در ماه مارس، زمانی که ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهوری اوکراین، در عربستان سعودی دیده شد، این صحنه به یکی از لحظات قابل‌توجه در جریان جنگ ایران تبدیل شد. او در پیامی در ایکس (توییتر سابق) اعلام کرد هدفش از این سفر «تقویت حفاظت از جان انسان‌ها» است. 

کاتیا ادلر در مطلبی در سرویس جهانی بی‌بی‌سی به این موضوع می‌پردازد و می‌نویسد زلنسکی که هم‌زمان درگیر جنگ اوکراین و روسیه است، با استفاده از این فرصت و سفر به کشورهای خلیج فارس، تلاش کرده است تا ارزش و قابلیت‌های نظامی اوکراین، به‌ویژه در حوزه جنگ پهپادی، را آشکارا به نمایش بگذارد. 

اوکراین اعلام کرده که با عربستان سعودی، امارات متحده عربی و قطر توافق‌هایی برای اشتراک دانش و فناوری پهپادی امضا کرده است، کشورهایی که در هفته‌های اخیر هدف حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی قرار گرفته‌اند. این همکاری‌ها علاوه‌بر تقویت اتحادها، منافع اقتصادی نیز برای اوکراین به همراه دارد و کی‌یف امیدوار است به قراردادهای دفاعی بیشتر با کشورهای ثروتمند متحد آمریکا منجر شود.

فشار بخش انرژی

ابتدا، پیامدهای جنگ ایران برای اوکراین منفی به نظر می‌رسید. این بحران توجه دونالد ترامپ را از تلاش‌های صلح میان مسکو و کی‌یف منحرف می‌کرد و درعین‌حال، منابع مالی بیشتری را به اقتصاد جنگی روسیه تزریق می‌کرد. روسیه توانست نفت بیشتری را به کشورهای بیشتر و با قیمت‌های بالاتر بفروشد، زیرا انتقال نفت خاورمیانه ازطریق تنگه هرمز با اختلال مواجه شد. همچنین، آمریکا معافیتی را تمدید کرد که به کشورها اجازه می‌دهد نفت تحریم‌شده روسیه را خریداری کنند. افزایش درآمد روسیه ممکن است به طولانی‌تر شدن جنگ اوکراین منجر شود.

با این حال، اوکراین بار دیگر توانست برخلاف انتظار عمل کند و تلاش کرد آثار جنگ ایران را به نفع خود تغییر دهد. کی‌یف در پی آن است که پیش از هرگونه مذاکرات احتمالی صلح با روسیه، موقعیتش را تقویت کند. ترامپ نیز اعلام کرده پس از گفت‌وگویی «بسیار خوب» با ولادیمیر پوتین، به دستیابی به‌نسبت سریع «راه‌حل» امیدوار است. در این میان، زلنسکی بر تقویت توان دفاعی اوکراین تمرکز کرده و از فرصت‌ها برای ایجاد همکاری‌های جدید بهره برده است.

او به شباهت حملات جمهوری اسلامی به کشورهای خلیج فارس با حملات روسیه به اوکراین اشاره کرده است. یکی از سلاح‌های مهم روسیه پهپادهای ارزان‌قیمت شاهد-۱۳۶ و نسخه روسی این پهپاد، گرن، است. هزینه این پهپادها بین ۸۰ تا ۱۳۰ هزار دلار است، در حالی که رهگیری آن‌ها می‌تواند با سامانه‌های بسیار ارزان‌‌تر حدود ۱۰ هزار دلاری انجام شود؛ این بسیار ارزان‌تر از موشک‌های پدافند هوایی سنتی است که میلیون‌ها دلار قیمت دارند.

این موضوع توجه کشورهای عضو ناتو را نیز جلب کرده است. اوکراین در آوریل دو توافق مهم دفاعی با نروژ و آلمان امضا کرد که میلیاردها دلار کمک نظامی، پهپاد، موشک و سامانه‌های دفاعی را شامل می‌شود. در عین حال، زلنسکی امیدوار است کشورهای خلیج فارس نیز در تقویت توان دفاعی اوکراین مشارکت کنند، به‌ویژه در شرایطی که ذخایر تسلیحاتی آمریکا کاهش پیدا کرده است.

هدف‌گیری زیرساخت‌ها

اوکراین از جنگ ایران درس مهمی درباره تاثیر حمله به زیرساخت‌های انرژی دشمن گرفته است. اکنون تاسیسات انرژی روسیه به هدفی مهم برای پهپادهای دوربرد ساخت اوکراین تبدیل شده‌اند. به گفته زلنسکی، این حملات خسارت‌ چند میلیارد دلاری به بخش انرژی روسیه وارد کرده است. داده‌های صادرات نفت نشان می‌دهد که افزایش قیمت‌ها ابتدا درآمد روسیه را ۲.۳ برابر افزایش داد، اما در ادامه، حملات اوکراین این درآمدها را یک میلیارد دلار کاهش داد.

از دیگر پیامدهای جنگ ایران برای اوکراین، تصویب وام ۹۰ میلیارد یورویی اتحادیه اروپا بود که پیش‌تر به‌دلیل مخالفت دولت مجارستان متوقف شده بود. روی کار آمدن دولت جدید در مجارستان مسیر تصویب این وام را هموار کرد. افزایش هزینه‌های انرژی ناشی از جنگ ایران نیز در تغییر فضای سیاسی مجارستان نقش داشت.

با این دستاوردها و همچنین ادعای اوکراین مبنی‌بر افزایش تلفات روسیه، زلنسکی احساس می‌کند در موقعیت بهتری برای پیگیری مذاکرات صلح قرار دارد. با این حال، فشارهای داخلی همچنان بالاست؛ مردم خسته‌اند، روند جذب نیرو دشوار شده و سربازان خواهان بازگشت به خانه‌اند.

در مورد مذاکرات برای برقراری آتش‌بس پایدار، وعده‌های دولت ترامپ تاکنون تحقق پیدا نکرده است. ترامپ پیش از انتخاب مجدد وعده داده بود جنگ را ظرف ۲۴ ساعت پایان دهد، اما این اتفاق رخ نداده است. یکی از نشانه‌ها سفر نکردن نمایندگان آمریکا به کی‌یف و تمرکز آن‌ها بر صلح در خاورمیانه است. زلنسکی این موضوع را «بی‌احترامی» تلقی کرده است. او می‌گوید مذاکرات در سطح فنی ادامه دارد، اما پیشرفت واقعی تا پایان جنگ ایران بعید است.

در عین حال، راهبرد امنیت ملی آمریکا روسیه را تهدید امنیتی معرفی نکرده است و بر ثبات راهبردی و احتمال همکاری با مسکو تاکید دارد. این رویکرد با استقبال کرملین مواجه شده است. همچنین، کمک‌های نظامی و اقتصادی آمریکا به اوکراین کاهش پیدا کرده و حتی ارسال تجهیزات از طریق اروپا نیز به‌دلیل جنگ ایران با چالش مواجه شده است.

چشم‌انداز صلح

بسیاری معتقدند فقط آمریکا توان لازم برای وادار کردن روسیه به مذاکره را دارد. با این حال، روسیه نشانه‌ای از تمایل به پایان جنگ نشان نمی‌دهد و حتی حملات به زیرساخت‌ها و غیرنظامیان اوکراین را افزایش داده است. اقتصاد روسیه تحت فشار تحریم‌ها قرار دارد، اما همچنان به‌صورت اقتصاد جنگی ادامه می‌دهد.

در اروپا نگرانی‌هایی وجود دارد که حتی در صورت پایان جنگ اوکراین، روسیه ممکن است به بی‌ثبات‌سازی سایر مناطق و کشورهای عضو ناتو روی آورد. در این میان، عوامل سیاسی و شخصی، از جمله جاه‌طلبی‌های پوتین، نیز در تداوم جنگ نقش دارند.

اوکراین به نقش آمریکا در تضمین صلح بدبین است و برخی مقام‌های این کشور تردید دارند که واشنگتن تضمین‌های امنیتی کافی ارائه دهد. همچنین، دستیابی به توافقی که مورد قبول همه طرف‌ها باشد دشوار به نظر می‌رسد.

در اروپا نیز بحث‌هایی درباره نحوه حمایت از اوکراین جریان دارد. اتحادیه اروپا در حال تدوین بسته جدید تحریم‌ها علیه روسیه است، اما در مورد استفاده از دارایی‌های مسدودشده روسیه اختلاف نظر وجود دارد. برخی تحلیلگران معتقدند اروپا می‌تواند اقدام‌های قاطع‌تری انجام دهد؛ اما به‌دلیل نبود اجماع، چنین اقدام‌هایی محدود مانده است.

در نهایت، با وجود تمرکز جهانی بر جنگ خاورمیانه، زلنسکی تلاش می‌کند ضمن نگه‌داشتن توجه‌‌ها روی اوکراین، از فرصت‌های دیپلماتیک و نظامی برای تقویت موقعیت کشورش استفاده کند، درحالی‌که همچنان امید دارد توجه آمریکا نیز بار دیگر به جنگ اوکراین بازگردد.