگران در ایران از افزایش نگرانیها درباره آثار بلندمدت سموم کشاورزی بر سلامتی نیروی کار خبر میدهند؛ بحرانی با یافتههای سازمان بهداشت جهانی و پژوهشهای بینالمللی نیز همخوانی دارد.
سازمان جهانی بهداشت تاکید میکند افرادی که مستقیم با آفتکشها کار میکنند، از جمله کارگران کشاورزی، در معرض بیشترین خطر قرار دارند و توصیه میکند افرادی که در عملیات سمپاشی مشارکت ندارند، هنگام سمپاشی و بلافاصله پس از آن وارد مزرعه یا باغ نشوند. این سازمان همچنین استفاده از تجهیزات حفاظت فردی از جمله ماسک، دستکش و لباس مناسب را برای کاهش تماس مستقیم با سموم ضروری میداند.
علیرضا، کارگری که بیش از ۱۵ سال در باغهای دماوند و گیلاوند فعالیت کرده است، امروز در ۴۵ سالگی، علاوه بر آسیبهای اسکلتی ناشی از سالها کار سخت، با مشکلات تنفسی و کلیوی نیز دستوپنجه نرم میکند. او میگوید یکی از بستگانش که سالها باغدار بود، نیز بدون سابقه خانوادگی، به سرطان مبتلا شد و فوت کرد.
این کارگر در گفتگو با ایلنا، تماس مکرر با سموم کشاورزی را در بروز این مشکلات تاثیرگذار دانست و سپس از نگهبان یکی از باغها یاد کرد که حتی با وجود استفاده از ماسک، در دورههای سمپاشی دچار سرفههای شدید میشد.
هرچند چنین روایتهایی بهتنهایی رابطه علت و معلولی میان سموم و سرطان را ثابت نمیکند، مطالعات علمی سالهای اخیر هم نشان دادهاند که مواجهه طولانیمدت در برخی مشاغل با برخی آفتکشها میتواند احتمال ابتلا به تعدادی از بیماریها را افزایش دهد.
آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان، وابسته به سازمان بهداشت جهانی، در مرور دهها مطالعه همهگیرشناختی (اپیدمیولوژیک) اعلام کرد که تماس شغلی با برخی گروههای آفتکشها با افزایش خطر ابتلا به سرطانهایی مانند لنفوم غیرهوچکین ارتباط آماری دارد. البته پژوهشگران تاکید میکنند که میزان خطر به نوع ماده شیمیایی، شدت تماس و مدت مواجهه بستگی دارد و همه سموم اثر یکسانی ندارند.
مجید رمضانی، پزشک حوزه بیماریهای شغلی و مدیر یک مرکز آزمایشهای زیستمحیطی در ایران، هم میگوید بررسیهای انجامشده نشان میدهد برخی سموم مورداستفاده در باغهای ایران به دلیل کیفیت پایین و شرایط واردات، تا حدود ۴۰ روز روی گیاهان و در محیط باقی میمانند. در حالی که بسیاری از کارگران تنها یک روز پس از سمپاشی دوباره وارد محل کار میشوند.
به گفته او، این موضوع باعث میشود کارگران از طریق تنفس، تماس پوستی و حتی آلودگی لباس و تجهیزات، بارها در معرض ترکیبات شیمیایی قرار گیرند. رمضانی میگوید نتایج این مطالعات طی سالهای گذشته در اختیار نهادهای مسئول قرار گرفت، اما برای کاهش این خطرات اقدام موثری صورت نگرفت.
او همچنین هشدار میدهد که برخلاف عوامل زیستی که بدن انسان ممکن است تا حدی در برابر آنها مقاومت پیدا کند، در برابر بسیاری از ترکیبات شیمیایی موجود در آفتکشها چنین سازوکاری وجود ندارد و تماس مکرر با این مواد میتواند در بلندمدت، پیامدهای جبرانناپذیری بر سلامتی انسان داشته باشد.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
کیوان خاصی، کارشناس ثبت سرطان استان کرمانشاه، هم پیشتر با اشاره به شیوع سرطانهای دستگاه گوارش در ایران، یکی از عوامل احتمالی این روند را استفاده گسترده از سموم و کودهای شیمیایی در کشاورزی دانسته بود. او معتقد است بسیاری از کشورها با کاهش مصرف آفتکشهای پرخطر، توسعه کشاورزی ارگانیک و استفاده از روشهای کنترل بیولوژیک آفات، توانستهاند بخشی از این مخاطرات را کاهش دهند.
بررسی تجربه کشورهای اروپایی نیز نشان میدهد که طی دو دهه گذشته، برای مصرف برخی سموم پرخطر محدودیتهای گستردهای اعمال شده است. علاوه بر حذف یا محدود کردن شماری از آفتکشها، نظارت بر باقیمانده سموم در محصولات غذایی و آموزش کارگران برای استفاده از تجهیزات ایمنی به بخشی از سیاستهای سلامت عمومی تبدیل شده است.
برای مثال در فرانسه، پروژه دولتی «کشاورزی و سرطان» از مهمترین مطالعات همهگیرشناختی اروپا، که هزاران کشاورز و کارگر بخش کشاورزی را بررسی کرد، همچنان در حال ارزیابی ارتباط میان مواجهه طولانیمدت با ترکیبهای مختلف آفتکشها و بیماریهایی مانند سرطان پروستات و سرطانهای خون است.
سازمان بهداشت جهانی شدار میدهد که مسئله تنها به سلامتی کارگران محدود نمیشود و باقیماندن سموم روی محصولات غذایی و آلودگی آب و خاک میتواند سلامتی مصرفکنندگان را هم تحت تاثیر قرار دهد. به همین دلیل استانداردهای بینالمللی مشخصی برای حداکثر میزان مجاز باقیمانده آفتکشها در مواد غذایی تعیین شده است و دولتها موظف به پایش مستمر آناند.
در ایران تحت حاکمیت جمهوری اسلامی، علاوه بر کارگران بومی، بخش قابلتوجهی از نیروی کار مزارع و باغها کارگران مهاجرند که معمولا به آموزشهای ایمنی، تجهیزات حفاظتی و خدمات بهداشت شغلی دسترسی کمتری دارند و همین مسئله میتواند آسیبپذیری آنان را افزایش دهد.
با این حال شاید نگرانکنندهترین بخش ماجرا نبود آمار دقیق از بیماریهای شغلی در این بخش باشد. مجید رمضانی میگوید هنوز هیچ بانک اطلاعاتی جامعی درباره میزان ابتلا به سرطان یا سایر بیماریهای ناشی از تماس با سموم در میان کارگران کشاورزی وجود ندارد و همین خلاء آماری براورد ابعاد واقعی بحران را دشوار کرده است.
در شرایطی که سازمان بهداشت جهانی کارگران کشاورزی را در زمره آسیبپذیرترین گروههای شغلی در برابر آفتکشها قرار میدهد، کارشناسان معتقدند نظارت بر کیفیت سموم، رعایت فاصله ایمن پس از سمپاشی، استفاده اجباری از تجهیزات حفاظت فردی، ثبت دقیق بیماریهای شغلی و توسعه روشهای جایگزین کنترل آفات، از مهمترین اقدامهاییاند که میتوانند از گسترش این بحران خاموش جلوگیری کند؛ بحرانی که اگر همچنان نادیده گرفته شود، تنها سلامتی کارگران را تهدید نخواهد کرد، بلکه پیامدهای آن میتواند دامنگیر کل جامعه ایران شود.
