بر اساس گزارش والاستریت ژورنال، صنعت نفت ایران تحت فشاری بیسابقه قرار گرفته است، و انسداد مسیرهای صادراتی و محدودیت در دسترسی به بازارهای جهانی موجب شده است مخازن نفتی کشور بهسرعت پر شوند. محاصره بنادر ایران و تشدید محدودیتهای آمریکا بر صادرات نفت نهتنها توان صادراتی را کاهش داده، بلکه زنجیره تولید را نیز دچار اختلال کرده است.
این روزنامه مینویسد بهدلیل جلوگیری از رسیدن نفتکشها به مشتریان و عدم امکان بارگیری مجدد، جمهوری اسلامی ناچار شده است بخشی از نفت را در نفتکشهای شناور ذخیره کند، راهکاری که پیشتر نیز در شرایط تحریمی استفاده شده بود اما آن زمان محاصره دریایی وجود نداشت و کانالهای صادراتی هنوز تا حدی فعال بودند.
با این حال، اکنون ظرفیت این روش نیز رو به اتمام است و مقامهای جمهوری اسلامی به استفاده از شیوههای نامتعارف روی آوردهاند، از جمله استفاده از کانتینرها و مخازن فرسوده و بلااستفاده در مراکز نفتی جنوب کشور مانند اهواز و عسلویه اشاره کرد. این راهکارها نشاندهنده فشار شدید بر زیرساختهای ذخیرهسازی است.
همچنین به گفته حمید حسینی، سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفتی، جمهوری اسلامی در تلاش است نفت را از طریق راهآهن به چین ارسال کند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
بیشتر صادرکنندگان معمولا از صادرات ریلی اجتناب میکنند، زیرا این روش نسبت به حملونقل دریایی سودآوری و کارایی بسیار کمتری دارد.
در همین راستا، میعاد ملکی، که سالها در حوزه تحریمهای ایران در وزارت خزانهداری فعالیت داشته است، این تحولات را نشانهای از نزدیک شدن ایران به سقف ظرفیت ذخیرهسازی میداند و میگوید این موضوع برآورد حدود ۱۳ روز ظرفیت ذخیرهسازی در خشکی را تایید میکند. به گفته او، استفاده از روشهایی مانند انتقال نفت از طریق راهآهن به چین یا بهرهگیری از نفتکشهای فرسوده بهعنوان مخازن شناور صرفا راهکارهایی کوتاهمدتاند که فقط چند روز زمان میخرند.
ملکی تاکید میکند که صادرات ریلی نفت عملا فاقد توجیه زیرساختی است، زیرا فقط دو مسیر ریلی به چین وجود دارد که تاکنون برای انتقال نفت خام استفاده نشدهاند و ظرفیت و تجهیزات لازم برای حملونقل محمولههای بزرگ نفت خام را ندارند.
ملکی میگوید راهحل «ذخیرهسازی شناور» نیز به همان اندازه محدود است. استفاده از نفتکشهای قدیمی، از جمله ابرنفتکش ۳۰ ساله ناشا که از رده خارج شده است، فقط میتواند حدود ۴۸ ساعت زمان بخرد.
از سوی دیگر، گزارشها حاکی از آن است که برخی پایانههای کلیدی مانند جاسک تا ۲۵ آوریل به سقف ظرفیت رسیدهاند و بخشی از نفتکشها اکنون در نزدیکی خارگ لنگر انداختهاند و بهعنوان ظرفیت سرریز موقت عمل میکنند.
این در حالی است که، به گفته ملکی، شرایط کنونی با دورههای پیشین تحریم مانند سال ۲۰۲۰ تفاوت اساسی دارد که ۸۵ درصد از ظرفیت ذخیرهسازی استفاده شد و ۱۲۰ میلیون بشکه ذخیره شناور بود. آن زمان، تحریم وجود داشت، اما ایران محاصره دریایی نشده بود و مسیرهای صادراتی هنوز تا حدی فعال بودند؛ اما اکنون، آن «سوپاپ اطمینان» از بین رفته و ظرفیت نفتکشهای ایران از جمله ناوگان موسوم به «ناوگان سایه» با ۱۶۶ میلیون بشکه پر شده است و باعث شده فشار بر سیستم ذخیرهسازی بهمراتب شدیدتر باشد.
به عقیده ملکی، اقدامهای اخیرــ از ذخیرهسازی در کانتینرها و مخازن فرسوده گرفته تا استفاده از نفتکشهای بازنشسته و طرحهای انتقال ریلیــ بیش از آنکه راهبرد ذخیرهسازی باشند، نشانه سیستمی در آستانه اشباع ظرفیت است. در چنین شرایطی، ادامه تولید بدون امکان صادرات میتواند به کاهش اجباری تولید یا بروز بحرانهای ثانویه منجر شود؛ و بحران کمبود بنزین نیز نزدیک است.
