جمهوری اسلامی پس از ۸۸ روز قطعی گسترده اینترنت بین‌الملل، از روز سه‌شنبه پنجم خردادماه روند بازگشایی محدود و قطره‌چکانی آن را آغاز کرد.

مسدود شدن اینترنت بین‌الملل در ایران پس از کشته شدن علی خامنه‌ای و آغاز جنگ ۳۸ روزه رخ داد. هرچند پیش از آن نیز، دسترسی به اینترنت پس از دی‌ماه خونین، به‌شدت محدود، ناپایدار و همراه با اختلال‌های گسترده بود. در این مدت، بسیاری از کسب‌وکارها نابود شدند، ارتباط میلیون‌ها نفر با جهان بیرون قطع شد و بخش بزرگی از جامعه ایران در خاموشی دیجیتال مطلق فرو رفت؛ خاموشی که علاوه بر خسارت‌های اقتصادی، آسیب‌های روحی و روانی عمیقی نیز به جا گذاشت.

در این میان، خانواده‌های دادخواه و بازماندگان جاویدنام‌ها، تحت سرکوب شدیدتری نیز قرار گرفتند. آن‌ها که یک بار سوگ عزیزانشان و تهدیدها و فشارهای امنیتی را متحمل شده بودند، با قطع اینترنت، حتی امکان زنده نگه داشتن یاد جاویدنامان در فضای مجازی و انتشار تصاویر آنان را نیز از دست دادند و نزدیک به سه‌ ماه به اجبار ساکت ماندند.

اما اکنون هم‌زمان با بازگشت تدریجی اینترنت به وضعیت پیش از جنگ، شبکه‌های اجتماعی و به‌ویژه اینستاگرام، به‌رغم ادامه فیلترینگ، بار دیگر پر از تصاویر، ویدیوها و روایت‌هایی از جاویدنامان شده است. عمده این تصاویر و پیام‌ها را هم خانواده‌های دادخواه در ۴۸ ساعت اخیر منتشر کرده‌اند.

نکته قابل‌توجه آن است که بخش زیادی از آن‌ها در همان روزهای قطع اینترنت و خاموشی دیجیتال ثبت شده بودند، اما امکان انتشار نداشتند. حالا با بازگشت محدود اینترنت، این تصاویر یکی پس از دیگری منتشر می‌شوند.

تلاش خانواده‌های دادخواه برای عبور از سد سکوت به شکل‌های مختلفی بروز کرده است؛ برخی بر مزار عزیزانشان جشن تولد گرفته‌اند، بعضی سفره هفت‌سین چیده‌اند و برخی دیگر با انتشار ویدیوها و تصاویر قدیمی، تلاش کرده‌اند نام و یاد جاویدنامان را زنده نگه دارند.

در این میان، تعدادی از مادران، پدران، خواهران و برادران دادخواه نیز یکدیگر را پیدا کرده‌اند، بر سر مزار عزیزان هم حاضر شده‌اند و نوعی شبکه همدلی، همراهی و دادخواهی میان آنان شکل گرفته است.

ویدیویی که از همدلی مادر و خواهر مجید و مریم صالحی، زوج جاویدنام تازه‌عروس و داماد، با مادر سجاد رعدی در اینستاگرام منتشر شد، نمونه‌ای از همین روایت‌ها است که پس از بازگشت محدود اینترنت، امکان انتشار یافته‌اند.

این دیدار روز ۱۵ فروردین‌ماه و هم‌زمان با مراسم تولد سجاد رعدی بر مزار او ثبت شده بود، اما خانواده سجاد پس از اتصال دوباره و محدود اینترنت توانستند آن را منتشر کنند. آنان این ویدیو را با جمله «بهاری که بدون تو آغاز شد، تولدت در آسمان‌ها مبارک» منتشر کردند و در توضیح این ویدیو نوشتند: «هر روز با مادران جاویدنامان همدردی می‌کنیم، زیرا ما درد هم را می‌فهمیم.»

جاویدنام سجاد رعدی، جوان ۱۹ ساله، روز ۱۸ دی‌ماه در شهرک ولی‌عصر تهران با شلیک گلوله کشته شد.

 جاویدنام مریم صالحی و جاویدنام مجید صالحی، زوج ساکن تهرانپارس، نیز همان روز جانشان را از دست دادند. بر اساس روایت‌ها، ابتدا مریم صالحی هدف شلیک قرار گرفت و سپس همسرش کشته شد. مریم صالحی ناخن‌کار بود و تصاویر و ویدیوهای منتشرشده از این زوج جوان در شبکه‌های اجتماعی بازتاب زیادی داشته است.

در میان روایت‌هایی که به‌تازگی در اینستاگرام منتشر شده‌اند، صفحه خواهر جاویدنام آرام کهزادی نیز موردتوجه قرار گرفته است. آوا کهزادی پیش از کشته شدن جاویدنام آرام کهزادی در این صفحه در زمینه سبک زندگی فعالیت می‌کرد، اما حالا آن را به محلی برای یادبود این جاویدنام و انتشار رنج‌ خانواده‌ دادخواهش تبدیل شده است.

خواهر آرام پس از اتصال اینترنت با انتشار تصاویری از آماده‌سازی مراسم یادبود او در روایتگری نوشت: «بعد از مردن تو، همه ما مردیم، اما تنها کسی که خاک شد، تو بودی.» روی سنگ قبر آرام کهزادی نوشته شده است: «نور چشم قاسم».

زینب تروند نیز تصاویری از مراسم نوروز و سفره هفت سین بر مزار جاویدنام سعید تروند منتشر کرد. این تصاویر نزدیک به دو ماه پیش ثبت شدند، اما حالا پس از بازگشایی اینترنت بین‌الملل امکان انتشار یافتند. روی سنگ قبر سعید تروند نیز نوشته شده است: «پدر آریا». سعید ۳۳ ساله، اهل مهران استان ایلام و پیمانکار شرکت نفت آبادان بود. او کودکی سه ساله داشت و روز ۱۸ دی ۱۴۰۴ در خیابان امیری آبادان با شلیک مستقیم از فاصله نزدیک کشته شد.

در صفحه منتسب به جاویدنام بهار شاهمهری نیز متنی خطاب به او نوشته شده است: «تو در حافظه این خاک جاودان شدی و من مسئولانه می‌ایستم و ادامه می‌دهم، برای تو که جاودانه شدی». بهاره فقط ۱۷ سال داشت که روز نوزدهم دی‌ماه با شلیک مستقیم گلوله در نیشابور کشته شد.

خواهر جاویدنام احمدرضا نائیجی نیز تصاویری از مراسم یادبود برادرش بر مزار او به همراه ترانه‌ای محلی منتشر کرد و نوشت: «داشت فرزندی مادری بی‌چیز، داد آن را نیز.» احمدرضا اهل شهر چمستان استان مازندران، نوزدهم دی‌ماه با شلیک مستقیم نیروهای سرکوب کشته شد.

پدر جاویدنام حدیث اکبرزاده نیز با انتشار تصویری از دخترش، از دلتنگی‌هایش نوشته است: «کسی که هیچ‌وقت در برابر هیچ‌چیز سر خم نمی‌کرد، این روزها از داغ نبودنت خمیده شده است». جاویدنام حدیث اکبرزاده کودک ۱۳ ساله هجدهم دی در کرج کشته شد.

فرزند جاویدنام حمید سهرابیان نیز در صفحه‌ای که به یاد پدرش اختصاص داد، نوشت: «از آن روز تا امروز، ماه‌ها گذشته، اما داغ پدرم نه کم شده و نه از دل ما رفته، تیری که به پدر خورد، جوانه شد». او روایت لحظه کشته شدن حمید سهرابیان را نیز منتشر کرد و نوشت که «همه چیز جلو چشمم اتفاق افتاد». جاویدنام حمید سهرابیان، ۵۲ ساله، نوزدهم دی‌ماه در حوالی محل سکونتش در رشت با شلیک مستقیم نیروهای سرکوب به قتل رسید.

خواهر جاویدنام ایمان اسدی نیز فیلمی از رقص برادرش منتشر کرد و در توضیح آن نوشت: «تو می‌رقصی و من زجه می‌زنم». جاویدنام ایمان اسدی، متولد سال ۱۳۷۳ و مدیر شعبه‌ تهرانپارس یک رستوران زنجیره‌ای بود که هجدهم دی‌ماه دستگیر شد و پیکرش را روز سه‌شنبه ۲۳ دی در کهریزک با گلوله‌ای وسط پیشانی پیدا کردند.

هم‌زمان، خواهر جاویدنام سپهر موسوی‌فر نیز با انتشار تصویری از برادرش با آهنگی لری در پس‌زمینه نوشت: «امسال سفره‌های هفت‌سین ما سپهرهای از دست‌رفته بود». سپهر موسوی‌فر اهل ایذه و ۱۸ ساله بود که نوزدهم دی‌ماه در فولادشهر اصفهان از ناحیه سر هدف گلوله قرار گرفت و کشته شد.

مادر جاویدنام آرش یزدانی نیز صدایی از خود بر مزار پسرش منتشر کرد و در میان گریه و سوگواری گفت: «قرار نبود منو بذاری بری. یک وجب از این خاک به نامت نبود، ولی برای همین خاک جون دادی». آرش یزدانی، دانشجو، ورزشکار و ۲۷ ساله بود که ۱۸ دی در نارمک، سه بار هدف شلیک قرار گرفت و کشته شد.

خواهر جاویدنام آرنیکا دباغ، نوجوان ورزشکار و ۱۵ ساله که دی‌ماه در گرگان با شلیک گلوله کشته شد، با انتشار تصاویری از وسایل آرنیکا یاد او را گرامی داشت و از دلتنگی‌هایش نوشت.

دختر جاویدنام جمیله شفیعی که در اراک هدف گلوله قرار گرفت، هم با انتشار تصاویری از او نوشت: «صبح زود تو را به خاک سپردیم. من چهره‌ات را ندیدم که تیر خورده بود. من نخواستم که با صورت قشنگ تو که تو نبود خداحافظی کنم. این خاک و اون انگشتری که باهات بود، سخاوت این سرزمین و سهم من شد. تو برای من و ایران و فرزندان رشیدش به خیابون رفته بودی. اسمت باید باید باید جاودانه بشه مامان.»

او پیش‌تر نیز درباره مادرش نوشته بود: «‏مامانم راهشو انتخاب کرده بود، فکر می‌کنم اول با آزادی چشم تو چشم شده بود و بعد با قساوت قاتلش. ‏اگر از اینترنت فقط یک سوراخ باقی بماند، تا عمر دارم اسمش را فریاد می‌زنم.»

روایت‌هایی از این دست، در روزهای اخیر به‌شکل گسترده‌ای در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده‌اند. نکته قابل‌توجه آن است که بررسی صفحات خانواده‌های جاویدنامان نشان می‌دهد آخرین پیام‌های بسیاری از آنان، در محدوده زمانی ۸ اسفند، هم‌زمان با آغاز جنگ جمهوری اسلامی با آمریکا و اسرائیل، منتشر شده بود و پس از آن، با قطع گسترده و کامل اینترنت، عملا امکان روایتگری، انتشار تصاویر و زنده نگه داشتن یاد عزیزانشان را از دست داده بودند.

به عبارت دیگر، در تمام این مدت، خانواده‌های دادخواه علاوه بر اندوه، سوگ و فشارهای امنیتی، با نوعی حذف و خاموشی اجباری دیجیتال نیز روبرو بودند اما حالا پس از نزدیک به سه ماه، با بازگشت تدریجی اینترنت، دوباره روایت کردن داغی را که هنوز تازه است، آغاز کرده‌اند.