با اینکه فشار طالبان بر شهروندان افغانستان، به‌‌ویژه زنان و دختران، به‌ میزان چشمگیری تشدید یافته، میزان فشار، واکنش و محکومیت کشورهای جهان و نهادهای مدافع حقوق بشر در برابر رژیم طالبان افزایش نیافته است. این رویکرد جامعه جهانی د قبال رفتار سختگیرانه طالبان علیه شهروندان با داعیه تطبیق (اجرای) «شریعت اسلامی» نگرانی‌های جدی در پی داشته است. 

فشار بر شهروندان به حدی افزایش یافته است که محتسبان (ماموران) امر به معروف و نهی از منکر طالبان، که برخی از آنان به کلاشینکف و ام‌۴ مجهزند، شهروندان را برای بازرسی متوقف و گاهی بازداشت می‌کنند. 

برای مثال، روز شنبه ۲۰ دی‌‌ماه، محتسبان امر به معروف طالبان به یک مرکز آموزش تکواندو ویژه دختران در شهرک جبرئیل در استان هرات واقع‌در غرب افغانستان هجوم بردند و خدیجه احمدزاده، مربی تکواندو، را بازداشت کردند. اتهام او این بود که یک باشگاه ورزشی زیرزمینی برای دختران ایجاد کرده است. طالبان ورزش زنان و دختران را ممنوع اعلام کرده‌اند. 

پیش از این، روز سه‌شنبه ۱۶ دی، نیروهای طالبان ناظره رشیدی خبرنگار را در استان قندوز بازداشت کردند. سپس پلیس طالبان در قندوز مدعی شد که بازداشت ناظره رشیدی ارتباطی با کار خبرنگاری و فعالیت رسانه‌ای او ندارد و به همراه چهار زن دیگر به اتهام ارتکاب جرایم جنایی بازداشت شده است. پلیس طالبان مشخص نکرد که اتهام‌های مطرح‌‌شده علیه این خبرنگار چیست. 

موارد متعددی از بازداشت زنان و دختران در دوران حاکمیت مجدد طالبان رخ داده است، اما بیشتر این موارد رسانه‌ای نمی‌شود. رژیم طالبان مشخص نمی‌کند که شمار زنان و دختران در زندان‌ها و بازداشتگاه‌هایش چه نفر است. 

محتسبان امر به معروف، که برخی از آنان مجهز به سلاح‌اند، زنان و دختران را به اتهام رعایت نکردن حجاب مورد نظرشان (پوشیدن برقع یا حجاب‌های بلند و گشاد عربی) متوقف و آزار و اذیت می‌کنند. هفته گذشته، طالبان چندین زن و دختر را که در شهر هرات مانتو پوشیده بودند و برقع نداشتند، متوقف کردند. 

این تنها بخش کوچکی از فشار و محدودیت طالبان بر شهروندان است. این فشارها و محدودیت‌ها هر روز تشدید می‌شود. در مقابل، رویکرد جامعه جهانی به محدودیت‌های اعمال‌‌شده از سوی طالبان و نقض حقوق بشر در افغانستان، در مقایسه با زمان روی کار آمدن مجدد طالبان، نرم‌تر شده است. 

طالبان با تمامی کشورهای همسایه افغانستان، به استثنای تاجیکستان که سفارت افغانستان در دوشنبه را در اختیار رژیم طالبان نگذاشته است، روابط دیپلماتیک، سیاسی و اقتصادی دارند. هرچند روابط رژیم طالبان با پاکستان در ماه‌های اخیر با تنش مواجه بوده است، اما کوشیده‌اند تا با دیگر همسایگان و کشورهای منطقه وارد تعاملات دیپلماتیک شوند. 

پنج‌ شنبه ۲۵ دی، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه، اعتمادنامه گل حسن حسن، سفیر طالبان را در یک مراسم رسمی پذیرفت. روسیه تنها کشوری است که رژیم طالبان را به رسمیت شناخته است. 

درحالی که طالبان در خارج از افغانستان می‌کوشند با زبان دیپلماسی، تشریفات رسمی، پذیرش سفیران و حضور در مناسبات سیاسی، خود را حکومتی قابل تعامل معرفی کنند، آن‌ها همزمان در داخل کشور از ابزارهای امنیتی و مذهبی برای سرکوب جامعه استفاده می‌کنند. این دوگانگی آشکار میان چهره بیرونی طالبان و واقعیت درونی حاکمیت آنان نشان می‌دهد تعامل خارجی نه‌‌تنها به بهبود وضعیت حقوق شهروندان منجر نشده است، که هیچ تاثیری در کاهش فشارها و محدودیت‌ها نداشته و این دو روند به‌‌طور موازی و بدون تاثیرگذاری متقابل ادامه یافته‌اند. 

طالبان در میدان دیپلماسی می‌کوشند با کشورهای مختلف وارد تعامل شوند، اما آنچه در این میان نادیده گرفته می‌شود، فضای اختناق و سرکوب شهروندان تحت حاکمیت رژیم طالبان است. وضعیتی که در افغانستان جریان دارد، از دید کشورهایی که با طالبان در تعامل و تماس‌اند نادیده گرفته می‌شود. 

درحالی‌که در ماه‌های نخست حاکمیت مجدد رژیم طالبان بیشتر کشورها با شهروندان افغانستان همدردی نشان دادند و کشورهای غربی برای حمایت از افرادی که از حاکمیت طالبان فرار می‌کردند ویزاهای بشردوستانه صادر کردند، این حمایت‌ها به‌‌تدریج کاهش یافت. در حال حاضر، برخی از دیپلمات‌های طالبان در سفارت‌های افغانستان در اروپا به مقام سفیر منصوب شده‌اند. 

طالبان می‌کوشند تعاملات دیپلماتیکشان با کشورهای مختلف را تقویت کنند و کاری کنند که رژیمشان ازسوی کشورهای بیشتری به رسمیت شناخته شود، اما آنچه در داخل افغانستان علیه شهروندان در جریان است، موضوع گفتگوهای کشورهای تعامل‌کننده با طالبان نیست. این کشورها به دلیل ملاحظات سیاسی، در قبال وضعیت حقوق بشری، سرکوب و اختناق موجود در افغانستان موضع‌گیری نمی‌کنند. 

پس از سقوط نظام جمهوری در اوت ۲۰۲۱، با روی کار آمدن مجدد رژیم طالبان، عقبگردی گسترده در افغانستان رخ داد. طالبان تمرکزشان را بر گسترش مدارس دینی، مساجد و ترویج ایدئولوژی افراطی خود با برداشت خاص از «شریعت اسلامی» معطوف کردند و در این میان حقوق شهروندان، به‌ویژه زنان و دختران، قربانی می‌شود. 

در همین چارچوب، محدودیت‌ها و ممنوعیت‌هایی که طالبان علیه زنان و دختران اعمال می‌کنند، الزاما بازتاب «شریعت اسلامی» نیست، بلکه حاصل قرائتی خاص و سختگیرانه از دین است، قرائتی که حتی در بسیاری از کشورهای اسلامی، ازجمله عربستان سعودی، که مهد ظهور اسلام است، اعمال نمی‌شود. 

با همه اینها، نگرانی جدی شهروندان افغانستان، به‌ویژه زنان و دختران، این است که روند تعامل و تماس کشورها با طالبان در آینده گسترش یابد و نقض حقوق بشر و نقض حقوق زنان و دختران به‌گونه‌ای تعبیر شود که گویی صرفا مسئله‌ای داخلی است و سطح محکومیت‌ها از این هم کمتر شود. 

در مجموع، آنچه این‌ روزها در افغانستان در جریان است، شکافی عمیق میان تعامل خارجی طالبان و واقعیت سرکوبگرانه حاکمیت آنان در داخل کشور را نشان می‌دهد. درحالی‌که رژیم طالبان درپی آن است که از مسیر دیپلماسی مشروعیت بین‌المللی کسب کند، فشار بر شهروندان به‌‌شکل سازمان‌یافته ادامه دارد. تداوم این روند و سکوت یا واکنش محدود جامعه جهانی، این خطر را در پی دارد که نقض حقوق بشر در افغانستان به‌‌تدریج «عادی‌سازی» شود و هزینه این تعاملات را مردم افغانستان بپردازند.