در حالی که کمتر از ۲۴ ساعت تا پایان ضربالاجل ۱۰ روزه دونالد ترامپ، رئيسجمهوری ایالات متحده برای حمله به زیرساختهای ایران باقی مانده است، نشانهها از تشدید بیسابقه التهاب اقتصادی در ایران حکایت دارد؛ وضعیتی که همزمان با مخالفتهای تکراری مدیران ارشد جمهوری اسلامی با پیشنهاد ترامپ برای آتشبس و صلح، به شکل مستقیم بر بازار و زندگی روزمره مردم اثر گذاشته است.
بر اساس زمانبندی اعلامشده، مهلت ترامپ برای رسیدن به توافق با جمهوری اسلامی، ساعت ۸ شب سهشنبه به وقت شرق آمریکا به پایان میرسد که معادل حدود ۳:۳۰ بامداد چهارشنبه به وقت ایران است. در چنین شرایطی، گزارشهای رسیده به ایندیپندنت فارسی از شهرهای مختلف ایران نشان میدهد قیمت بسیاری از اقلام اساسی بین تنها طی ۴۸ ساعت اخیر، بین دو تا چهار برابر افزایش یافته و همزمان برخی کالاهای ضروری کمیاب شدهاند. این وضعیت بهویژه در استانهای شمالی از جمله مازندران، گیلان و گلستان که میزبان حجم زیادی از مسافراناند، شدت بیشتری دارد.
بر اساس این گزارشها، اقلامی مانند روغن خوراکی، انواع کنسرو، حبوبات، برنج و مواد غذایی با ماندگاری بالا که در شرایط قطع برق یا بحران قابلاستفادهاند، بیش از سایر کالاها خریداری میشوند. همین نکته باعث شده فروشگاهها در برخی از مناطق با کمبود یا حتی اتمام موجودی این نوع کالاها مواجه شوند.
یک زن ۴۰ ساله ساکن بابلسر به ایندیپندنت فارسی میگوید: «از دیشب هر مغازهای که رفتم، روغن پیدا نمیشد. کنسرو هم یا نیست یا خیلی محدود میدهند. قیمتها هم نسبت به هفته قبل حداقل دو یا سه برابر شده و هیچ نظارتی نیست. مردم همه دارند برای چند روز یا شاید بیشتر خرید میکنند، چون میترسند برق قطع یا اوضاع بدتر شود.»
در رشت، یک جوان ۳۲ ساله نیز توصیفی مشابه از وضعیت دارد: «دیروز عصر رفتم خرید کنم ولی قفسههای حبوبات تقریبا خالی بود. فروشنده میگفت از صبح چند بار، بار آوردهاند ولی سریع تمام شده. قیمت لوبیا و عدس هم خیلی بالا رفته. معلوم نیست چه اتفاقاتی قرار است رخ دهد. لعنت به این آخوندها که زندگیمان را نابود کردند.»
از تهران نیز گزارشهای مشابهی دریافت شد. یک زن خانهدار در غرب تهران به ایندیپندنت فارسی میگوید: «علاوه بر مساله گرانی شدید، بعضی چیزها پیدا نمیشه. مثلا روغن مایع یا بعضی کنسروها و حتی آب معدنی. فروشندهها هم یا محدود میفروشند یا اصلا نگه میدارند، چون خودشان هم نمیدانند فردا چه میشود.»
در شهسوار مازندران، یکی از ساکنان نیز از افزایش شدید قیمتها خبر میدهد: «قیمت برنج ایرانی توی همین چند روز خیلی بالا رفته. حبوبات هم همینطور. گوشت رفته بالای دو میلیون تومن. بعضی مغازهها از ترس اینکه فردا گرونتر بشه اصلا نمیفروشند یا میگویند نداریم.»
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
در استان گلستان نیز شرایط مشابه گزارش شده است. یک مغازهدار در گرگان به ایندیپندنت فارسی میگوید: «تقاضا برای کنسرو و مواد غذایی خشک چند برابر شده. ما هم جنس داریم، ولی با این سرعت خرید، معلوم نیست تا فردا چیزی باقی بماند. مردم فکر میکنند حمله به زیرساختهها قطعی است و در نتیجه برق میرود. برای همین دنبال چیزهاییاند که بدون یخچال هم بشود نگه داشت.»
کمبود و گرانی شدید اقلام اساسی در بازارهای ایران در حالی رخ میدهد که هیچ یک از مقامهای جمهوری اسلامی و دولت مسعود پزشکیان درباره چگونگی تامین زنجیره کالاهای اساسی در صورت حمله به زیرساختهای انرژی اطلاعرسانی رسمی و شفافی نکردهاند که بهگفته بسیاری از مردم، همین مسئله خود به عاملی برای تشدید نگرانیها و رفتارهای احتیاطی تبدیل شده است.
در عین حال، برخی گزارشها حاکی از آن است که حتی در شهرهایی که هنوز با کمبود گسترده مواجه نشدهاند، فروشندگان با افزایش تدریجی قیمتها در حال تطبیق با شرایط پیشبینیشدهاند. این روند بهویژه در مورد کالاهای وارداتی یا آنهایی که به زنجیره تامین خارجی وابستگی دارند، محسوستر است.
آنچه اکنون در بازار ایران رخ میدهد، صرفا ناشی از نگرانی یا شوک روانی نیست، بلکه بسیاری از مردم با درک پیامدهای مستقیم حمله احتمالی به زیرساختها، در حال اقدام پیشگیرانهاند. در صورت هدف قرار گرفتن نیروگاهها، پالایشگاهها و تاسیسات حیاتی، قطع برق و آب و اختلال در توزیع سوخت میتواند دسترسی به کالاهای اساسی را بهشدت محدود کند. به همین دلیل، خرید و ذخیرهسازی اقلامی مانند کنسرو، آب، حبوبات، نان، روغن و برنج، تلاشی برای مواجهه با شرایطی است که ممکن است در آن تامین نیازهای اولیه برای روزها و هفتههای با مشکل روبرو شود.
این در حالی است که اقتصاد ایران پیش از این نیز در سالیان اخیر به دلیل سیاستهای جنگطلبانه علی خامنهای زیر فشار تورم شدید قرار داشت. در چنین شرایطی، موج جدید گرانی و کمبودها در حالی تشدید شده که دونالد ترامپ نیز صراحتا از هدف قرار گرفتن زیرساختها پس از پایان ضربالاجل سخن گفته است و مقامهای جمهوری اسلامی همچنان از پذیرش شروط واشنگتن خودداری میکنند؛ وضعیتی که بازار ایران و معیشت مردم را در آستانه بحرانی گسترده قرار داده است.
